Filozofia i metodologia nauk ekonomicznych

Filozofia i metodologia nauk ekonomicznych to unikatowa monografia ekonomiczna, w której prof. dr hab. Jan Burnewicz kompleksowo wyjaśnia, skąd się bierze prawda o prawidłowościach życia gospodarczego. Przedstawia systematyzację ewoluującej w czasie metodologii badań ekonomicznych, a także charakterystykę istoty najważniejszych metod oraz instrumentów wyjaśniania ekonomicznych tajemnic. Czytelnik otrzymuje w tej książce wszechstronną i szczegółową interpretację filozoficznych i pragmatycznych przyczyn różnorodności myśli ekonomicznej. Znajdzie też pomoc w trudnych kwestiach, a zwłaszcza w zakresie: sztuki formułowania istotnych problemów, doboru metod badania, dowodzenia słuszności twierdzeń ekonomicznych, weryfikacji prawdziwości istniejących teorii, wyrażania obiektywnych opinii o innych dziełach. Monografia stanowi ukoronowanie ponad 45-letniej pracy naukowej prof. dr. hab. Jana Burnewicza, który w tym czasie m.in. wykładał metodologię ekonomii dla doktorantów na Uniwersytecie Gdańskim. Przed jej napisaniem zrealizował wieloletnie badania polegające na zgromadzeniu, krytycznej analizie i uporządkowaniu różnorodnych nurtów myślenia ekonomicznego na świecie. W moim przekonaniu praca przyniesie dużo pożytku dla adeptów badań naukowych w zakresie nauk ekonomicznych, a także okaże się przydatna dla dojrzałych ekonomistów i przyczyni się do doskonalenia ich warsztatu badawczego. prof. dr hab. Marian Gorynia (z recenzji) Autor łączy wywody o charakterze akademickim z pomysłami i rekomendacjami o wymiarze praktycznym. (…) Praca ma ponadprzeciętne walory poznawcze, teoretyczno-metodyczne, a także utylitarne. prof. dr hab. Stanisław Flejterski (z recenzji)

