Polska Żydowska

Dlaczego tak trudno wypowiedzieć te dwa proste słowa? Dlaczego tak trudno o związanych z nimi tematach pamiętać i dlaczego nie można o nich zapomnieć? Jak brzmią klasyczne już teksty o Zagładzie i polskiej współodpowiedzialności za nią, o antysemityzmie i antyjudaizmie? Jak rozmawiać o Auschwitz, Jedwabnem, Kielcach czy Marcu’68, ale też o tych zdarzeniach ze wspólnej historii, które dają nadzieję na przyszłość? Jakie są miejsca, w których fatalizm nieporozumień i wrogości wydaje się przełamany, a prawda o przeszłości ma charakter terapeutyczny? Choć wszystkie te pytania unosiły się nad nami podczas pracy nad „Polską Żydowską”, mam nieodparte wrażenie, że to wydanie specjalne „Tygodnika” powinno się obyć bez żadnych wstępów. Z jednej strony nie ma co tłumaczyć: tematy, po które sięgamy, należą do budzących w naszym kraju najwięcej emocji. Awantura wokół ubiegłorocznych zmian w ustawie o IPN, burze wokół kolejnych książek Jana Tomasza Grossa, skandal związany z antysemicką homilią prałata Jankowskiego czy ponura heca z krzyżami na oświęcimskim Żwirowisku to przykłady pierwsze z brzegu, a przecież bywały czasy – nawet już po Zagładzie – kiedy oprócz słów leciały kamienie, a niewinnych obywateli Polski zabijano i zmuszano do emigracji. Z drugiej strony tematy te należą do najważniejszych w „Tygodnikowej” historii i tożsamości, i to nie tylko dzięki publikacji przypomnianego także tutaj eseju Jana Błońskiego. Pozwolą więc Państwo, że zwrócę uwagę na jedną tylko kwestię. Obecność tego wydania w punktach sprzedaży wyznaczją rocznice wyzwolenia obozu Auschwitz i Powstania w Getcie Warszawskim, nad całością jednak unosi się inna data – kończymy pracę nad „Polską Żydowską” w setną rocznicę urodzin Marka Edelmana. W zamykającym to wydanie tekście „Najważniejsze jest życie” przypomniał on, że Holokaust nie był tylko sprawą niemiecko-żydowską, w której brała udział także jakaś grupa Polaków, ale że był klęską cywilizacji europejskiej – i to klęską, która nie skończyła się w 1945 roku. W również tu publikowanej dramatycznej rozmowie z Anką Grupińską dodawał z kolei, że w jego myśleniu nie ma miejsca na naród wybrany i na ziemię wybraną: jest sprawa poszanowania każdego życia. I koniec. Po przypomnieniu tych słów „Polska Żydowska” naprawdę może się obyć bez wstępu. Michał Okoński, redaktor wydania

Spis treści

Spis treści:

• Anka Grupińska: Słowa pełne miłości

BIEDNI POLACY PATRZĄ NA GETTO

• Jan Błoński: Biedni Polacy patrzą na getto
• Ludzkość, która zostaje: rozmawiają Jan Błoński, Marek Edelman, Czesław Miłosz i Jerzy Turowicz
• Michał Okoński: Pustynia ludzka
• Paweł Śpiewak: Wieniec zielony

PROBLEM OŚWIĘCIMIA:

• Karolina Przewrocka-Aderet: Z dachów Birkenau
• Stanisław Stomma: Problem Oświęcimia
• Marek Zając: Auschwitz, pytania o przyszłość
• Odcisk stópki: Rozmowa z Jolantą Banaś-Maciaszczyk
• Co ty tutaj robisz?: rozmowa z Mikołajem Grynbergiem

W CZASIE ZAWIESZONYM

• W czasie zawieszonym: Rozmowa z Barbarą Engelking
• Dariusz Libionka: Żydowska Polska Walcząca
• Piotr Weiser: …żyjemy godziną, minutą
• Dziennik z bunkra Miła 34
• To wszystko nie ma żadnego znaczenia: Anka Grupińska rozmawia z Markiem Edelmanem

TEN JEST Z OJCZYZNY MOJEJ

• Władysław Bartoszewski: Polacy z pomocą Żydom 1939-1944
• Karolina Przewrocka-Aderet: Samarytanie od jedwabników
• Zmiana krajobrazu pamięci: Rozmowa z Mateuszem Szpytmą
• Jacek Leociak: Nasi sprawiedliwi

ROLE POLSKICH ŻYDÓW

• Jan Tomasz Gross: Wyjaśniam, że krew na moim ubraniu
• Bardzo smutna rocznica: Rozmowa z Aleksandrem Smolarem
• Role polskich Żydów: Rozmowa z Piotrem Pazińskim
• Lęk przed zamknięciem: rozmowa z Michałem Głowińskim
• Kalina Błażejowska: Bez goryczy

NIEPAMIĘĆ ZBIOROWA

• Jan Tomasz Gross: Niepamięć zbiorowa
• Paweł Machcewicz, Rafał Wnuk: Historyk ahistoryczny
• Jerzy Jedlicki: Wiedza jako źródło cierpień
• Władysław Bartoszewski: O problemach niepamięci refleksja osobista
• Adam Michnik: O czym nie lubią pamiętać Polacy i Żydzi

SĄSIEDZI, BRACIA

• Dariusz Libionka: Między słowami
• Jerzy Turowicz: Antysemityzm
• Ks. Stanisław Musiał SJ: Czarne jest czarne
• Kard. Stanisław Dziwisz: Sąsiedzi, bracia

• NAJWAŻNIEJSZE JEST ŻYCIE

• Bogdan Białek: Widok z kieleckiej ławeczki
• Karolina Przewrocka-Aderet: W jednym spali domu
• Jacek Taran: Ludzie, nie liczby
• Dariusz Stola: Wzrok odzyskiwany
• Janusz Makuch: Od sztetla do Syjonu
• Marek Edelman: Najważniejsze jest życie

WIERSZE

• Antoni Słonimski: Ten jest z ojczyzny mojej
• Jerzy Ficowski: 5.VIII.1942
• Jan Darowski: Post mortem