Zapomniane światło

Tę książkę Jakub Deml napisał w gorączce w ciągu kilku nocy w 1934 roku. Po wydaniu została skonfiskowana, a do sprzedaży wróciła dopiero po zaczernieniu „niemoralnych”, erotycznie drażniących fragmentów. To wściekły tekst! Spowiedź. Krwawe rozliczenie ze światem, który nie akceptował autora, zresztą z wzajemnością. A dziś – pomnik nowoczesnej prozy. Deml był poetą i prozaikiem, jednym z najbardziej oryginalnych pisarzy czeskich XX wieku. Z woli rodziców i za namową znanego poety Otokara Březiny – Jakub zaprzyjaźnił się z nim jeszcze przed maturą –został rzymskokatolickim księdzem. W 1902 roku ukończył seminarium duchowne w Brnie. Jednak proboszcz, który twierdził, że ksiądz jest psem, a zadaniem psa – szczekać na Pana Boga, nie był do zaakceptowania przez hierarchię kościelną; zwłaszcza na katolickich Morawach, gdzie za karę przenoszono go z parafii do parafii. W wieku 34 lat został zmuszony do przejścia na emeryturę z nakazem zamieszkania w Pradze. Na jego życie silny wpływ miały cztery związki z kobietami, które stały się pożywką dla jego twórczości. „Pozorna sensacyjność jest tu jednak sprawą zewnętrzną: istota tych związków opierała się na bliskości myśli, poglądów i celów” – pisze w Historii literatury czeskiej prof. Zofia Tarajło-Lipowska. W 1935 roku Deml poznał 18-letnią Marię Rosę Junovą, która zrezygnowała dla niego ze studiów i przez dwadzieścia cztery lata prowadziła mu dom, pomagając w działalności wydawniczej. Jakub Deml większość swoich dzieł publikował własnym sumptem, w niewielkim nakładzie. Zapomniane światło jest książką gatunkowo trudną do określenia. Licealiści w Czechach uczą się, że to „bolesny strumień krzyku księdza i poety”. Całość jest rozmową Demla z poetą B.M. Ptáčkiem, a jednocześnie opowieścią o umieraniu na gruźlicę wiejskiej parafianki Demla oraz polemiką ze światem. Książkę bardzo cenił Bohumil Hrabal i uważał ją za idealny zapis strumienia świadomości. Pisano o Demlu, że był mściwy i histeryczny, a z przeciwnikami i sprawcami życiowych rozczarowań zawsze rozliczał się bezpardonowo. Skutkowało to izolacją pisarza i odwróceniem się od niego przyjaciół. Jedynym, który został przy nim do końca swych dni, był Březina. W 1931 roku Jakub Deml napisał głośną książkę Moje świadectwo o Otokarze Březinie, która wywołała wojnę między nim a czeskim światem literackim. Zrzucił bowiem metafizycznego poetę z piedestału, pokazując go z nie najlepszej strony, łącznie z jego antysemityzmem – zresztą o własnym też nie zapomniał. Zapomniane światło to również reakcja na antydemlowską kampanię wielbicieli Březiny. Do Zapomnianego światła, którego pierwsze polskie wydanie ukazało się w 2000 roku, dodajemy esej Jindřicha Chalupeckiego z książki o czeskich ekspresjonistach. „Przyjaźń Březiny z Demlem była tym mocniejsza, że ukryty był w niej także motyw miłosny – pisze Chalupecký. – W życiu Březiny pojawia się młodziutki Jakub Deml, ze swym niemal dziewczęcym wyglądem (Florian w swych dziennikach nazywa go ironicznie »hermafrodytą«), ze swym poetyckim geniuszem i z entuzjastycznym uwielbieniem. Z nikim Březina nie będzie się czuł tak blisko związany”. Uważał, że Deml był „jednym z tych wspaniałych ludzi, w bliskości których otwierają się ukryte źródła serca i wypowiedzenie wszystkiego – także tego, do czego się nawet przed sobą nie przyznaliśmy”. „Po co dziś czytać Demla? – zastanawia się Mariusz Szczygieł, autor serii literatury czeskiej Stehlík, w której ukazuje się książka. - Choćby po to, aby się przekonać, że wszystkie źle społecznie widziane cechy, takie jak nieustępliwość, wybujały egotyzm, kłótliwość, czy przekonanie o własnej nieomylności mogą być podłożem wybitnej literatury. A poza tym ksiądz, który szczeka na Pana Boga, jest zawsze ciekawy”.

