Wyzwania zarządzania jakością w szkołach wyższych

Książka traktuje o możliwościach poprawy i doskonalenia jakości znajdujących się w sferze zarządzania szkołą wyższą. Misją każdej uczelni jest poszukiwanie prawdy w zmieniającej się i, jak skonstatował przed laty niemiecki filozof Jürgen Habermas, coraz bardziej nieprzejrzystej rzeczywistości. Zaproponowane rozwiązania modelowe tak ambitnego planu są różne i zależą od charakteru danej placówki oraz przyjętej przez nią strategii. Nie ma bowiem uniwersalnego lub najlepszego modelu zarządzania pozwalającego osiągnąć określoną jakość kształcenia. Należy opracować i przyjąć właściwe ujęcia, metody i odpowiednie mechanizmy jej zapewnienia w danej instytucji akademickiej. Tematykę tę podejmowało i podejmuje wiele renomowanych uczelni, planując, koordynując i nadzorując stan jakości świadczonych usług. Wypracowały one zalgorytmizowane, udokumentowane działania służące zapewnieniu oraz doskonaleniu poziomu kształcenia. Niniejsza monografia wychodzi naprzeciw nowym nurtom i tendencjom życia akademickiego: naukowo-badawczego, dydaktycznego i kulturowego, uwzględniając kontekst otoczenia, w tym kontekst prawny, techniczno-technologiczny i społeczno-gospodarczy. Stanowi interesujące kompendium wiedzy o zagadnieniach, z jakimi mierzy się dziś lub zmierzy się w niedalekiej przyszłości szkolnictwo wyższe i poszczególne uczelnie. Jest również ciekawym materiałem informacyjno-instruktażowym dla środowiska akademickiego. Słowa uznania należą się autorom za podjęcie trudu zdiagnozowania obecnego stanu szkolnictwa wyższego na przykładzie wybranej uczelni, wydziału i instytutu, a także zaproponowanie rozwiązań doskonalących jakość kształcenia, zarówno tych stopniowych, jak i rewolucjonizujących. Praca uwzględnia założenia tak zwanej reformy bolońskiej, a ponadto eksponuje – jako jeden z warunków powodzenia misji – potrzebę zmiany kultury organizacyjnej uczelni oraz wartości wyznawanych przez ich pracowników. Z recenzji prof. dr hab. Krystyny Lisieckiej

