Księga światła ukrytego / Sefer ha-bahir

Księga światła ukrytego / Sefer ha-bahir — lektury uzupełniające

Wybrane publikacje, które poszerzają kontekst duchowy, historyczny i literacki związany z żydowską tradycją, kulturą i badaniami nad przeszłością. Każda z poniższych pozycji odsłania inny aspekt dziedzictwa: od literatury jidysz, przez archiwa getta, po pamiętniki i kompendia wiedzy historycznej.

1. Chasydzka maszyna parowa i inne opowiadania

   Antologia prozy jidysz, łącząca utwory klasyczne i współczesne, w tym wcześniej niepublikowane przekłady. Publikacja ukazuje ciągłość i ewolucję literatury jidysz, proponując kanoniczny wybór tekstów opatrzonych krótkimi wprowadzeniami, które wyjaśniają kontekst poszczególnych epok. Znalazły się tu zarówno utwory znanych autorów, jak i nowe głosy, a wśród zamieszczonych fragmentów jest m.in. „Chasydzka maszyna parowa” Icchaka Joela Lineckiego, gdzie motywy duchowe splatają się z materialnymi — dym z fajki cadyka jako metafora łączności świata fizycznego i duchowego. Autorka wydania, Karolina Szymaniak, opiera się na badaniach humanistycznych i literaturoznawczych, co pozwala na wnikliwe omówienie tekstów. Książka jest adresowana zarówno do badaczy, jak i miłośników literatury chcących zgłębić tradycję jidysz.

2. Underground

   Publikacja towarzysząca wystawie „Underground: The Hidden Archive of the Warsaw Ghetto”, zaprezentowanej m.in. w Melbourne Holocaust Museum w listopadzie 2024 roku. Zbiór tekstów autorstwa takich postaci jak Marian Turski, Michał Trębacz, Steven Cook, kuratorów Piotra Rypsona i Sandy Saxon oraz badaczek i badaczy (m.in. Maria Ferenc, Marta Janczewska, Katarzyna Person, Samuel Kassow) dokumentuje znaczenie Archiwum Ringelbluma i historię jego zbiorów. Publikacja została przygotowana we współpracy Żydowskiego Instytutu Historycznego i instytucji australijskiej, stanowiąc wielogłosowy komentarz do losów i znaczenia ukrytego archiwum.

3. Trzeci front

   Wydawnictwo zawiera tekst pamiętnika ze zbiorów Żydowskiego Instytutu Historycznego, opublikowanego w 2003 r. jako relacja anonimowego autora (znane były imiona Stefan Ernest), a dalsze badania pozwoliły na ustalenie tożsamości autora jako Stefana Szpigielmana. Pamiętnik dostarcza szczegółowych informacji o funkcjonowaniu warszawskiego Judenratu z perspektywy urzędnika średniego szczebla — opisuje struktury, ludzi i nastroje społeczne w getcie, a także podaje wiele nazwisk i charakterystyk osób, które w innych źródłach są nieznane. Tekst ma istotne walory poznawcze dla badań nad gettem warszawskim; autor został prawdopodobnie zamordowany w 1943 roku, a jego relacja pozostaje cennym źródłem historycznym.

4. Encyklopedia getta warszawskiego

   Kompendium łączące dotychczasowe ustalenia z najnowszymi badaniami dotyczącymi getta warszawskiego. Wybrane hasła opisują kluczowe instytucje (np. Radę Żydowską), organizacje jawne i konspiracyjne oraz najważniejsze wydarzenia, od utworzenia getta, przez wielkie akcje likwidacyjne, aż po powstanie. Cała encyklopedia licząca około dwóch tysięcy haseł ma być udostępniona online jako rezultat kilkuletniego projektu badawczego. Publikacja przedstawia getto jako niezwykle istotny mikroświat Zagłady — największą zamkniętą dzielnicę tworzona przez okupanta, miejsce działalności „Oneg Szabat” i centrum życia politycznego, społecznego i kulturalnego, co czyni ją kluczowym przedmiotem badań historycznych.