Kosowo jako suwerenne państwo

Praca doktor Patrycji Marcinkowskiej stanowi interesujący przykład analizy kształtowania i funkcjonowania systemu społeczno-politycznego i gospodarczego państwa, dotychczas w małym stopniu będącego przedmiotem zainteresowania politologii polskiej. Problem Kosowa wydaje się wdzięczny do zaprezentowania z kilku względów. Po pierwsze: jest to jedno z najmłodszych organizmów państwowych na Starym Kontynencie. Po wtóre: de facto od konfliktu w Kosowie rozpoczął się proces dekompozycji federacji jugosłowiańskiej. Po trzecie: zainteresowanie państwami islamskimi wzrosło szczególnie w ostatnim okresie. Obecne na rynku opracowania odnoszące się do Kosowa przedmiotem swojej analizy czynią przede wszystkim – należy dodać w sposób wycinkowy i wyrwany z szerszego kontekstu – najnowsze dzieje polityczne, kwestie konfliktu zbrojnego i interwencji NATO wiosną 1999 roku – natomiast kwestia samego zagadnienia funkcjonowania omawianego organizmu państwowego, często określanego jako ,,państwo upadłe”, pozostaje mniej znana. (z recenzji dr. hab. Jacka Wojnickiego, prof. UW) Dr Patrycja Marcinkowska – autorka licznych publikacji na temat współczesnych problemów państw bałkańskich oraz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Niemiec, dotychczas wydawanych pod panieńskim nazwiskiem Sokołowska. Ukończyła stosunki międzynarodowe na Uniwersytecie Wrocławskim oraz studia podyplomowe Master of Peace and Security Studies w Instytucie Badań nad Pokojem i Bezpieczeństwem na Uniwersytecie w Hamburgu. Przebywała na stażach naukowych na Uniwersytecie Bundeswehry w Hamburgu i Akademii Dowodzenia Bundeswehry w Hamburgu, Federalnej Akademii ds. Polityki Bezpieczeństwa w Berlinie oraz George C. Marshall Center w Garmisch-Partenkirchen. Jej praca doktorska pt. Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii w latach 1990–2005 uzyskała w 2009 roku nagrodę Prezesa Rady Ministrów oraz Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych. Była adiunktem w Dolnośląskiej Szkole Wyższej oraz pracownikiem i członkiem Rady Fundacji „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego, a w latach 2011–2015 doradcą Władysława Bartoszewskiego.