Spis treści

Słowo wstępne 13 I. WYBRANE PROBLEMY FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU SZKÓŁ WYŻSZYCH 17 1. Problemy dostosowania nauczania i badań naukowych w szkołach wyższych do potrzeb przedsiębiorstw przemysłowych w warunkach globalizacji 19 1.1. Wprowadzenie 19 1.2. Nowe zjawiska w procesie globalizacji działalności gospodarczej 20 1.3. Cechy współczesnego zarządzania: podstawowe czynniki osiągania przewagi konkurencyjnej przez przedsiębiorstwa w obecnych i przewidywanych warunkach prowadzenia działalności gospodarczej 29 1.4. Kierunki zmian w systemie szkolnictwa wyższego i zaplecza naukowo-badawczego w celu sprostania nowym wyzwaniom konkurencyjnym – priorytety 34 1.5. Podsumowanie 44 2. Zmiany zachowań organizacyjnych pod wpływem oczekiwań interesariuszy uczelni akademickich 49 2.1. Wprowadzenie 49 2.2. Uczelnie akademickie jako obiekt badań teorii zachowań organizacyjnych oraz teorii zarządzania publicznego 50 2.3. Specyfika zachowań organizacyjnych uczelni akademickich 55 2.4. Interesariusze uczelni akademickich i ich oczekiwania 58 2.5. Kierunki zmian zachowań organizacyjnych uczelni akademickich 60 2.6. Podsumowanie 63 3. Koncepcja projakościowej restrukturyzacji WZiKS UJ na przykładzie innowacji organizacyjnych w IEiZ 65 3.1. Opis stanu faktycznego organizacji i funkcjonowania wydziałów uniwersyteckich na wybranych przykładach 65 3.2. Analiza krytyczna obecnego stanu organizacji, relacji międzyludzkich i funkcjonowania struktur polskich uczelni na przykładzie WZiKS UJ 78 3.3. Założenia do koncepcji zmian 80 3.4. Koncepcja nowej organizacji procesu dydaktyczno-pedagogicznego 82 3.5. Innowacje w organizacji działalności naukowo-badawczej na uniwersytecie 87 3.6. Podsumowanie 94 II. KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI 97 4. Metodyka zastosowania Krajowych Ram Kwalifikacji dla kierunku studiów zarządzanie na Wydziale Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego 99 4.1. Wprowadzenie 99 4.2. Prezentacja Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ 100 4.3. Podstawy prawne dotyczące Krajowych Ram Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego 105 4.4. Efekty kształcenia 110 4.5. Pomiar efektów kształcenia 124 4.6. Program studiów na kierunku zarządzanie na WZiKS UJ 126 4.7. Podsumowanie 135 5. Przygotowanie małopolskich uczelni do wdrożenia Europejskich i Krajowych Ram Kwalifikacji – wybrane zagadnienia 137 5.1. Wstęp 137 5.2. Charakterystyka badanej zbiorowości – metodyka badania 139 5.3. Źródła wiedzy na temat ram kwalifikacji – ocena dostępności informacji w świetle badań 139 5.4. Szanse i zagrożenia związane z wdrożeniem Krajowych Ram Kwalifikacji w opinii rektorów małopolskich uczelni 140 5.5. Tworzenie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia w małopolskich uczelniach – wyniki badań własnych 143 5.6. Europejskie i Krajowe Ramy Kwalifikacji w świetle projektu Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego 149 5.7. Analiza możliwości pozyskania zewnętrznych środków finansowych na wdrożenie ram kwalifikacji na uczelniach 149 5.8. Podsumowanie 155 III. ZARZĄDZANIE ZATRUDNIONYMI I JAKOŚCIĄ W SZKOLE WYŻSZEJ 157 6. Bariery komunikacyjne na uczelni akademickiej oraz sposoby ich pokonywania 159 6.1. Wstęp 159 6.2. Komunikowanie się – istota 159 6.3. Bariery utrudniające komunikację między ludźmi 160 6.4. Doskonalenie komunikacji 162 6.5. Proces nauczania a komunikacja 165 6.6. Pozbawianie uczelni barier komunikacyjnych 172 6.7. Podsumowanie 174 7. Zarządzanie zasobami ludzkimi w szkolnictwie wyższym według modeli doskonałości 177 7.1. Wprowadzenie 177 7.2. Dotychczasowe doświadczenia z wdrażaniem TQM na uczelniach 178 7.3. Samoocena uczelni 181 7.4. Niektóre zalecenia dotyczące procesów zarządzania zasobami ludzkimi – zgodne z założeniami TQM 182 7.5. Zalecenia dla praktyki zarządzania 203 7.6. Podsumowanie 205 8. Podstawy budowy systemu zarządzania jakością w jednostce edukacyjnej 209 8.1. Wprowadzenie 209 8.2. Przegląd podstawowych standardów zarządzania jakością w jednostkach Edukacyjnych 210 8.3. Ramy budowy modelu Systemu Zarządzania Jakością w jednostce edukacyjnej 220 8.4. Podsumowanie 226 9. Uwarunkowania wdrożenia Systemu Zarządzania Jakością opartego na wymaganiach normy PN-EN ISO 9001:2009 na Wydziale Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego 229 9.1. Wprowadzenie 229 9.2. Charakterystyka Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ 230 9.3. Uwarunkowania europejskie i krajowe wdrożenia Systemu Zarządzania Jakością na WZiKS 232 9.4. Uwarunkowania organizacyjne wdrożenia Systemu Zarządzania Jakością na WZiKS 235 9.5. Modele wdrożenia Systemu Zarządzania Jakością opartego na wymaganiach normy ISO 9001:2000 na Wydziale Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ 249 9.6. Podsumowanie 261 10. Zapewnienie jakości kształcenia na studiach wyższych – wyniki badania percepcji procesu kształcenia przez słuchaczy ostatnich lat studiów 263 10.1. Wprowadzenie 263 10.2. Metodyka badań empirycznych 264 10.3. Percepcja znaczenia kompetencji pozyskiwanych podczas studiów przez badanych 274 10.4. Opinie badanych na temat wybranych aspektów procesu kształcenia 278 10.5. Opinie badanych na temat wybranych aspektów organizacji procesu dydaktycznego 283 10.6. Podsumowanie 285 IV. WYNIKI BADAŃ EMPIRYCZNYCH JAKOŚCI KSZTAŁCENIA I JAKOŚCI ZARZĄDZANIA NA UCZELNIACH 295 11. Efekty kształcenia z perspektywy studentów kierunku zarządzanie 297 11.1. Wprowadzenie 297 11.2. Informacje o badaniach własnych 298 11.3. Wyniki przeprowadzonych badań własnych dla części ogólnej ankiety 300 11.4. Wyniki przeprowadzonych badań własnych dla drugiej oraz trzeciej części ankiety 302 11.5. Wnioski i podsumowanie 316 12. Jakość zarządzania na uczelniach w ocenie dziekanów, kanclerzy i kwestorów – wyniki badań 319 12.1. Założenia realizacji badań 319 12.2. Ocena poziomu zarządzania jakością i jakości zarządzania na wydziałach badanych uczelni w opinii dziekanów 320 12.3. Ocena poziomu jakości zarządzania w administracji w badanych szkołach wyższych w opinii kanclerzy i kwestorów 328 12.4. Podsumowanie 335 13. Wstępny, roboczy raport z I etapu badań na temat: „Projakościowa restrukturyzacja zarządzania w szkolnictwie wyższym 357 13.1. Cele I etapu realizowanych badań ankietowych 357 13.2. Sposób i zakres realizowanych badań ankietowych 358 13.3. Wyniki badań – część pierwsza kwestionariusza ankiety 359 13.4. Wyniki badań – część druga kwestionariusza ankiety 366 13.5. Podsumowanie 373 V. WIRTUALNA RZECZYWISTOŚĆ 377 14. Rola wirtualnej rzeczywistości w reklamie merytorycznej 379 14.1. Możliwości oddziaływania na potencjalnych kandydatów na studia 379 14.2. Wizualizacja III Kampusu jako reklama użyteczna 380 14.3. Główne idee wizualizacji 381 14.4. Wykonane wizualizacje 382 14.5. Podsumowanie 385 Bibliografia 387