Z polskiego na nasze, czyli prywatny leksykon współczesnej polszczyzny

Leksykon mowy potocznej, pisanej i mówionej, dokumentujący dzieje kultury polskiej od zakończenia drugiej wojny światowej do dziś, w układzie chronologicznym. Zbiór wyrażeń, wypowiedzi, komentarzy, frazesów, sloganów, zbitek pojęciowych, epitetów, napisów na murach i transparentach, lapsusów językowych. Zdaniem autorów polszczyzna potoczna to najsumienniejszy obserwator i kronikarz życia zbiorowego. Barbara Magierowa i Antoni Kroh w ciągu trzydziestu kilku lat systematycznie powiększali zbiór, kontynuując pracę Zofii Lechnickiej-Kroh, która prowadziła notatki od pierwszych lat powojennych do śmierci w 1982 roku. Z oczywistych względów prezentujemy jedynie wybór; cała kartoteka zawiera około czternastu milionów znaków drukarskich, co oznacza, że w druku zajęłaby ponad siedem tysięcy stron.

Spis treści

 

Spis rzeczy

 

Wstęp

 

Rozdział I (1944–1953) Ciong Ciulu Ciong

Polska Lubelska

Władzy raz zdobytej nie oddamy nigdy

Nim domek się skleci

Pierwszy Maja, trzeci Maja

Góra i doły

Obyczaje tamtych lat

Do roboty! Do roboty!

Szanuj inicjatywę prywatną

Cały naród buduje swoją stolicę

Rokossowski i jego żołnierze

Zapluty karzeł z bronią u nogi

Sojusz robotniczo-chłopski

Inżynierowie dusz

W kursie dzieła

Sztuka zaangażowana

Rozrywki kulturalne

Zjeść przed przeczytaniem

W dynamówach

Ze Związkiem Radzieckim na czele

Przez mleczne bary mam takie bary

Futro na jesiotrach

Dogęszczane kołchozy

Domiar wstecz

Dziki Zachód i Nowy Meksyk

Książka pod tytułem Biblia

Językoznawstwo ludowe

Tu leżą kostki kultu jednostki

 

Rozdział II (1953–1956) Mądry jak Polak po XX Zjeździe

Sieroty po Berii

Fornalizm, ubizm, represjonizm

Kręgosłup ideologiczny

Szturm na wiedzę

Niezłomny jest związek

Obyczaje

1001 radości

Skrzyżowanie osła z mrówką

Cud zlikwidowano

Słoń na środku Syberii

Socrealizm w odwrocie

Poznański czerwiec

Wielkie pranie, nago śpią

Złota polska jesień

Językoznawstwo stosowane

 

Rozdział III (1957–1966) Walory krajobrazowe ssaków polskich

Grypa i gruźlica

Przyjaźń polsko-radziecka to nie jest nic wesołego

Mokotów Zdrój i inne kurorty

Ósme plenum łagodzi nastroje

Emblematy religijne

Wszechstronny rozwój naszej gospodraki

Wsiowi i miastowi

Praca jest w godzinach, a robota po godzinach

Zakupoholicy i smakosze

Alkohol twój wróg!

Cenzurowanie, zagłuszanie

Na froncie kultury

Cywilizacja „Przekroju?

Obyczajówka

 

Rozdział IV (1967–1970) Od Marca do Grudnia

PZPR popiera linię polityczną Partii

Żadnej lampy, żadnej świecy

Brudna piana i bananowa młodzież

Represje marcowe i pomarcowe

Na uczelniach

Las rąk i rady dla literatów

Rejs i Sól ziemi czarnej

Żyćko okazało się nieciekawe

Umschlagplatz

Socjalizm z ludzką twarzą

Sprawy zagraniczne

Janek Wiśniewski padł

Na odcinku kultury

Szczekaczki szczekają, opozycja piszczy

Rozrywki bez zezwolenia

Zwykły dzień jak co dzień

Obyczaje ludowe

 

