Świadectwo Ojca w czwartej Ewangelii. Studium egzegetyczno-teologiczne

Przekazana do rąk czytelnika książka jest owocem trzyletnich badań nad Ewangelią Jana, realizowanych w ramach projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki w Krakowie. Obejmujące cztery rozdziały studium w sposób kompleksowy prezentuje świadectwo Boga Ojca w czwartej Ewangelii i wskazuje na jego – niedostrzeganą dotąd w biblistyce – wiążącą rolę zarówno w strukturze, jak i teologii tekstu. Wzmiankowane świadectwo nie stanowi bowiem jednego z wielu prezentowanych w Ewangelii Jana wątków, ale jest tematem, który je łączy, porządkuje i odnosi do Boga Ojca jako protagonisty dziejów zbawczych. We wprowadzeniu zawarto obszerną prezentację stanu badań i przyjętą w publikacji procedurę badawczą, która bazuje na podejściu synchronicznym w analizie tekstu biblijnego. Pierwszy rozdział książki zawiera studium świadectwa Ojca w czwartej Ewangelii na tle Starego Testamentu. Dwa kolejne rozdziały przedstawiają szczegółową analizę perykop J 5,31-47 oraz 19,31-37, w których wspomniane świadectwo wprawdzie jest obecne, ale tożsamość świadczącego pozostaje zakryta przed zbiorowym adresatem czwartej Ewangelii. Ostatni, czwarty rozdział, prezentuje z kolei miejsca występowania świadectwa Ojca w narracjach po zmartwychwstaniu Jezusa. Wydarzenie to stanowi najważniejsze świadectwo Ojca o Synu i kulminację procesu, w którym Bóg poprzez swoją mowę, Pisma oraz dzieła potwierdza wobec ludu tożsamość Chrystusa i objawia siebie. W przedstawionym świadectwie Ojca ma także udział umiłowany uczeń Jezusa i autor Ewangelii. Składane przez niego świadectwo na mocy relacji z Synem jest w równym stopniu wiarygodne i przynosi wierzącym tę samą duchową korzyść – życie wieczne.

