Zarząd majątkiem wspólnym małżonków

Publikacja stanowi kompleksowe i najobszerniejsze w dotychczasowej literaturze opracowanie problematyki zarządu majątkiem wspólnym małżonków. Autor omawia zarówno samo pojecie zarządu, jak i poszczególne przepisy regulujące sposób jego wykonywania. Wiele opisanych w książce zagadnień dotąd nie doczekało się wyczerpującej analizy w literaturze, np. zasada samodzielnego zarządu częścią majątku wspólnego służącą do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej (art. 36 § 3 k.r.o.), czy zagadnienie skuteczności samodzielnie dokonanej przez małżonka czynności zarządu wobec drugiego małżonka. Adresaci: Książka adresowana jest przede wszystkim do prawników, którzy zawodowo zajmują się stosowaniem przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w tym do sędziów i notariuszy. Zainteresuje również teoretyków prawa, tym bardziej, że zaproponowana wykładnia pojęcia "zarząd majątkiem wspólnym" jest całkowicie odmienna od dotychczas dominującej. "(...) zagadnienie zarządu wspólnym majątkiem małżeńskim ma ogromna doniosłość praktyczna. Wspólność ustawowa jest wciąż dominującym liczebnie ustrojem majątkowym miedzy małżonkami. Wraz z rozwojem gospodarki rynkowej, wzrostem ilości transakcji dokonywanych przez osoby pozostające w takiej wspólności, wzrostem zamożności rodzin, a także konsumpcji finansowanej kredytem i zachodzącymi przemianami w sferze zatrudnienia, coraz większego znaczenia nabiera ściśle wyznaczenie zakresu majątku wspólnego, zasad podejmowania decyzji w sprawach tego majątku oraz odpowiedzialności za przedmioty wchodzące w jego skład". Prof. dr hab. Piotr Machnikowski

Spis treści

Wykaz skrótów str. 13 Rozdział I Ustrój wspólności ustawowej i majątek wspólny małżonków str. 15 1. Małżeński ustrój majątkowy str. 15 2. Wspólność majątku małżonków str. 21 2.1. Uwagi terminologiczne str. 21 2.2. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o wspólności majątkowej małżeńskiej w systematyce prawa cywilnego str. 24 2.2.1. Normy odnoszące się do poszczególnych praw podmiotowych lub ich typów str. 25 2.2.2. Normy odnoszące się do całych kompleksów praw podmiotowych str. 25 2.3. Majątek wspólny str. 27 2.3.1. Uwagi ogólne str. 27 2.3.2. Majątek wspólny w ramach ustroju małżeńskiej wspólności ustawowej str. 29 2.3.3. Podsumowanie str. 52 2.4. Charakter prawny wspólności str. 53 2.4.1. Stosunek podstawowy str. 55 2.4.2. Niemożność żądania podziału majątku wspólnego str. 59 2.4.3. Niemożność rozporządzania udziałem w majątku wspólnym oraz zobowiązywania się do takiego rozporządzenia str. 60 2.4.4. Niemożność żądania przez wierzyciela jednego z małżonków zaspokojenia z udziału, który w razie ustania wspólności przypadnie małżonkowi str. 62 2.4.5.Brak określenia wysokości udziału małżonka w majątku wspólnym str. 63 2.4.6. Brak podmiotowości majątku wspólnego str. 74 2.5. Nabycie prawa podmiotowego do majątku wspólnego str. 79 Rozdział II Pojęcie zarządu majątkiem wspólnym małżonków str. 85 1. Stan prawny str. 85 2. Stanowisko doktryny i orzecznictwa str. 88 2.1. Uwagi ogólne - krytyka dotychczasowego stanowiska str. 88 2.2. Koncepcja zarządu S.K. Rzoncy str. 91 2.3. Stanowisko nauki i orzecznictwa przed nowelizacją z 2004 r. str. 93 2.4. Wpływ podziału na czynności pozostające w zakresie zwykłego zarządu oraz przekraczające ten zakres na wykładnię przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w doktrynie i orzecznictwie str. 98 2.5. Spór o kwalifikację zawarcia umowy poręczenia jako wykonywania zarządu majątkiem wspólnym str. 104 2.6. Stanowisko nauki i orzecznictwa po nowelizacji z 2004 r. str. 113 3. Kryteria formułowania definicji zarządu majątkiem wspólnym str. 126 3.1. Cel i podstawy rozważań str. 126 3.2. Przepisy regulujące wyłącznie zarząd majątkiem wspólnym str. 128 3.3. Sposób zaliczenia czynności do zarządu majątkiem wspólnym - założenia ogólne str. 133 3.4. Koncepcja "zarządu" jako jednolitej instytucji prawa cywilnego str. 139 3.5. "Definicja" zarządu