Rozdział V (1971–1975) Dziesiąta potęga gospodarcza świata

Główny konstruktor

Władza z góry na dół

Nowa czerwona szlachta

Inwigilacja polsko-japońska

Wyjazdy

Jak dobra herbata

Etatowa podpadziocha

Maluch dla każdego i inne priorytety

Narady produkcyjne i bodźce głosowe

Wieś

Jedzenie, zakupy i inne sprawy

Zwycięski remis i srebrna jedenastka

Słowo drukowane

Imprezowanie tamtych lat

Robimy w kulturze

Obyczaje takie i inne

Imprezy w ówczesnym znaczeniu tego słowa

Udzielacz studiuje szmaty

Do miłego sobaczenia

Sztywne bukieciki

Nastroje

 

Rozdział VI (1976–1980) Jak leziesz, baranie

Czerwony Radom pamiętam siny

Wrogowie tego, co mogło być naszą dumą

Porażka czy zwycięstwo?

Właściciele Polski Ludowej

Orzeł i miś

Praca na państwowym

Non habemus papu

Znamiona luksusu

Sielanka

Przejrzeć się w lusterku

Wkroczenia

Pieśni masowe i musowe

Warcholstwo niektórych pisarzy

Pieśń o ziemi naszej

Przedstawić jako sukces

Mowa umowna

Trzecia strona sztandaru

Czy to już plac Dzierżyńskiego?

Okruchy obyczajowe

 

Rozdział VII (1980–1981) Koledzy, brykacie po legalizmie

Sierpień w Trójmieście

Sierpień poza Trójmiastem

Z tej i tamtej strony tuby

Karnawał polityczny

Pierdut we drzwi

Wysikajmy się jak Polak z Polakiem

Orła Wrona nie pokona

Przyrost szczerości

Działanie partii w stanie wojennym

Życie codzienne, czyli żyćko

Nastroje i obyczaje

Związek Radziecki i inna zagranica

 

Rozdział VIII (1982–1983) Ty, docent, leż i knuj

Partia, państwo

Działalność klerykalno-agitacyjna

Bijące serce partii

Opór

Zima niczyja – wiosna niczyja

Sesje politycznej wścieklizny

Życie codzienne na kartki

 

Rozdział IX (1984–1988) Aaa tam, cicho być

Brak społecznego optymizmu

Zagospodarować poletka działalności

Samospożycie jaj

Łunochody

Samoobsługa systemu

Chrzest Pałacu Kultury

Poszerzanie rzeczywistości

Okrągły Stół

Optyczna zasobność sklepów

Sprzedaż mięsa warunkowo zdatnego do spożycia

Sok z cukru

Sztuka kupić, nie sztuka mieć za co

Ogródek fraszek nieplewiony

Przemyt grzbietowy

Żyjemy w okresie nadmiaru słusznych celów

Godzić w sojusze

Dzielić się refleksją

 

Rozdział X (1989) Nie kasuj biletów, kasuj władzę

Na wschód od zachodu i na zachód od wschodu

Dostań odnowy

Akceptacja polityczna

Consensus

Robić jajka z jajecznicy, a z zupy rybnej akwarium

Życie z kupy?

Ulica Byłych Więźniów Politycznych

Merdać ogonkiem w drugą stronę

 

Rozdział XI (1990–2004) Ja mam jeszcze taki socjalistyczny zgryz

Feluś, tak musi być

Policja

Wojsko

Życie polityczne

Sprawy społeczne

Wspiąć się na wysokość zadania

Sprzedać, kupić, skonsumować

Prowizja od sukcesu

Jak prawidłowo wypełnić błędne druki PIT

Płacisz raz – używasz całą wieczność

Z komuny pod rynnę

Uchrześcijanić

Radosny bieg przez kartoflisko

Kultura jest pode mną

Łał!

Gryźć trawę

Po co pan się pchał na Syberię?

 

Rozdział XII (2005–2014) Polacy, nic się nie stało

Darmowy zakład fryzjerski

Patriotyzm genetyczny

Łapówka niejedno ma imię

Nie ma problemu

Staropolski chleb sanacyjny

Pełzająca dewojtylizacja

Ujemna edukacyjna wartość dodana

Przemysł czasu wolnego

Grupa powązkowska

Przecinek

 

Wykaz skrótów

Bibliografia

Spis haseł

Indeks osób

 

 

 

 

 

 

 

 

Warto wiedzieć o książce Z polskiego na nasze, czyli prywatny leksykon współczesnej polszczyzny

