Zawarcie małżeństwa jako zagadnienie prawa rodzinnego, prawa prywatnego międzynarodowego i prawa konsularnego

Zagadnienie zawarcia małżeństwa jest doniosłe pod względem zarówno teoretycznym, jak i praktycznym. Systemy prawne poszczególnych państw różnią się niekiedy znacząco co do możności, przesłanek czy procedury zawarcia małżeństwa. Badane w pracy zagadnienia mają więc istotne znaczenie praktyczne, zwłaszcza z uwagi na dużą mobilność obywateli, wiążącą się z „umiędzynarodowieniem” kwestii prawnorodzinnych. Zwrócić należy uwagę na szeroką perspektywę, z jakiej Autorka podejmuje badane kwestie: prawa cywilnego, prawa prywatnego międzynarodowego i prawa konsularnego. Stąd też praca jest wielowątkowa, dotyczy różnych aspektów zawierania małżeństwa, w tym zawierania małżeństwa za granicą. Z recenzji dr hab. Moniki Jagielskiej, prof. UŚ Ewa Kamarad – doktor nauk prawnych ze specjalnością prawo prywatne międzynarodowe (2014), absolwentka prawa (2010) i europeistyki (2009) na Uniwersytecie Jagiellońskim. W swojej pracy naukowej zajmuje się prawem prywatnym międzynarodowym, prawem Unii Europejskiej, prawem rodzinnym, prawem międzynarodowym publicznym oraz prawem konsularnym.

