Wpływ kryzysu gospodarczego na działanie systemu politycznego. Analiza przypadku Grecji, Hiszpanii i Włoch

Prezentowana publikacja zawiera wyniki badań prowadzonych przez trzy lata przez Tomasza Kubina, Małgorzatę Lorencką i Małgorzatę Myśliwiec w ramach projektu sfinansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki (przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2013/09/B/HS5/00021). Podstawowym celem naukowym pracy jest pokazanie wpływu kryzysu gospodarczego na funkcjonowanie systemu politycznego. Przedmiotem szczegółowych prac badawczych były systemy polityczne Grecji, Hiszpanii i Włoch, ponieważ to właśnie w tych państwach Unii Europejskiej skutki światowego kryzysu gospodarczego wydają się mieć największy wpływ na działanie najważniejszych elementów tworzących system polityczny. Wiodącą hipotezą badawczą jest założenie, że w warunkach demokracji przedstawicielskiej sytuacja ekonomiczna państwa jest jednym z najistotniejszych czynników warunkujących stabilność i trwałość systemu politycznego. Im lepsza sytuacja gospodarcza państwa, tym większa stabilność funkcjonowania i możliwość przetrwania systemu politycznego. Natomiast w sytuacji kryzysu gospodarczego stabilność i trwałość systemu politycznego jest poważnie zagrożona. Analiza wpływu kryzysu gospodarczego na funkcjonowanie systemów politycznych skłoniła autorów do postawienia następujących hipotez szczegółowych: 1. Działania ośrodków podejmujących decyzje polityczne w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech w zakresie kwestii gospodarczych – zarówno na szczeblu centralnym, jak i na szczeblach regionalnych – doprowadziły do poważnych zakłóceń w zakresie funkcjonowania systemów politycznych. 2. Kryzys gospodarczy w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech zakłócił w poważny sposób rytm cykli wyborczych. 3. Kryzys gospodarczy w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech wpłynął na funkcjonowanie systemów partyjnych owych państw. 4. Kryzys gospodarczy w Hiszpanii i we Włoszech w znaczący stopniu wpłynął na nasilenie się tendencji odśrodkowych w owych państwach. 5. Kryzys gospodarczy w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech wpłynął na nasilenie się procesu formułowania postulatów antysystemowych przez wybrane ugrupowania polityczne. We wstępie zostały przedstawione założenia merytoryczne i metodologiczne przeprowadzonych badań. W rozdziale pierwszym przeanalizowane zostały problemy związane z genezą, przebiegiem i konsekwencjami kryzysu gospodarczego 2008 roku, ze szczególnym uwzględnieniem przebiegu zdarzeń w Grecji, Hiszpanii i Włoszech. Kolejne trzy rozdziały zawierają analizę konsekwencji owego kryzysu dla działania systemów politycznych Grecji, Hiszpanii i Włoch. W zakończeniu zawarte zostały wnioski ogólne, wynikające z przeprowadzonego procesu badawczego.

Spis treści

Spis treści Założenia badawcze i metodologiczne (Tomasz Kubin, Małgorzata Lorencka, Małgorzata Myśliwiec) / 7 Bibliografia / 22 Rozdział 1: Kryzys gospodarczy w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech (Tomasz Kubin) / 23 1.1. Uwagi wstępne / 23 1.2. Ogólne przyczyny kryzysu gospodarczego 2008 roku / 25 1.3. Przyczyny i gospodarcze przejawy kryzysu w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech / 29 1.4. Grecja, Hiszpania i Włochy w walce z gospodarczymi skutkami kryzysu / 65 1.5. Wnioski / 82 Bibliografia / 84 Rozdział 2: Wpływ kryzysu gospodarczego na funkcjonowanie systemu politycznego Grecji (Małgorzata Lorencka) / 90 2.1. Uwagi wstępne / 90 2.2. Historyczne uwarunkowania kryzysów gospodarczych w Grecji / 93 2.3. Radykalizacja nastrojów społecznych / 97 2.4. Spadek zaufania do instytucji państwa / 101 2.5. Wzrost poparcia dla radykalnych ugrupowań politycznych / 108 2.6. Referendum z 5 lipca 2015 roku / 118 2.7. Reformy struktury państwa / 120 2.8. Wnioski / 121 Bibliografia / 129 Rozdział 3: Wpływ kryzysu gospodarczego 2008 roku na działanie systemu politycznego współczesnej Hiszpanii (Małgorzata Myśliwiec) / 133 3.1. Uwagi wstępne / 133 3.2. Czynniki gospodarcze a kształt systemu politycznego po 1978 roku / 134 3.3. Spadek zaufania do instytucji państwa po 2008 roku / 139 3.4. Pojawienie się nowych ruchów społecznych i partii politycznych / 152 3.5. Wybory do Kortezów Generalnych z 20 grudnia 2015 roku i ich polityczne konsekwencje / 166 3.6. Projekty zmiany konstytucji Hiszpanii / 169 3.7. Wzrost tendencji odśrodkowych / 173 3.8. Wnioski / 177 Bibliografia / 182 Rozdział 4: Wpływ kryzysu gospodarczego na funkcjonowanie systemu politycznego Włoch (Małgorzata Lorencka) / 185 4.1. Wstęp / 185 4.2. Czynniki społeczno-gospodarcze a kształtowanie się systemu politycznego Włoch / 187 4.3. Ku trójblokowej rywalizacji politycznej / 196 4.4. Znaczenie instytucji prezydenta Republiki Włoskiej i Trybunału Konstytucyjnego w okresie kryzysu / 206 4.5. Zmiana ordynacji wyborczej i reforma konstytucyjna rządu Matteo Renziego / 216 4.6. Racjonalizacja modelu państwa zdecentralizowanego / 222 4.7. Wnioski / 227 Bibliografia / 232 Weryfikacja założeń badawczych (Tomasz Kubin, Małgorzata Lorencka, Małgorzata Myśliwiec) / 239 Bibliografia / 246 Wykaz wykresów / 247 Wykaz tabel / 249 Wykaz rycin / 251 Noty o autorach / 253 Summary / 255 Riassunto / 256 ?????? / 257 Resumen / 258