Literacki kapitalizm. Obrazy abstrakcji ekonomicznych w literaturze polskiej drugiej połowy XIX wieku

Literacki kapitalizm. Obrazy abstrakcji ekonomicznych w literaturze polskiej drugiej połowy XIX wieku stanowi propozycję analizy kapitalizmu na podstawie literackich źródeł historycznych. Omawiane powieści, a także opowiadania, dramaty czy wiersze zostały potraktowane jako medium wiedzy o ówczesnej gospodarce i społeczeństwie, a jednocześnie poddano wnikliwej obserwacji ich ideologię. W książce przedstawiono metodologię badania tekstów literackich odwołującą się do nowej lektury pism Karola Marksa. W perspektywie tej teorii literatura odgrywa ważną rolę w procesie legitymizacji podziałów klasowych oraz obowiązywania tzw. realnych abstrakcji: kapitału, pieniądza, towaru i pracy abstrakcyjnej. Przebadanie tekstów z drugiej połowy XIX wieku za pomocą ekonomii literatury umożliwiło nowe spojrzenie na często zapomniane utwory, a także dostrzeżenie ekonomicznego i afektywnego uwikłania literackich bohaterów w tworzenie intersubiektywnej zgody na podtrzymywanie podziałów społeczeństwa. Analiza dyskursów rewolucyjnych i robotniczych pozwoliła natomiast rozpoznać skomplikowany proces powstawania nowych ruchów oporu przeciwko dominacji burżuazji.