Spis treści

Spis treści Wykaz skrótów / 13 Wprowadzenie / 15 1. Świadectwo Ojca w czwartej Ewangelii w świetle stanu badań / 16 1.1. Ujęcia relacyjne / 18 1.2. Profil jurydyczno-teologiczny świadectwa Ojca ? Synu / 28 1.3. Ujęcia teologalno-strukturalne świadectwa / 35 1.4. Podsumowanie / 42 2. Koncepcja i plan dalszych poszukiwań w świetle stanu badań / 43 ROZDZIAŁ I: Biblijna perspektywa świadectwa Ojca w czwartej Ewangelii / 47 1. Cechy świadectwa Bożego w Ewangelii Jana na tle Starego Testamentu / 48 1.1. Świadectwo prawdziwe (J 5,32) / 49 1.2. Świadectwo większe od Janowego (J 5,36) / 51 1.3. Kryteria wyboru tekstów starotestamentalnych / 55 2. Trzy aspekty świadectwa Boga w ujęciu Ewangelii Jana / 57 2.1. Boża wypowiedź jako świadectwo Ojca / 59 2.1.1. Starotestamentalny wzorzec / 59 2.1.2. Świadectwo Tego, który posłał (J 1,33) – analiza w kontekście / 62 2.1.3. Świadectwo głosu z nieba (J 12,28) – analiza w kontekście / 67 2.2. Słowo spisane jako świadectwo Ojca / 70 2.2.1. W wypowiedziach Syna / 72 a) W dialogu z Natanaelem (1,47–51) / 72 b) Podczas oczyszczenia świątyni (2,13–22) / 73 c) W dialogu z Nikodemem (3,1–21) / 73 d) W dialogu z Samarytanką przy studni w Sychar (4,1–26) / 75 e) Podczas mowy eucharystycznej (6,26–59) / 75 f) Podczas wystąpienia w Święto Namiotów (7,1–53) / 77 g) Podczas nauczania w świątyni (8,12–20) / 79 h) W sporach ? boską tożsamość Jezusa (8,21–59) / 80 i) W mowie ? Dobrym Pasterzu (10,1–19) / 81 j) W sporach podczas uroczystości Poświęcenia Świątyni (10,22–39) / 83 k) Podczas ostatniej wieczerzy (13,18–20) / 84 l) W mowie pożegnalnej ? zjednoczeniu z Chrystusem (15,25) / 85 ł) W mowie pożegnalnej ? powtórnym przyjściu (16,32) i podczas pojmania Jezusa w Ogrójcu (18,5) / 86 2.2.2. W wypowiedziach bohaterów ewangelicznej narracji / 86 a) Jan Chrzciciel / 86 b) Natanael / 88 c) Matka Jezusa / 89 d) Niewidomy od urodzenia / 90 e) Żydzi / 91 2.2.3. W komentarzach ewangelisty-narratora / 94 a) W scenie wyrzucenia przekupniów ze świątyni (2,17.22) / 94 b) W scenie wjazdu Jezusa do Jerozolimy (12,15.16.38.40.41) / 95 c) W narracji ? ukrzyżowaniu (19,24) / 98 d) W narracji ? śmierci Jezusa (19,28–30) / 98 2.3. Dzieła Jezusa jako świadectwo Ojca / 99 2.3.1. Starotestamentalne tło dzieł Jezusa / 102 2.3.2. Ojcostwo Boga w dziełach Syna / 104 2.3.3. Synostwo Jezusa w wypełnieniu dzieł / 109 3. Podsumowanie / 111 ROZDZIAŁ II: Świadectwo „innego” (J 5,31–47) / 113 1. Granice perykopy / 113 1.1. Tradycyjne wyróżnienie / 114 1.2. Kontekst narracyjny i jego funkcja / 116 2. Krytyka tekstu / 117 3. Przekład i uwagi filologiczne / 124 4. Struktura tekstu / 148 5. Analiza w kontekście / 152 5.1. Wstęp ? innym świadczącym (5,31–32) / 152 5.2. Mowa ? wysłaniu i świadectwie Jana Chrzciciela (5,33–35) / 155 5.3. Dowodzenie (5,36–44) / 160 5.3.1. Świadectwo działania Boga (5,36–40) / 160 5.3.2. Odrzucenie świadectwa (5,41–44) / 165 5.3.3. Konkluzja (5,45–47) / 170 6. Podsumowanie / 173 ROZDZIAŁ III: Świadectwo „widzącego” (J 19,31–37) / 175 1. Granice perykopy / 176 1.1. Tradycyjne wyróżnienie / 176 1.2. Ramy narracji ? przebiciu boku Jezusa / 178 1.2.1. Wyróżnienie chronologiczne / 178 1.2.2. Zmiany topograficzne / 180 1.2.3. Obecność osób / 181 1.2.4. Wyróżnienie działań / 181 1.3. Spójność narracji / 184 2. Krytyka tekstu / 184 3. Przekład i uwagi filologiczne / 188 4. Struktura narracji / 200 5. Analiza szczegółowa w kontekście / 203 5.1. Wstęp (19,31) / 204 5.1.1. Prośba Żydów / 204 5.1.2. Tło wydarzeń i cel działania / 205 5.2. Scena I: Pojawienie się żołnierzy (19,32) / 208 5.3. Scena II: Pod krzyżem Jezusa (19,33–34) / 209 5.3.1. Zmiana akcji (19,33) / 209 5.3.2. Przebicie boku Jezusa (19,34a) / 210 5.3.3. Wypłynięcie krwi i wody (19,34b) / 211 5.4. Zakończenie perykopy (19,35–37) / 213 5.4.1. Świadectwo tego, który zobaczył (19,35) / 213 5.4.2. Świadectwo Pism (19,36–37) / 216 a) W ocenie ewangelisty (19,36) / 216 b) W wypowiedzi Pism (19,37) / 218 6. Podsumowanie / 220 ROZDZIAŁ IV: Świadectwo Ojca a zmartwychwstanie Syna / 221 1. Zmartwychwstanie Jezusa jako „świadectwo” Ojca (J 20,1–13) / 221 1.1. Otwarty grób (20,1) / 222 1.2. Mowa Pism (20,9) / 224 1.3. Aniołowie (20,11–13) / 227 2. Popaschalne chrystofanie jako znaki i świadectwo ? Ojcu (J 20,14–29; 21,1–23) / 229 2.1. Ukazanie się Jezusa Marii Magdalenie (20,14–18) / 229 2.2. Pierwsze i drugie spotkanie Jezusa z uczniami w wieczerniku (20,19–29) / 231 2.3. Nad jeziorem (21,1–23) / 237 2.3.1. Objawienie się Jezusa (21,1–4) / 237 2.3.2. Cudowny połów (21,5–8) / 239 2.3.3. Chleb i ryby (21,9–14) / 241 2.3.4. Dialog z Piotrem (21,15–23) / 242 3. Świadectwo ewangelisty-ucznia (J 20,30–31; 21,24–25) / 245 4. Podsumowanie / 249 Zakończenie. Rola świadectwa Ojca w teologii czwartej Ewangelii / 251 Bibliografia / 255 Indeks autorów / 267 Sommario / 273 Summary / 274