Język jako kronika historii – potoczne słowa, które mówią o epoce

Język potoczny jest niczym innym jak najwierniejszym kronikarzem historii. Od II wojny światowej do dziś, zbiór potocznych wyrażeń i fraz stanowi dokumentację nie tylko zmieniającej się rzeczywistości, ale także ducha epok, które przeszliśmy. W "Z polskiego na nasze, czyli prywatny leksykon współczesnej polszczyzny" można znaleźć słowa, które nie tylko bawią, ale i wzruszają, odkrywając przed nami bogactwo doświadczeń Polaków. Każde hasło, każdy zwrot to kawałek układanki, który pozwala zrozumieć naszą tożsamość i historię. Język, w swojej potocznej formie, jest świadkiem czasów – od stalinizmu, przez Gomułkę, aż po czasy współczesne, ujawniając zmiany w mentalności społeczeństwa i jego pragnienia.

Antoni Kroh i Barbara Magierowa – pasja i dziedzictwo kontynuowane przez pokolenia

"Z polskiego na nasze, czyli prywatny leksykon współczesnej polszczyzny" to rezultat wieloletniej pracy Antoniego Kroha i Barbary Magierowej, którzy z pasją kontynuowali dzieło Zofii Lechnickiej-Kroh. Ich wysiłki zaowocowały niepowtarzalnym leksykonem, który jest nie tylko zbiorem słów, ale także miłością do języka i kultury. Autorzy, gromadząc hasła przez blisko czterdzieści lat, stworzyli zapis społecznych przemian, które na trwałe wpisały się w historię polszczyzny. W ich dziele odnajdziemy zarówno wspaniałe, jak i mniej znane wyrażenia, które wspólnie budują obraz języka jako żywego organizmu, ewoluującego wraz z naszym społeczeństwem.

Humor i ironia w powojennej nowomowie – język, który bawił i krytykował

W powojennej nowomowie humor i ironia stanowiły nie tylko formę rozrywki, ale także narzędzie krytyki społecznej. Słowa, które brzmiały w oficjalnych komunikatach, często były parodiowane w dowcipach, które krążyły wśród ludzi. Książka dokumentuje, jak język potrafił być zarówno narzędziem władzy, jak i bronią w walce o prawdę. To właśnie te potoczne, często złośliwe komentarze, oddają klimat czasów, w których żyliśmy, ukazując absurdalność sytuacji i niepowtarzalny styl komunikacji. Wiele z tych wyrażeń przetrwało do dziś, a ich historia jest dowodem na to, jak język potrafi nie tylko opisywać rzeczywistość, ale także ją zmieniać.

Unikalne źródło wiedzy o społeczeństwie PRL i późniejszych dekad

Książka "Z polskiego na nasze, czyli prywatny leksykon współczesnej polszczyzny" jest wyjątkowym źródłem wiedzy o społeczeństwie PRL oraz późniejszych dekadach. Zebrane w niej hasła pokazują, jak zmieniały się nasze życie, wartości i postawy. Od fraz związanych z codziennymi trudnościami, jak kolejki czy talony, po wyrażenia oddające radości i frustracje – każdy z tych elementów tworzy obraz Polski, która uczyła się żyć w nowej rzeczywistości. Autorzy, systematycznie gromadząc materiały, dostarczają nam narzędzi do zrozumienia nie tylko języka, ale i kultury, w której się wychowaliśmy.

Czytelnik jako odkrywca – fascynująca podróż po zmieniającym się języku i kulturze

W "Z polskiego na nasze, czyli prywatny leksykon współczesnej polszczyzny" każdy czytelnik ma szansę stać się odkrywcą. To nie tylko książka do czytania – to fascynująca podróż po zmieniającym się języku i kulturze, która zachęca do refleksji nad tym, jak słowa kształtują nasze myśli i emocje. W miarę jak przewracamy kolejne strony, odkrywamy nie tylko słowa, ale i historie, które za nimi stoją. Każda fraza to okazja do przemyśleń i przypomnienia sobie, jak nasza mowa potoczna jest odbiciem społeczeństwa, w którym żyjemy. Przeżyj tę niezwykłą podróż z Antonim Krohem i Barbarą Magierową, odkrywając bogactwo języka, które na zawsze związało nas z historią.