Spis treści

Wykaz skrótów 11 Wprowadzenie 15 Rozdział I. Materialnoprawne regulacje dotyczące zawarcia małżeństwa 21 I.1. Małżeństwo jako instytucja społeczna 21 I.2. Współczesne regulacje dotyczące małżeństwa 21 I.3. Regulacje dotyczące małżeństwa przyjęte na szczeblu międzynarodowym 29 I.3.1. W aktach prawa międzynarodowego dotyczących praw człowieka 29 I.3.2. W aktach prawa międzynarodowego dotyczących obywatelstwa 40 I.3.3. W Konwencji nowojorskiej z 1962 r 42 I.3.4. W konwencjach Międzynarodowej Komisji Stanu Cywilnego 43 I.4. Regulacje dotyczące zawarcia małżeństwa w prawie polskim 50 I.4.1. Regulacje historyczne 50 I.4.2. Obecny stan prawny 56 I.4.2.1. Definicja małżeństwa 56 I.4.2.2. Prawo do zawarcia małżeństwa 59 I.4.2.3. Charakter prawny zawarcia małżeństwa 60 I.4.2.4. Przesłanki powstania małżeństwa 64 I.4.2.4.1. Różnica płci nupturientów 65 I.4.2.4.2. Złożenie oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński 71 I.4.2.4.3. Jednoczesna obecność nupturientów 75 I.4.2.4.3.1. Zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika 75 I.4.2.4.4. Obecność urzędnika 80 I.4.2.5. Zakazy zawarcia małżeństwa 81 I.4.2.5.1. Kwestie terminologiczne 81 I.4.2.5.2. Podział zakazów zawarcia małżeństwa 84 I.4.2.5.3. Poszczególne zakazy zawarcia małżeństwa 87 I.4.2.5.3.1. Nieosiągnięcie określonego wieku 87 I.4.2.5.3.2. Ubezwłasnowolnienie całkowite 88 I.4.2.5.3.3. Choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy 89 I.4.2.5.3.4. Pozostawanie w związku małżeńskim 91 I.4.2.5.3.5. Pokrewieństwo i powinowactwo 93 I.4.2.5.3.6. Przysposobienie 96 I.4.2.5.4. Inne przyczyny unieważnienia małżeństwa 99 I.4.2.5.4.1. Wady oświadczenia woli 101 I.4.2.5.4.2. Wadliwe pełnomocnictwo 105 I.4.2.6. Pozorność oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński – postulat de lege ferenda 107 I.4.2.7. Przepisy porządkowe 112 I.4.2.8. Zawarcie małżeństwa wyznaniowego wywołującego skutkicywilne 116 I.4.2.8.1. Przesłanki zawarcia małżeństwa wyznaniowegowywołującego skutki cywilne 119 I.4.2.9. Zawarcie małżeństwa przez cudzoziemca w Polsce 124 I.4.2.10. Zawarcie małżeństwa przez obywatela polskiego za granicą 129 Rozdział II. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa 137 II.1. Wskazanie prawa właściwego dla zawarcia małżeństwa w prawie kolizyjnym 137 II.1.1. Zakres zastosowania normy kolizyjnej wskazującej prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa 137 II.1.1.1. Prawo właściwe dla zawarcia rejestrowanego związku partnerskiego 151 II.1.1.2. Prawo właściwe dla konkubinatu 154 II.1.1.3. Prawo właściwe dla przyrzeczenia zawarcia małżeństwa 160 II.1.2. Prawo właściwe dla możności zawarcia małżeństwa a prawo właściwedla formy 167 II.2. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa w prawie polskim 171 II.2.1. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa w uprzednio obowiązujących polskich ustawach kolizyjnych 171 II.2.1.1. W ustawach kolizyjnych z 1926 r 171 II.2.1.2. W ustawie Prawo prywatne międzynarodowe z 1965 r 174 II.2.2. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa w ustawie Prawo prywatne międzynarodowe z 2011 r. 175 II.2.2.1. Łączniki wyznaczające prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa 176 II.2.2.1.1. Obywatelstwo 176 II.2.2.1.2. Inne łączniki personalne 178 II.2.2.1.3. Miejsce zawarcia małżeństwa 182 II.2.2.2. Instytucje części ogólnej prawa prywatnego międzynarodowego, które mogą mieć wpływ na wskazanie prawa właściwego 193 II.2.2.2.1. Odesłanie 193 II.2.2.2.2. Klauzula porządku publicznego 196 II.2.2.2.3. Przepisy wymuszające swoje zastosowanie 219 II.2.2.2.4. Obejście prawa 221 II.3. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa w umowach bilateralnych, których Polska jest stroną 228 II.4. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa w umowach multilateralnych 230 II.4.1. W Konwencji haskiej z 1902 r 230 II.4.2. W Konwencji haskiej z 1978 r 233 II.4.3. W innych konwencjach regionalnych 234 II.4.3.1. W Konwencji z Montevideo z 1889 r. i w Kodeksie Bustamantego z 1928 r 234 II.4.3.2. W Konwencji nordyckiej z 1931 r 237 II.4.3.3. W Konwencji mińskiej z 1993 r 238 II.5. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa w prawie kolizyjnym państw obcych 239 II.5.1. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa w prawie kolizyjnym państw członkowskich Unii Europejskiej 239 II.5.2. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa w prawie kolizyjnym pozostałych państw europejskich 251 II.5.3. Prawo właściwe dla zawarcia małżeństwa w prawie kolizyjnym wybranych państw świata 259 II.5.4. Podsumowanie 275 II.6. Potencjalna możliwość ujednolicenia norm kolizyjnych dotyczących zawarcia małżeństwa na szczeblu unijnym 280 II.6.1. Kompetencje Unii Europejskiej do przyjmowania aktów prawnych w dziedzinie prawa prywatnego międzynarodowego 280 II.6.2. Program haski i Program sztokholmski 286 II.6.3. Kolizyjne prawo małżeńskie jako potencjalny obszar zainteresowania ustawodawcy unijnego 289 Rozdział III. Małżeństwo konsularne 295 III.1. Rys historyczny instytucji konsula i funkcji konsularnych 295 III.2. Źródła prawa konsularnego 299 III.3. Geneza i rozwój małżeństwa konsularnego 301 III.4. Charakter prawny małżeństwa konsularnego 304 III.4.1. Wymogi dotyczące zawarcia małżeństwa konsularnego istniejące w prawie państwa wysyłającego 307 III.4.2. Wymogi dotyczące zawarcia małżeństwa konsularnego istniejące w prawie państwa przyjmującego 311 III.4.3. Skuteczność małżeństwa konsularnego 313 III.5. Regulacje dotyczące małżeństwa konsularnego w prawie międzynarodowym 316 III.5.1. W Konwencjach haskich z 1902 r. i 1978 r 316 III.5.2. W Konwencji wiedeńskiej o stosunkach konsularnych z 1963 r 318 III.5.3. W Europejskiej konwencji o funkcjach konsularnych z 1967 r 320 III.5.4. W umowach międzynarodowych zawartych przez państwa Ameryki Łacińskiej 322 III.5.5. Regulacje dotyczące małżeństwa konsularnego w umowach bilateralnych zawartych przez Polskę 324 III.5.5.1. W konwencjach konsularnych zawartych przez Polskę przed II wojną światową 325 III.5.5.2. W konwencjach konsularnych zawartych przez Polskę po II wojnie światowej 327 III.5.5.3. W konwencjach konsularnych, których Polska jest stroną obecnie 328 III.6. Regulacje dotyczące małżeństwa konsularnego w polskim prawie wewnętrznym 331 III.6.1. W Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym 331 III.6.2. W ustawach konsularnych 334 III.6.2.1. W ustawie o organizacji konsulatów i czynnościach konsulów z 1924 r 334 III.6.2.2. W ustawie o funkcjach konsulów z 1984 r 335 III.6.2.3. W ustawie Prawo konsularne z 2015 r 336 III.6.3. W ustawach Prawo o aktach stanu cywilnego 337 III.6.3.1. W ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego z 1986 r 337 III.6.3.2. W ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego z 2014 r 343 III.6.4. W ustawie Prawo prywatne międzynarodowe 346 III.6.5. W Instrukcji Ministerstwa Spraw Zagranicznych 347 III.7. Regulacje dotyczące małżeństwa konsularnego w wybranych państwach świata 349 III.8. Zawarcie małżeństwa zgodnie z legis loci celebrationis matrimonii a zawarcie małżeństwa konsularnego 359 Wnioski 369 Bibliografia 381 I. Literatura 381 I.1. Monografie 381 I.2. Artykuły w czasopismach i rozdziały w publikacjach zbiorowych 386 I.3. Artykuły prasowe 404 II. Akty normatywne 405 II.1. Umowy międzynarodowe 405 II.1.1. Bilateralne umowy międzynarodowe 405 II.1.1.1. Konkordaty 405 II.1.1.2. Umowy o pomocy prawnej 405 II.1.1.3. Konwencje konsularne 406 II.1.2. Multilateralne umowy międzynarodowe 410 II.2. Akty prawa unijnego 412 II.2.1. Akty prawa pierwotnego 412 II.2.2. Akty prawa wtórnego 412 II.3. Polskie akty prawa krajowego 414 II.4. Zagraniczne akty prawa krajowego 416 II.5. Inne dokumenty 426 III. Orzeczenia 428 III.1. Orzeczenia sądów krajowych 428 III.1.1. Orzeczenia, postanowienia, uchwały i wyroki sądów polskich 428 III.1.2. Orzeczenia sądów zagranicznych 429 III.2. Orzeczenia sądów międzynarodowych 431 IV. Raporty 431 V. Wykaz stron internetowych 433 V.1. Strony internetowe polskich placówek dyplomatycznych i urzędów konsularnych 433 V.2. Inne strony internetowe 433 VI. Inne 434 Spis tabel i wykresów 435