Wybrane zagadnienia prawa karnego procesowego. Teoria, wykładnia i praktyka stosowania

Prawo karne procesowe — patrząc z perspektywy ostatnich lat — jest jedną z najbardziej dynamicznie modelowanych dziedzin prawa. Świadczą o tym przede wszystkim oznaki dające się zaobserwować w płaszczyźnie normatywnej, w sferze przyjmowanych i uchwalanych aktów prawnych. Co prawda zmiany te miały różny charakter i rozmaity stopień szczegółowości, niemniej jednak nie służyły stabilizacji rzeczywistości prawnej, jakże istotnej dla środowiska policyjnego, prokuratorskiego i sędziowskiego. Novum zawsze bowiem pociąga za sobą nie tylko obawy i naturalną wrogość, ale i problemy z niewłaściwym stosowaniem wdrożonych rozwiązań, wynikające z ograniczeń organizacyjnych lub kadrowych, bądź też nieprawidłowej wykładni. Stroniąc od oceny poszczególnych korektur — jako że wszystkim dotychczasowym nowelizacjom przyświecała idea poprawy sprawności postępowania i czynności, zgodnie z oczekiwaniami społeczeństwa taniego, sprawnego i skutecznego procesu — w charakterze swoistej rekapitulacji zaakcentować należy, że nie chodzi zatem wyłącznie o szybkość postępowania rozumianą jako wartość samą w sobie, ale przede wszystkim o uwzględnienie istoty treści tego prawa. Podejmując się próby dotrzymania kroku ustawodawcy, oddajemy do rąk Czytelników niniejszą publikację, żywiąc przy tym nadzieję, że okaże się ona przydatna wszystkim, którzy pragną dokonać pewnej syntezy i usystematyzowania wiedzy z zakresu procesu karnego, a w konsekwencji pełniejszego jej wykorzystania w praktyce. Zaproponowana forma, grafiki, tabele i wyliczenia punktowe — w naszym założeniu — mają ułatwić zrozumienie poszczególnych instytucji występujących w polskim procesie karnym.