Warto wiedzieć o książce Zapomniane światło

Jakub Deml – buntownik w sutannie i poeta z własnym światłem

Jakub Deml to postać, która nie boi się stawiać pytań i łamać konwenansów. Jako kapłan, poeta i outsider, zyskał reputację buntownika, który nieustannie krytykuje świat wokół siebie, w tym również własną wiarę. Jego życie i twórczość to nieprzerwane zmagania z konformizmem, które budują kontekst dla "Zapomnianego światła". To dzieło, pełne pasji i emocji, jest manifestem jego niezależności i głębokiej introspekcji. Deml nie jest jedynie obserwatorem rzeczywistości, lecz aktywnym uczestnikiem literackiego dialogu, w którym stawia na szali swoje przekonania i przemyślenia. W jego tekstach odbija się nie tylko osobista historia, ale także szerszy kontekst społeczno-kulturowy jego czasów, co czyni go wyjątkowym autorem w literaturze czeskiej.

„Wściekły tekst” jako emocjonalna spowiedź i polemika ze światem

"Zapomniane światło" to nie tylko książka – to intensywna emocjonalna spowiedź, która eksploruje gniew, frustrację oraz rozczarowania. Deml z pasją i bezkompromisowością dzieli się swoimi uczuciami, co sprawia, że każdy fragment tekstu staje się dla czytelnika głębokim doświadczeniem. Wartości emocjonalne tej lektury są nie do przecenienia; autor odsłania swoje najciemniejsze zakamarki, stawiając pytania, które mają znacznie szersze znaczenie. Jego gniew nie jest jedynie osobistym wyrazem buntu, ale również krytyką rzeczywistości, w której żył. W rezultacie, "Zapomniane światło" staje się nie tylko literacką, ale i egzystencjalną polemiką z otaczającym światem, zmuszającą do refleksji nad własnymi przekonaniami i wartościami.

Wyjątkowa forma: trudny, nowoczesny strumień świadomości

Forma "Zapomnianego światła" to prawdziwe wyzwanie dla każdego, kto zdecyduje się na lekturę. Deml wprowadza nas w nowoczesny strumień świadomości, w którym myśli i emocje splatają się w skomplikowaną mozaikę. Jego styl jest gęsty i intensywny, co sprawia, że tekst wymaga od czytelnika nie tylko uwagi, ale i zaangażowania. Warto jednak podjąć ten wysiłek, gdyż odkrywanie kolejnych warstw narracji staje się fascynującą podróżą. Deml nie boi się eksperymentować z formą, co czyni jego utwór jednym z najbardziej oryginalnych w literaturze czeskiej. Jego słowa, choć czasem chaotyczne, tworzą głęboką narrację, która zmusza do przemyśleń i introspekcji.

Kontrowersje i cenzura – historia powstania i recepcji książki

"Zapomniane światło" nie tylko zachwyca treścią, ale także historią swojego powstania, która jest pełna kontrowersji i cenzury. Książka, napisana w gorączce kilku nocy w 1934 roku, została po premierze skonfiskowana z powodu "niemoralnych" fragmentów, które poddały się cenzurze. To, co w oczach wielu uznano za skandaliczne, dziś może być postrzegane jako odważne i nowatorskie. Deml, z nieustraszonym podejściem, zmierzył się z ostrą krytyką i odrzuceniem ze strony środowiska literackiego, co tylko wzmocniło jego pozycję jako outsidera. Dziś, po latach zapomnienia, "Zapomniane światło" jest doceniane jako pomnik nowoczesnej prozy, a jego historia powstania dodaje głębi i kontekstu do zrozumienia przesłania, jakie niesie.

Dlaczego warto sięgnąć po „Zapomniane światło” dzisiaj? – emocje, refleksja, literatura

W obliczu współczesnych dylematów i zawirowań, "Zapomniane światło" nabiera nowego znaczenia. Deml, jako autor, staje się nie tylko głosem swojego pokolenia, ale także uniwersalnym komentatorem ludzkiego doświadczenia. Jego prace skłaniają do refleksji nad współczesnymi problemami, takimi jak alienacja, duchowość czy kwestia tożsamości. Warto sięgnąć po tę książkę, by zanurzyć się w emocjach, które są równie aktualne dzisiaj, jak były w czasie jej powstania. Dzięki unikalnemu stylowi i kontrowersyjnej narracji, "Zapomniane światło" staje się nie tylko literacką podróżą, ale także głębokim doświadczeniem, które pozostawia trwały ślad w sercu każdego, kto odważy się je przeczytać. Jakub Deml, poprzez swoją odważną twórczość, udowadnia, że literatura ma moc, by poruszać i inspirować, niezależnie od czasu, w którym powstała.