zawarta w art. 36 § 2 zdanie drugie k.r.o. str. 144 3.6. Treść, cel czy skutek czynności jako kryterium kwalifikujące str. 153 3.7. Przedmiot zarządu str. 159 3.8. Koncepcja "zarządu przedmiotem majątku wspólnego" str. 160 3.8.1. Założenia koncepcji str. 160 3.8.2. Ocena koncepcji przy uwzględnieniu argumentów jurydycznych str. 164 3.8.3. Ocena koncepcji przy uwzględnieniu kryteriów celowościowych str. 167 3.8.4. Podsumowanie str. 176 3.9. Ratio legis regulacji zarządu majątkiem wspólnym str. 177 3.10. Definicja zarządu - opisanie czynności zarządu czy podanie kryteriów ich wyróżnienia str. 180 3.11. Koncepcja ujmowania zarządu za pomocą pojęć ekonomicznych (gospodarczych) str. 193 3.11.1. Założenia "gospodarczej definicji zarządu" str. 193 3.11.2. Ocena koncepcji przy uwzględnieniu argumentów jurydycznych str. 195 3.11.3. Ocena koncepcji przy uwzględnieniu kryteriów celowościowych str. 202 3.12. Zagadnienie skuteczności wobec współmałżonka czynności zarządu majątkiem wspólnym podjętej przez jednego z małżonków str. 212 3.12.1. Wprowadzenie do zagadnienia str. 212 3.12.3. Możliwe rozwiązania problemu i ich uzasadnienie w doktrynie str. 216 3.12.3. Ocena przedstawionych rozwiązań str. 238 3.12.4. Wykładnia art. 36 § 2 zdanie pierwsze k.r.o. Koncepcja "prawa do zarządu" str. 246 3.12.5. Własne stanowisko str. 256 3.13. Powstanie odpowiedzialności za zobowiązanie jako kryterium definiujące str. 259 3.14. Zarząd majątkiem wspólnym a korzystanie z "rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego" str. 261 3.15. Regulacja art. 37 k.r.o. a zakres zarządu majątkiem wspólnym str. 273 3.16. Pojęcie "czynności zmierzających do zachowania majątku wspólnego" str. 275 4. Definicja zarządu majątkiem wspólnym małżonków str. 277 4.1. Podsumowanie dotychczasowych rozważań str. 277 4.2. Definicja zarządu str. 279 Rozdział III Zarządzanie majątkiem wspólnym str. 288 1. Uwagi ogólne str. 288 2. Samodzielny zarząd majątkiem wspólnym str. 291 2.1. Pojęcie samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym str. 291 2.2. Zakres skuteczności samodzielnych czynności zarządu str. 303 3. Ogólne zasady zarządzania majątkiem wspólnym (art. 36 § 2 zdanie pierwsze k.r.o.) str. 308 4. Zarząd przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej (art. 36 § 3 k.r.o.) str. 312 4.1. Uwagi ogólne str. 312 4.2. Skutek zaliczenia czynności do zarządu przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej str. 313 4.3. Wyróżnienie przedmiotów majątkowych służących małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej str. 315 4.3.1 Kryterium "służenia" przedmiotu majątkowego do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej str. 315 4.3.2. Zakres przedmiotów majątkowych objętych regulacją art. 36 § 3 k.r.o. str. 331 4.3.3. Pojęcia wykonywania zawodu i działalności zarobkowej str. 339 4.4. Regulacja zdania drugiego art. 36 § 3 k.r.o. ("zastępcze" wykonywanie zarządu przez drugiego małżonka) str. 342 4.5. Próba oceny nowej regulacji str. 345 5. Sprzeciw małżonka wobec czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka str. 347 5.1. Uwagi ogólne str. 347 5.2. Przedmiot sprzeciwu str. 348 5.3. Podmiotowe przesłanki skuteczności sprzeciwu str. 357 5.3.1. Uwagi ogólne str. 357 5.3.2. Adresat sprzeciwu str. 360 5.3.3. Przesłanki skuteczności sprzeciwu wobec osoby trzeciej str. 370 5.4. Skutki sprzeciwu str. 375 5.5. Treść i forma sprzeciwu str. 380 5.6. Charakter prawny sprzeciwu str. 384 5.7. Wyłączenia dopuszczalności sprzeciwu str. 389 5.8. Problem pozaustawowych wyłączeń dopuszczalności sprzeciwu str. 396 6. Czynności zarządu wymagające dla swej ważności zgody drugiego małżonka (wyjątek od zasady samodzielnego zarządu) str. 406 6.1. Katalog czynności wymagających zgody str. 406 6.2. Ocena regulacji art. 37 § 1 k.r.o. str. 423 6.3. Czynności zarządu majątkiem wspólnym wymienione w art. 37 § 1 k.r.o. str. 435 6.4. Modyfikacja zasad wykonywania zarządu wynikająca z art. 37 § 1 k.r.o. str. 440 6.4.1. Uwagi ogólne str. 440 