Spis treści

Wykaz skrótów 9 Wstęp 13 1. Suwerenność zewnętrzna 23 1.1. Kosowo pod administracją ONZ 23 1.2. Plan Ahtisaariego a przyszły status Kosowa 26 1.3. Deklaracja niepodległości i konstytucja a obecność międzynarodowa w Kosowie 29 1.4. Instytucje międzynarodowe po ogłoszeniu niepodległości jako zewnętrzny czynnik ograniczający suwerenność Kosowa 31 1.4.1. ICR – międzynarodowy przedstawiciel cywilny oraz ICO – Międzynarodowe Biuro Cywilne 32 1.4.2. EUSR – specjalny przedstawiciel Unii Europejskiej 33 1.4.3. Misja Tymczasowej Administracji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Kosowie 34 1.4.4. EULEX – Misja Unii Europejskiej w zakresie praworządności w Kosowie 37 1.4.5. OBWE 39 1.4.6. NATO/KFOR 39 1.5. Mozaika i legitymizacja instytucji międzynarodowych i ich wpływ na suwerenność Kosowa. Konkluzje 41 1.6. Republika Kosowa jako aktor stosunków międzynarodowych i implikacje dla suwerenności państwa 46 1.6.1. Główne kierunki polityki zagranicznej Kosowa 49 1.6.2. Szczególne relacje z Albanią i Turcją 50 1.6.3. Relacje z państwami powstałymi po rozpadzie Jugosławii 52 1.6.4. Członkostwo Kosowa w organizacjach międzynarodowych 52 1.7. Symboliczne atrybuty państwowości 60 1.7.1. Symbole państwowe Kosowa 60 1.7.2. Krajowa domena internetowa i dyplomacja cyfrowa 64 1.7.3. Członkostwo w ITU i kierunkowy numer telefoniczny 65 1.7.4. Problem samochodowych tablic rejestracyjnych 67 1.8. Stanowisko Serbii wobec niepodległości Kosowa 68 2. Suwerenność wewnętrzna wyzwaniem dla kosowskiej państwowości 73 2.1. Elity i partie polityczne jako element suwerenności wewnętrznej 74 2.1.1. Historyczna legitymizacja elit politycznych i jej konsekwencje 74 2.1.2. Finansowanie partii politycznych 76 2.1.3. Charakterystyka głównych partii politycznych 77 2.2. Stabilność mechanizmów demokratycznych wyzwaniem dla suwerenności państwa 82 2.2.1. System wyborczy i jego konsekwencje 82 2.2.2. Nieudane próby reformy systemu wyborczego 85 2.2.3. Wybory parlamentarne w okresie 2001–2010 85 2.2.4. Wybory parlamentarne z 2014 r. i ich konsekwencje 87 2.2.5. Wybory prezydenta Kosowa 89 2.3. Funkcjonowanie niezależnych instytucji kontrolnych i regulacyjnych 91 2.4. Administracja publiczna w Kosowie 95 2.4.1. Podstawowe słabości administracji publicznej 95 2.4.2. Słabości systemu zamówień publicznych 97 2.5. Praworządność 100 2.5.1. Historyczne determinanty praworządności w Kosowie 101 2.5.2. Wymiar sprawiedliwości 103 2.5.3. Kosowska Policja 111 2.5.4. Problem współpracy instytucjonalnej policji i prokuratury a funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości 114 2.5.5. Korupcja i przestępczość zorganizowana 116 2.6. Kosowskie Siły Bezpieczeństwa a suwerenność państwa 119 2.6.1. Kosowskie Siły Bezpieczeństwa 119 2.6.2. Projekt utworzenia Sił Zbrojnych Kosowa 121 2.7. Zarządzanie granicami zewnętrznymi Kosowa 125 2.7.1. Policja Graniczna Kosowa 125 2.7.2. System Zintegrowanego Zarządzania Granicami 127 2.7.3. Współpraca międzynarodowa 129 2.7.4. Stanowisko Serbii i kosowskich Serbów 130 3. Suwerenność wewnętrzna a integralność terytorialna i ochrona mniejszości narodowych 133 3.1. Efektywność władzy i integralność terytorialna. Problem północnego Kosowa 133 3.1.1. Problem zwierzchnictwa terytorialnego. Mozaika instytucji sprawujących jurysdykcję na północy 135 3.2. Wymiar sprawiedliwości w północnym Kosowie 146 3.2.1. Wymiar sprawiedliwości po Deklaracji niepodległości 146 3.2.2. Porozumienie brukselskie z 2013 r. i jego realizacja 149 3.2.3. Porozumienie z lutego 2015 r. 150 3.2.4. Stowarzyszenie/Wspólnota Gmin Serbskich w Kosowie: decentralizacja Kosowa potencjalnym rozwiązaniem problemu północy Kosowa 152 3.3. Ochrona mniejszości narodowych 157 3.3.1. Struktura narodowościowa Kosowa 157 3.3.2. Ramy prawne obywatelstwa i społeczności 158 3.3.3. Konstytucja Kosowa a ochrona mniejszości narodowych. Teoria i praktyka 164 3.3.4. Reprezentacja w instytucjach państwowych 166 3.3.5. Języki mniejszości i edukacja w językach mniejszości 168 3.3.6. Wolność poruszania się i problem własności 169 4. Suwerenność ekonomiczna Kosowa 171 4.1. Wpływ konfliktu z lat 1998–1999 na sytuację gospodarczą Kosowa 172 4.2. Zagraniczna pomoc gospodarcza 173 4.3. Przyjęcie euro jako oficjalnej waluty 175 4.4. Kondycja kosowskiej gospodarki jako czynnik ograniczający suwerenność państwa 178 4.4.1. Sytuacja gospodarcza po uzyskaniu niepodległości 178 4.4.2. Inwestycje zagraniczne 179 4.4.3. Liberalizacja handlu zagranicznego i jej konsekwencje 182 4.4.4. Transfery od diaspory (przekazy migrantów) 184 4.4.5. Bezrobocie i ubóstwo 186 4.5. Kwestie własności i prywatyzacja 187 4.5.1. Własność prywatna 188 4.5.2. Prywatyzacja 195 4.5.3. Dostęp do zasobów: energia elektryczna 197 4.5.4. Dostęp do zasobów: woda pitna 203 4.5.5. Dostęp do zasobów: kompleks górniczo-hutniczy Trepca w Mitrovicy 207 4.6. Kosowska Służba Celna 210 Zakończenie 217 Bibliografia 221 Indeks osób 252