Niedobrani sojusznicy. Ambasadorzy Roosevelta w ZSRR

Kulisy nierównej dyplomatycznej gry! Po wznowieniu oficjalnych stosunków między USA a ZSRR w 1933 roku i w czasie całej prezydentury Franklina D. Roosevelta, wyjątkowo ważną i trudną funkcję pełniło 5 pierwszych ambasadorów Stanów Zjednoczonych w Związku Radzieckim. William Bullitt, Joseph Davies, Laurence A. Steinhardt, William H. Standley i William Harriman różnie wywiązywali się z tej trudnej dyplomatycznej misji. Sytuacja skomplikowała się w momencie wybuchu II wojny światowej, a zwłaszcza po 22 czerwca 1941 roku, kiedy to Niemcy zaatakowały ZSRR, a kilka miesięcy później Józef Stalin stał się oficjalnym sojusznikiem aliantów w wojnie z hitlerowskimi Niemcami. Jednak wbrew rozsądnym i rzetelnym raportom swoich ambasadorów o prawdziwych intencjach i charakterze władz Kraju Rad, prezydent USA nie przestawał zabiegać o względy Stalina, ignorując przejawy coraz wyraźniejszej ekspansjonistycznej polityki ZSRR w Europie Środkowo-Wschodniej. Autor, wykorzystując mało znane amerykańskie i rosyjskie materiały źródłowe omawia stosunki między USA a ZSRR w latach 1933–1945, na pierwszym planie stawiając działalność ambasadorów amerykańskich w ZSRR. Prezentuje ich relacje z ludźmi radzieckiej władzy, opinie o ZSRR i bieżących wydarzeniach politycznych. Treść wzbogaca ciekawymi anegdotami z życia radzieckich i amerykańskich polityków. Z interesującej perspektywy ujawnia kulisy polityki międzynarodowej, m.in. rozmowy o sprawie polskiej, konferencje „wielkiej trójki” w Teheranie i Jałcie oraz realizację pomocy ZSRR w ramach lend-lease act. Stając się formalnie od grudnia 1941 roku sojusznikiem Stalina, Roosevelt skrupulatnie wypełniał podejmowane wobec niego zobowiązania. Choć nie miał złudzeń co do istoty stalinowskiej dyktatury, nie zmienił zdania, uważając, że jest ona mniej groźna niż hitlerowska, bo nie zakładała podboju świata z użyciem militarnej siły. Roosevelta nie nurtował dylemat, jaką cenę płaci za sojusz z Kremlem. Roosevelt nie reagował, kiedy Stalin obciążył Niemców zbrodnią katyńską albo dyskredytował polski rząd na emigracji, zrywając z nim stosunki dyplomatyczne i oskarżając o współpracę z faszystami, lub kiedy odmówił Waszyngtonowi udostępniania lotnisk na Ukrainie w czasie powstania warszawskiego.

Spis treści

Podziękowania 9 Prolog 11 I. Ostrożne kroki. Uznanie Związku Sowieckiego w 1933 r. 19 Wizyta Litwinowa w Stanach Zjednoczonych 33 II. Pierwszy ambasador – William Christian Bullitt 47 Pierwsze rozmowy 48 Personel ambasady 57 Legendarny Spaso House 59 Niespodziewane trudności 60 Dyplomacja towarzyska 67 Podróże Bullitta 72 Codzienność służby dyplomatycznej 74 W Warszawie 76 Bez cienia dobrej woli 78 Czas wracać 82 III. Niezawodny przyjaciel – Joseph Edward Davies 89 Zdobywanie zaufania 93 Wobec stalinowskiego terroru 97 Pracowite miesiące 100 Kolejne czystki oczami Hendersona 108 Likwidacja Wydziału Wschodniego. Inwigilacja ambasady 110 Z dobrym samopoczuciem 115 Kreml z perspektywy sąsiadów 118 Moskwa triumfująca 121 A jednak spiskowali 124 Litwinow ma powody do zmartwień 126 „My lubimy oboje państwa” 129 IV. Bez ambasadora – Charles E. Bohlen 133 Chargé d’affaires Alexander C. Kirk 133 Wobec zbliżenia między Berlinem a Moskwą 140 Tajny informator Bohlena 146 Koniec wersalskiej Europy 154 V. Laurence A. Steinhardt 158 Stalin zostaje partnerem Hitlera 162 Powiększanie imperium 172 Wet za wet i moskiewska codzienność 175 Napaść na Finlandię 180 Daleko do zbliżenia 189 Na urlopie 193 Nowe złudzenia 197 Skromny bilans 202 Kreml głuchy na ostrzeżenia 207 W obliczu wojny 212 Cenią siłę 217 Z poczuciem klęski 220 VI. Admirał – William H. Standley 223 Droga do ambasady w Moskwie 223 Do Kujbyszewa 232 Za plecami Standleya. Tajna korespondencja 235 Jak żyje sowiecka prowincja? 238 Specjalni emisariusze: Harriman i Willkie 241 Między Moskwą a Waszyngtonem 245 Drugorzędna rola placówki 250 Stanowcza reakcja 260 Kontakty z Romerem 265 Davies znowu w Moskwie 269 Rezygnacja 277 VII. Alter ego Roosevelta – William Averell Harriman 283 W kręgu Roosevelta 288 Harriman podejmuje wyzwanie 292 Rozmowy Hulla w Moskwie 295 Wizyta w Kairze 300 Konferencja w Teheranie 304 Po powrocie do Moskwy 321 Kwestia rekonstrukcji polskiego rządu. Kłopoty z Lend-Lease 330 Rozmowy w Waszyngtonie 334 Przyszłość Polski 337 Rozmowy Churchilla w Moskwie 350 Przygotowania do Jałty 353 Konferencja w Jałcie 358 Na Kremlu bez zmian 364 Ostatnia depesza do Stalina 369 Za długo poza krajem 372 Epilog 374 Bibliografia 379 Archiwalia 379 Dokumenty drukowane 379 Prasa. Informatory 381 Dzienniki, korespondencja, pamiętniki 381 Monografie, opracowania, syntezy 383 Artykuły 387 Indeks nazwisk 388 Źródła ilustracji 395