Jednostka i nieskończoność. Wolność i antynomie wolności w filozofii Spinozy

Książka opowiada o Baruchu Spinozie i jest pierwszym wyrazem fascynacji Leszka Kołakowskiego wiekiem XVII. Pasji tej Profesor pozostał wierny do końca życia, a do książki o Spinozie wrócił niedługo przed śmiercią, dyktując poprawki i uzupełnienia. Spinoza był dla niego od początku najważniejszym filozofem i główną inspiracją. Niewznawiana przez pół wieku pierwsza – i zarazem ostatnia, nad którą pracował – książka to nie tylko pamiątka po „wczesnym Kołakowskim”, ale dojrzała interpretacja, napisana z wnikliwością i charakterystyczną dla autora klarownością.

Kołakowski dostrzega w metafizycznych wywodach Spinozy realne ludzkie problemy, odnosi to, co pozornie abstrakcyjne, do konkretu życia. Dzięki temu wykład o jednym z najtrudniejszych filozofów w dziejach staje się przystępny i aktualny. Praca dla miłośników Leszka Kołakowskiego i jedynej w swoim rodzaju filozofii XVII wieku.

Spis treści

Przedmowa 7 Logika Spinozy jako doktryna moralna 11 1. Wiara i rozum 15 2. Zmysły i rozum 27 3. Spinoza: teoria wiedzy i sądy analityczne. Konieczność i wieczność w poznaniu 37 4. Istnienie i nieistnienie jako predykaty sądów analitycznych 51 5. Krytyka doświadczenia jako krytyka objawienia 59 6. Wiedza a priori i życie moralne 67 7. Tradycja racjonalizmu i jej przezwyciężenie 69 Skończoność człowieka wobec rzeczy wiecznych 91 1. W sprawie pojęcia panteizmu 93 2. O przyczynie samej siebie 104 3. O wielości światów w jednej przyrodzie 110 4. Substancja i atrybuty. Pierwsza zasada nominalizmu 113 5. Substancja rozciągła i modi. Indywiduum i nie skończoność materialna 124 Nieskończoność świata rozciągłego 124 Determinacja i negacja 130 Kwestia nieskończoności u Spinozy 132 Możliwość indywiduum cielesnego. Istota spinozyzmu jako metafizyki 145 Dopełnienie w sprawie pojęcia intuicji 152 Substancja rozciągła i ruch. Natura naturata 153 6. Substancja myśląca i modi 158 Rzeczy myślące i rzeczy pomyślane. Wielość rzeczywistości 158 Kartezjanizm jako źródło negatywne spinozyzmu. Humanizacja natury 163 Problem osobowości Boga 171 Principium individuationis w substancji myślącej 181 7. Przyczynowość i wynikanie 187 Nieskończoność jako przyczyna 188 Granice fatalizmu 191 Mechanicyzm i fatalizm 210 8. Istnienie i czas 218 9. Konsekwencje ateizmu 223 10. Spinoza i materializm 230 Emancypacja od nieśmiertelności 251 1. Materializm i pozytywizm Spinozy 253 2. Nieśmiertelność: kręgi tradycji 259 3. Nieśmiertelność: soteriologia doczesna Spinozy 266 Wartość poznania 277 Człowiek jako twórca wartości 297 1. Nominalizm w etyce 303 2. Racjonalizm w etyce 312 3. Dualizm w etyce 318 4. Monizm w etyce 321 5. Determinizm w etyce 326 6. Część i całość w etyce 338 Granice wolności 351 1. Prawo naturalne: Grotius, Hobbes, Spinoza 358 2. Wolność religii. Rozum teoretyczny i praktyczny 367 3. Pismo święte. Problem CAUTE 382 4. Wolność w metafizyce i wolność w polityce. Antynomie wolności 388 Zakończenie. Proces spadkowy o Spinozę 403 Indeks nazwisk 429