Wstęp do archeologii

Spis treści

Wstęp 5 1. Historia archeologii 9 2. Prospekcja przedwykopaliskowa 41 2.1. Badania powierzchniowe 42 2.1.1. Archeologiczne zdjęcie Polski (AZP) 50 2.2. Prospekcja prowadzona z powietrza 56 2.2.1. Fotografia lotnicza 57 2.2.2. Inne metody prospekcji prowadzonej z powietrza 61 2.3. Geofizyczne metody prospekcji 62 2.3.1. Metoda elektrooporowa (geoelektryczna) 62 2.3.2. Metoda magnetyczna 66 2.3.3. Prospekcja elektromagnetyczna 70 2.3.4. Metody sejsmiczne 72 2.3.5. Metoda grawimetryczna 73 2.4. Metody prospekcji wymagające pobierania próbek 73 2.4.1. Wiercenia 73 2.4.2. Metoda fosforanowa (fosfatowa) 74 2.5. Prospekcja podwodna 76 2.6. Geograficzne Systemy Informacyjne (GIS) 77 3. Stanowisko archeologiczne 81 3.1. Źródła archeologiczne: artefakty, ekofakty, obiekty 81 3.2. Stanowisko archeologiczne. Typy stanowisk 82 3.3. Warstwa, stratyfikacja, stratygrafia 84 3.4. Kultura archeologiczna i inne jednostki klasyfikacji 87 3.5. Formowanie się stanowisk 89 4. Metodyka badań wykopaliskowych 94 4.1. Plan stanowiska i siatka pomiarowa 96 4.2. Lokalizacja i wytyczanie wykopów 99 4.3. Eksploracja stanowisk archeologicznych 100 4.3.1. Sondaże i wykopaliska szerokopłaszczyznowe 101 4.3.2. Świadki profilowe i przekroje 103 4.3.3. Metody eksploracji: arbitralna i stratygraficzna 105 4.3.4. Eksploracja obiektów i zabytków ruchomych 107 4.4. „Pierwsza pomoc” dla zabytków archeologicznych 110 5. Dokumentacja prac archeologicznych 114 5.1. Pomiary na stanowisku 115 5.1.1. Pomiary kątów w płaszczyźnie poziomej 116 5.1.2. Pomiary odległości 119 5.1.3. Niwelacje (pomiary wysokościowe) 120 5.2. Dokumentacja rysunkowa 122 5.3. Dokumentacja opisowa 125 5.4. Dokumentacja fotograficzna 132 5.5. Dokumentacja ceramiki i innych zabytków ruchomych 134 5.6. Macierz Harrisa 135 6. Chronologia i metody datowania 140 6.1. Metody datowania względnego 141 6.1.1. Metoda stratygraficzna 142 6.1.2. Metody typologiczna i porównawcza 143 6.1.3. Seriacje 145 6.1.4. Metoda numizmatyczna, datowanie przy pomocy importów, paleografia 147 6.1.5. Określanie względnego wieku kości 147 6.1.6. Klimat a chronologia: paleobotanika i paleozoologia 148 6.1.7. Klimat a chronologia: metoda oznaczania stosunku izotopów tlenu ¹⁶O/¹⁸O 150 6.2. Metody datowania bezwzględnego 151 6.2.1. Kalendarze i datowanie historyczne 151 6.2.2. Radiowęglowa metoda datowania (chronometria radiowęglowa) 153 6.2.3. Metoda potasowo-argonowa 160 6.2.4. Metoda uranowo-torowa 160 6.2.5. Metoda termoluminescencyjna (TL) i metody pokrewne:metoda optyczna i metoda elektronowego rezonansu paramagnetycznego (spinowego) 161 6.2.6. Badanie śladów samorzutnego rozszczepienia jąder uranu (metoda „trakowa”) 164 6.2.7. Dendrochronologia 164 6.2.8. Warwochronologia 168 6.2.9. Ultradźwiękowe datowanie kości 169 6.3. Tzw. względne kalibrowane metody datowania 169 6.3.1. Metoda archeomagnetyczna (paleomagnetyczna) 170 6.3.2. Racemizacja aminokwasów 171 6.3.3. Hydratacja (uwodnienie) obsydianu 172 6.4. Tefrochronologia i wydarzenia o zasięgu ponadregionalnym 172 7. Badania, próbki, analizy 176 7.1. Ekofakty 177 7.1.1. Archeozoologia 179 7.1.2. Archeobotanika 180 7.1.3. Szczątki ludzkie 181 7.1.4. Analiza gleb i sedymentów 183 7.1.5. Analiza pozostałości substancji organicznych 183 7.2. Artefakty 184 7.2.1. Badania rodzaju i pochodzenia surowców 184 7.2.2. Sposób wykonania i stan zachowania zabytków 185 7.2.3. Traseologia 186 7.2.4. Dokumenty pisane i analizy ikonograficzne 187 7.3. Archeologia doświadczalna i etnoarcheologia 188 Wybrana bibliografia 191 Spis ilustracji 195 Indeks osób 200