Spis treści

Wstęp 9 1. Postrzeganie i rozwiązywanie problemów ekonomicznych 15 1.1. Inspiracje i rodzaje badań naukowych 15 1.2. Istota problemów i ich rozwiązywanie 18 1.3. Postrzeganie i formułowanie problemów ekonomicznych 25 1.4. Konstrukcja językowa tematu badania ekonomicznego 29 2. Naukowość wiedzy ekonomicznej 37 2.1. Prawda jako element świadomości 37 2.2. Koncepcje prawdy 42 2.3. Fakty jako podstawa prawdziwości twierdzeń ekonomicznych 49 2.4. Struktura i moc wyjaśniająca wiedzy naukowej 56 Formy wiedzy i ich rola wyjaśniająca 56 Formy i struktura naukowej wiedzy ekonomicznej 80 2.5. Prawda a uczciwość ekonomiczna 95 2.6. Demarkacja prawdy i fałszu w naukach ekonomicznych 102 Kontrola prawdziwości faktów ekonomicznych 102 Weryfikacja prawdziwości danych statystycznych 104 Krytyczne spojrzenie na prawdziwość wybranych teorii ekonomicznych 106 2.7. Wiarygodność całych nurtów myśli ekonomicznej 118 Krytyka ekonomii marksowskiej, marksistowskiej i radykalnej 120 Kontrowersyjność twierdzeń ekonomii neoklasycznej 127 Naprawcze aspiracje ekonomistów heterodoksyjnych 133 3. Ramy racjonalnego myślenia i działania ekonomicznego 139 3.1. Potoczne i naukowe pojęcie racjonalności 139 3.2. Teorie racjonalności 143 3.3. Racjonalność nauki 147 3.4. Racjonalność praktyczna 149 3.5. Racjonalność ekonomiczna 150 4. Utylitarność wiedzy ekonomicznej 159 4.1. Ogólne pojęcie utylitarności wiedzy 159 4.2. Utylitarność praw nauki i teori naukowych 163 4.3. Utylitarność naukowej wiedzy ekonomicznej 165 4.4. Sfery praktycznego wykorzystania teorii ekonomicznych 173 Adekwatność zasobu wiedzy ekonomicznej do zapotrzebowania na nią 173 Zapotrzebowanie na wiedzę ekonomiczną w gospodarstwach domowych 175 Wiedza ekonomiczna niezbędna przedsiębiorcom 178 Wiedza ekonomiczna jako podstawa polityki gospodarczej i społecznej 185 4.5. Rola teorii ekonomii w gospodarce opartej na wiedzy 193 5. Inspiracje metodologiczne w badaniach naukowych 197 5.1. Nauki tworzące wiedzę o poznaniu 197 Epistemologiczny fundament metodologii nauk 198 Logika jako jeden z fundamentalnych elementów metodologii 203 Metodologiczne inspiracje matematyki 208 Rola nauk historycznych w rozwoju metodologii badań 218 Wkład psychologii do metodologii nauk 223 Kognitywistyczne wzbogacenie metodologii nauk 225 5.2. Postawy naukowe 227 5.3. Podejścia naukowe 233 5.4. Ewolucja i różnorodność metodologii ekonomicznej 255 Pragmatyka badania ewolucji metodologii ekonomicznej 255 Różnorodność myśli ekonomicznej i jej geneza metodologiczna 258 Metodologiczna geneza ekonomii głównego nurtu 264 Formowanie się metodologii heterodoksyjnych nurtów ekonomicznych 281 6. Charakterystyka współczesnych badań naukowych i opracowań ekonomicznych 309 6.1. Uniwersalne typy badań naukowych 309 Badania podstawowe, stosowane i rozwojowe 314 Badania teoretyczne i empiryczne 317 Badania zróżnicowane proceduralnie 319 Badania ilościowe i jakościowe 329 Badania monodyscyplinarne i interdyscyplinarne 330 Badania elementarne i systemowe 333 Badania mieszane 336 6.2. Motywacje i predyspozycje niezbędne do realizacji badań naukowych 338 6.3. Systematyka współczesnych badań ekonomicznych 347 Ekonomiczne badania podstawowe i stosowane 348 Ekonomiczne badania teoretyczne i empiryczne 358 Ekonomiczne badania opisowe i wyjaśniające 367 Ekonomiczne badania ilościowe i jakościowe 388 Typy ekonomicznych badań naukowych według ich przeznaczenia 399 6.4. Typologia ekonomicznej problematyki badawczej 416 6.5. Specjalizacja w ekonomicznych badaniach naukowych 425 7. Proces ekonomicznego badania naukowego 445 7.1. Planowanie naukowego badania ekonomicznego 445 7.2. Formułowanie i stosowanie tez oraz hipotez badawczych 449 7.3. Dobór metod w procesie badania ekonomicznego 460 7.4. Odkrywczość badania naukowego 474 7.5. Metody rozumowania naukowego 479 Typy myślenia i rozumowania 479 Logiczne rodzaje wnioskowania 487 7.6. Myślenie krytyczne 529 7.7. Defi niowanie pojęć ekonomicznych 532 7.8. Operacjonalizacja badania ekonomicznego 545 7.9. Weryfi kacja hipotez w badaniu ekonomicznym 556 8. Metodologia badań ilościowych 561 8.1. Analizy i wnioskowanie statystyczne 561 8.2. Próba statystyczna 563 8.3. Statystyka opisowa 573 Istota statystycznych badań opisowych 573 Miary położenia (przeciętne) 575 Miary natężenia i struktury 586 Miary zmienności 590 Miary asymetrii i spłaszczenia 597 Miary koncentracji 607 8.4. Metody statystycznej analizy współzależności zjawisk 617 8.5. Metody statystycznej analizy dynamiki zjawisk 639 8.6. Statystyka matematyczna 645 Teoria prawdopodobieństwa i wnioskowanie bayesowskie 645 Wnioskowanie statystyczne 652 Estymacja statystyczna 658 Weryfikacja hipotez statystycznych 670 Testy statystyczne 684 8.7. Modelowanie ekonometryczne 690 8.8. Badania operacyjne 697 8.9. Teoria gier 701 9. Pisarstwo i komunikacja naukowa 705 9.1. Formy i cechy tekstów naukowych 705 9.2. Współczesna ewolucja pisarstwa naukowego 713 9.3. Cytaty, cytowania i przypisy 718 9.4. Opis bibliograficzny 726 9.5. Poprawność językowa 734 9.6. Komunikacja i dyskusja naukowa 740 9.7. Recenzowanie dokonań naukowych 745 9.8. Kontrola i unikanie błędów w działalności naukowej 759 Zakończenie 771 Bibliografia (papierowa i elektroniczna) 775 Netografia 849 Akty prawne 865 Spis tabel 867 Spis rysunków 869