6.4.2. Zachowania drugiego małżonka istotne z punktu widzenia art. 37 k.r.o. str. 443 6.4.3. Skutki wyrażenia zgody oraz potwierdzenia czynności prawnej str. 446 6.4.4. Skutki dokonania czynności prawnej mimo braku wymaganej zgody str. 448 6.4.5. Charakter prawny zgody oraz potwierdzenia str. 454 6.4.6. Treść zgody oraz potwierdzenia str. 465 7. Obowiązki małżonka wpływające na wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym str. 472 7.1. Uwagi ogólne str. 472 7.2. Źródła obowiązków małżonków, związanych z majątkiem wspólnym str. 475 7.2.1. Obowiązki wynikające z powszechnie obowiązujących przepisów prawa str. 476 7.2.2. Obowiązki wynikające z zawartych przez małżonków umów str. 478 7.2.3. Obowiązki wynikające z istnienia stosunku prawnego małżeństwa str. 479 7.2.4. Obowiązki wynikające ze współuprawnienia małżonków str. 483 7.2.5. Obowiązki wynikające z możliwości powstania współuprawnienia małżonków str. 484 7.3. Obowiązki związane z wykonywaniem zarządu majątkiem wspólnym str. 485 7.3.1. Zakres zachowań składających się na treść obowiązku współdziałania w zarządzie i warunki jego powstania str. 485 7.3.2. Koncepcja "obowiązku zarządzania" str. 494 7.3.3. Zakres czynności zarządu objętych obowiązkiem współdziałania str. 506 7.3.4. Koncepcja obowiązku wykonywania zarządu w sposób zgodny z dobrem rodziny str. 509 7.4. Podsumowanie str. 517 8. Sądowa ingerencja w zarządzanie majątkiem wspólnym str. 518 8.1. Uwaga ogólna str. 518 8.2. "Zastępcze" zezwolenie sądu na dokonanie czynności wymienionej w art. 37 § 1 k.r.o. str. 518 8.2.1. Przesłanki wydania zezwolenia ustanowione w art. 39 zdanie pierwsze k.r.o. str. 518 8.2.2. Przesłanka udzielenia zezwolenia str. 529 8.2.3. Skutki udzielenia zezwolenia str. 534 8.3. Zezwolenie sądu w razie zgłoszenia sprzeciwu wobec zamierzonej czynności zarządu (art. 39 k.r.o. w zw. z art. 361 § 3 k.r.o.) str. 536 8.4. Pozbawienie małżonka samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym (art. 40 zdanie pierwsze k.r.o.) str. 539 8.4.1. Przyczyny uzasadniające wydanie postanowienia z art. 40 k.r.o. str. 539 8.4.2. Treść postanowienia sądu str. 550 8.4.3. Skutki pozbawienia małżonka zarządu majątkiem wspólnym str. 552 8.5. Postanowienie, zgodnie z którym na dokonanie czynności wskazanych w art. 37 § 1 k.r.o. zamiast zgody małżonka będzie potrzebne zezwolenie sądu str. 561 8.6. Ocena uregulowania sądowej ingerencji w wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym str. 564 9. Wzajemny stosunek poszczególnych przepisów regulujących wykonywanie zarządu str. 573 9.1. Uwagi ogólne str. 573 9.2. Sprzeciw wobec zamierzonej czynności zarządu (art. 361 k.r.o.) a odmowa zgody na dokonanie czynności (art. 37 k.r.o.) str. 574 9.2.1 "Odmowa zgody" jako oświadczenie woli o doniosłości prawnej str. 574 9.2.2. Stosunek sprzeciwu wobec zamierzonej czynności zarządu (art. 361 k.r.o.) do odmowy zgody na dokonanie czynności (art. 37 k.r.o.) str. 580 9.3. Stosunek zasady z art. 36 § 3 zdanie pierwsze k.r.o. do regulacji art. 37 k.r.o. str. 588 10. Ochrona dobrej wiary a zarząd majątkiem wspólnym str. 603 10.1. Uwagi ogólne str. 603 10.2. Podstawy normatywne obowiązywania zasady nemo plus iuris i jej treść str. 604 10.3. Charakterystyka art. 169 k.c. oraz rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych str. 610 10.4. Ochrona dobrej wiary a regulacja art. 36 § 2 zdanie pierwsze k.r.o. str. 619 10.5. Ochrona dobrej wiary a przepisy ograniczające lub wyłączające zarząd małżonka str. 626 10.5.1. Uwagi ogólne str. 626 10.5.2. Ochrona dobrej wiary w wypadku czynności z art. 37 § 1 k.r.o. Rola art. 38 k.r.o. str. 629 10.5.3. Ochrona dobrej wiary a instytucja sprzeciwu z art. 361 k.r.o. str. 640 10.5.4. Ochrona dobrej wiary w sytuacji wydania jednego z orzeczeń z art. 40 k.r.o. str. 642 10.5.5. Ochrona dobrej wiary a regulacja art. 36 § 3 k.r.o. str. 648 10.6. Podsumowanie str. 652 Rozdział IV Próba oceny nowej regulacji zarządu majątkiem wspólnym małżonków str. 658 Wykaz literatury str. 665