Spis treści

Spis treści Wprowadzenie / 9 Rozdział I Tradycje ekonomii literatury / 29 Ekonomia literatury / 29 Faust II – lektury ekonomiczne / 36 Literaturoznawstwo marksistowskie / 49 Wymiana jako kategoria ekonomii literatury. Wybrane projekty / 63 Pieniądz jako medium przewodnie. Ontosemiologia Jochena Hörischa / 67 Rozdział II Abstrakcje i klasy. Marksizm. Ekonomia. Literatura / 77 Od tradycyjnego marksizmu ku nowej lekturze Marksa / 79 Idea krytyki ekonomii politycznej / 85 Kategorie ekonomii / 98 Klasa / 109 Kapitaliści / 117 Proletariat / 123 Struktura ideologii / 128 „Źródło”: Historia / 135 „Źródło”: Literatura / 140 „Źródło”: Dialektyka / 143 Rozdział III Historie, ideologie, chronologie. Teorie wobec literatury polskiej drugiej połowy XIX wieku / 149 Światopogląd, formacja i doświadczenie jako kategorie historii literatury drugiej połowy XIX wieku / 150 Pole władzy / 162 Liberalizm. Literacki wyraz ideologii / 171 Chronologie / 191 Dyskurs zacofania, opóźnienia, peryferyjności / 199 Rozdział IV Podmiot kapitalistycznego pragnienia / 209 Kapitalizm w feudalnym otoczeniu / 217 • Matrymonialny milion. Spekulant Józefa Korzeniowskiego / 219 • Cyrkulacje Kollokacji Józefa Korzeniowskiego / 222 • Modele kapitalizmu w Chorobach wieku Józefa Ignacego Kraszewskiego / 227 • Nad Niemnem. Historie gospodarcze i społeczne / 230 • Ekonomia powrotu. O Rodzinie Połanieckich Henryka Sienkiewicza / 239 • Kapitał monopolistyczny w Tuzach Artura Gruszeckiego / 265 • Literackie gorzelnictwo. Gorzałka Adolfa Dygasińskiego / 269 Historie mieszczaństwa / 271 • Afirmacja mieszczaństwa w Księżniczce Zofii Urbanowskiej / 273 • Mieszczańska rodzina. O Marii Elizy Orzeszkowej / 280 • Historia rodziny Cieżyńskich. Wysadzony z siodła Antoniego Sygietyńskiego / 283 • Burżua w walce. Roboty i prace Józefa Ignacego Kraszewskiego / 284 • Upadki mieszczaństwa. Friebe Kazimierza Zalewskiego / 294 • Ekonomia pensji pani Latter. Pierwszy tom Emancypantek Bolesława Prusa / 297 • Samobójstwo kapitalisty w Argonautach Elizy Orzeszkowej / 304 • Plutokracja jako pokusa. Żydowska burżuazja w Krewnych Józefa Korzeniowskiego / 307 • Obrazy giełdy / 311 • Burżuazja w obronie narodu. O Mechesach Mariana Gawalewicza / 315 • Afekty i alegorie giełdy w Szachrajach Artura Gruszeckiego / 328 Kapitalizm przemysłowy / 337 • Sielanka peryferyjnej industrializacji. Z życia realisty Elizy Orzeszkowej / 339 • Droga inżyniera do uznania. O Dwóch drogach Henryka Sienkiewicza / 345 • Alegorie produkcji w Bawełnie Wincentego Kosiakiewicza / 350 • Modele kapitalizmu w Drugim pokoleniu Mariana Gawalewicza / 353 • Metafizyka kapitalizmu w Powracającej fali Bolesława Prusa / 358 • Konkurencja i paternalizm. Aureli Wiszar Aleksandra Świętochowskiego / 372 • Fabryka w marzeniu / 381 Rozdział V Podporządkowani. Przestrzenie – dyskursy – historie / 385 Uwłaszczenie / 396 • Dialektyka uwłaszczenia. O Rozdziobią nas kruki, wrony Stefana Żeromskiego / 396 • Historie pańszczyzny / 399 • Przemoc wobec chłopów w literaturze realistycznej. Kollokacja Józefa Korzeniowskiego – Ulana Józefa Ignacego Kraszewskiego – Wysadzony z siodła Antoniego Sygietyńskiego – Tuzy Artura Gruszeckiego – Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej / 405 • Przemoc pańszczyźniana w literaturze ludowej / 412 • Literackie uwłaszczenie chłopa / 421 • Ekonomia Placówki Bolesława Prusa / 423 Industrializacja / 432 • Czasoprzestrzenie / 432 • Nadchodzący proletariat / 435 • Sztuczność i obcość przestrzeni industrializacji. Osiedla przemysłowe / 442 • Obrazy proletariatu / 459 • Figury zbiorowej nędzy / 461 • Literackie choroby proletariatu / 464 • Poetyckie alegorie degradacji. Antoni Pilecki, Włodzimierz Stebelski, Maria Konopnicka / 467 • Prawo biedy. Przed sądem i Pod prawem Marii Konopnickiej / 471 • Figura bumelanta. Robotnik karany / 480 • Widma buntu / 483 • Podmiotowość proletariatu w poezji rewolucyjnej / 488 • Cielesne i polityczne upodmiotowienie proletariatu / 497 Proletaryzacja / 503 • Historie powrotu. Bożek milion Walerii Marrené-Morzkowskiej, Krewni Józefa Korzeniowskiego / 504 • Historie adaptacji. Łokciem i miarką Stanisława Grudzińskiego, Fachowiec Wacława Berenta / 510 • Historie degradacji. Marta Elizy Orzeszkowej, Wysadzony z siodła Antoniego Sygietyńskiego / 527 Ekonomia niesamowitości / 537 Rozdział VI Ekonomie Lalki Bolesława Prusa / 545 Rasy i klasy. Kod biologiczny / 550 Ekonomia społeczeństwa / 564 Biografia Wokulskiego / 575 Czego nie można kupić za pieniądze? / 584 Rozdział VII Maszyna, rasa i kapitalizm. Ziemia obiecana Władysława S. Reymonta / 595 Maszyna jako medium / 598 Rasowa mistyka kapitalizmu / 611 Szlachecka adaptacja: Borowiecki / 625 Ideologia antagonizmu / 635 Rozdział VIII Tomasza Judyma walka o uznanie. Ekonomia tymotejska w Ludziach bezdomnych Stefana Żeromskiego / 641 Czytanie Judyma / 645 Kompleks Judyma / 652 Miejsce Judyma ./ 661 Grób Judyma / 673 Od prometeizmu do traumy pochodzenia / 677 Zakończenie / 679 Nota bibliograficzna / 685 Bibliografia / 687 Indeks osobowy / 723 Summary / 737 Zusammenfassung / 739