Spis treści

1. Zagadnienia wstępne 2. Systematyka zasad procesowych i ich charakterystyka 2.1. Zasada prawdy materialnej — art. 2 § 2 k.p.k. 2.2. Zasada obiektywizmu — art. 4 k.p.k. 2.3. Zasada domniemania niewinności — art. 5 § 1 k.p.k. 2.4. Zasada in dubio pro reo — art. 5 § 2 k.p.k. 2.5. Zasada prawa do obrony — art. 6 k.p.k. 2.6. Zasada swobodnej oceny dowodów — art. 7 k.p.k. 2.7. Zasada ścigania z urzędu — art. 9 k.p.k. 2.8. Zasada legalizmu — art. 10 k.p.k. 2.9. Zasada skargowości — art. 14 k.p.k. 2.10. Zasada informacji prawnej — art. 16 k.p.k. 2.11. Zasada jawności — art. 355 k.p.k. 2.12. Zasada ustności — art. 365 k.p.k. 2.13. Zasada kontradyktoryjności (sporności) — nieskodyfikowana 2.14. Zasada bezpośredniości — nieskodyfikowana 3. Przesłanki procesowe 3.1. Charakterystyka poszczególnych przesłanek procesowych 3.1.1. Artykuł 17 § 1 pkt 1 k.p.k. 3.1.2. Artykuł 17 § 1 pkt 2 k.p.k. 3.1.3. Artykuł 17 § 1 pkt 3 k.p.k. 3.1.4. Artykuł 17 § 1 pkt 4 k.p.k. 3.1.5. Artykuł 17 § 1 pkt 5 k.p.k. 3.1.6. Artykuł 17 § 1 pkt 6 k.p.k. 3.1.7. Artykuł 17 § 1 pkt 7 k.p.k. 3.1.8. Artykuł 17 § 1 pkt 8 k.p.k. 3.1.9. Artykuł 17 § 1 pkt 9 k.p.k. 3.1.10. Artykuł 17 § 1 pkt 10 k.p.k. 3.1.11. Artykuł 17 § 1 pkt 11 k.p.k. 3.2. Zbieg negatywnych przesłanek procesowych 4. Stadia i tryby inicjowania procesu karnego 5. Cele procesu karnego 6. Uczestnicy procesu karnego 6.1. Organy procesowe 6.2. Strony procesowe 6.2.1. Pokrzywdzony jako strona 6.2.2. Podejrzany (oskarżony) 6.2.3. Oskarżyciel publiczny 6.2.4. Oskarżyciel posiłkowy 6.2.5. Oskarżyciel prywatny 6.3. Przedstawiciele procesowi stron 6.3.1. Przedstawiciel ustawowy 6.3.2. Obrońca 6.3.3. Pełnomocnik 6.4. Rzecznicy interesu społecznego 6.5. Osobowe źródła dowodowe 6.5.1. Świadek 6.5.2. Biegły 6.6. Pomocnicy organów procesowych 6.7. Podmiot zobowiązany oraz właściciel przedsiębiorstwa zagrożonego przepadkiem 6.8. Instrumenty dyscyplinowania uczestników postępowania karnego 7. Czynności poprzedzające formalne wszczęcie postępowania przygotowawczego 7.1. Czynności sprawdzające 7.2. Czynności niecierpiące zwłoki 7.3. Dopuszczalność reasumpcji postanowienia o wszczęciu postępowania przygotowawczego 8. Formy postępowania przygotowawczego 8.1. Śledztwo 8.2. Dochodzenie 9. Wykorzystanie wybranych dowodów w procesie karnym 9.1. Zagadnienia ogólne 9.2. Zakazy dowodowe w procesie karnym 9.3. Karnoprocesowe uwarunkowania instytucji świadka anonimowego 9.3.1. Przesłanki 9.3.2. Wyłączenia podmiotowe 9.4. Założenia ustawy o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka 9.5. Karnoprocesowe uwarunkowania instytucji świadka koronnego 9.6. Mały świadek koronny 9.6.1. Zakres przedmiotowy 9.6.2. Zakres podmiotowy 9.6.3. Przesłanki stosowania 9.7. Śledztwo dziennikarskie 9.7.1. Prowokacja dziennikarska 9.7.2. Granice śledztwa dziennikarskiego 9.7.3. Tajemnica dziennikarska 10. Wybrane aspekty stosowania środków przymusu procesowego 10.1. Zatrzymanie osoby 10.1.1. Ustawa — Kodeks postępowania karnego 10.1.2. Ustawa — Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia 10.1.3. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi 10.1.4. Ustawa o Policji 10.1.5. Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich 10.1.6. Ustawa o cudzoziemcach 10.1.7. Wytyczne nr 3 komendanta głównego Policji w sprawie wykonywania czynności dochodzeniowo-śledczych przez policjantów 10.1.8. Inne przepisy regulujące problematykę postępowania z osobami zatrzymanymi 10.2. Istota i rodzaje środków zapobiegawczych 10.2.1. Warunki materialne stosowania środków zapobiegawczych 10.2.2. Warunki formalne stosowania środków zapobiegawczych 10.2.3. Uchylenie lub zmiana środka zapobiegawczego 10.2.4. Tymczasowe aresztowanie 10.2.5. Poręczenie (art. 266–274 k.p.k.) 10.2.6. Dozór (art. 275 k.p.k.) 10.2.7. Opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 275a k.p.k.) 10.2.8. Zawieszenie w czynnościach służbowych (art. 276 k.p.k.) 10.2.9. Zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego na wskazaną odległość (art. 276a k.p.k.) 10.2.10. Zakaz opuszczania kraju (art. 277 k.p.k.) 10.2.11. Inne środki przymusu 11. Konsensualizm procesowy 11.1. Mediacja 11.1.1. Wyłączenie mediatora (art. 23a § 3 k.p.k.) 11.1.2. Zakres i warunki udostępniania akt sprawy instytucjom i osobom uprawnionym do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego 11.1.3. Zasady prowadzenia mediacji 11.1.4. Sposób prowadzenia mediacji przez mediatora 11.1.5. Charakter ugody mediacyjnej 11.2. Skazanie bez rozprawy 11.3. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności karnej 12. Nadzór nad postępowaniem przygotowawczym 12.1. Nadzór prokuratora 12.2. Sąd w postępowaniu przygotowawczym