Problemowe picie alkoholu przez młode kobiety

W książce zaprezentowano badania wskazujące na znaczenie niektórych czynników ryzyka picia problemowego młodych kobiet. Autorka dowodzi, że są nimi niekorzystne doświadczenia w dzieciństwie i związane z nimi ogólne trudności w regulacji emocji. Kluczowym czynnikiem ryzyka picia problemowego – w przypadku osób z trudnościami w regulacji emocji – jest zbiór specyficznych przekonań na temat skuteczności alkoholu w radzeniu sobie z negatywnymi stanami emocjonalnymi. Zmienne te wyznaczają specyficzną „ścieżkę etiologiczną” picia problemowego kobiet. Monografia skierowana jest do szerokiego grona osób zainteresowanych psychologią kliniczną i psychopatologią, szczególnie zaś problematyką uwarunkowań problemów alkoholowych, oraz następstw obciążających doświadczeń życiowych i samoregulacji emocji. Małgorzata Dragan – doktor, adiunkt w Katedrze Psychologii Klinicznej Dziecka i Rodziny na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Członek-założyciel Polskiego Towarzystwa Badań nad Stresem Traumatycznym. Opublikowała wiele prac naukowych, głównie z zakresu psychologii klinicznej (przede wszystkim psychotraumatologii) i psychometrii. Laureatka nagród za aktywność naukową i stypendiów, m.in. przyznanych przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej oraz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Spis treści

Wprowadzenie 11 Rozdział 1 Picie alkoholu przez młode kobiety – opis i skala zjawiska 17 1.1. Wzorce picia alkoholu i rozumienie pojęcia picia problemowego 19 1.1.1. Picie problemowe, ryzykowne i szkodliwe 20 1.1.2. Zaburzenia związane z używaniem alkoholu 23 1.1.3. Typologie alkoholizmu a płeć 27 1.2. Skala picia alkoholu i rozpowszechnienie problemów z jego używaniem wśród kobiet w perspektywie globalnej i lokalnej 29 1.3. Czynniki ryzyka wpływające na wzorce picia alkoholu przez kobiety i rozwój problemów alkoholowych u tej płci 32 1.3.1. Płeć jako czynnik ochronny 34 1.3.1.1. Efekt ochronny płci żeńskiej wynikający z różnic natury biologicznej 34 1.3.1.2. Efekt ochronny płci żeńskiej wynikający z uwarunkowanych kulturowo ról płciowych 36 1.3.2. Czynniki ryzyka problemowego picia alkoholu przez kobiety 38 1.3.2.1. Czynniki socjodemograficzne 39 1.3.2.2. Wpływ społeczny 40 1.3.2.3. Zaburzenia psychiczne 40 1.3.2.4. Negatywne zdarzenia życiowe 41 1.3.2.5. Czynniki biologiczne 42 1.3.3. Czynniki ryzyka specyficzne dla kobiet młodych 43 1.3.3.1. Przemoc seksualna i fizyczna 44 1.3.3.2. Zdrowie reprodukcyjne i zachowania zdrowotne 44 1.3.3.3. Role społeczne 45 Rozdział 2 Regulacja emocji 47 2.1. Pojęcie regulacji emocji 48 2.1.1. Regulacja emocji w ujęciu Rossa Thompsona 50 2.1.2. Koncepcja procesu regulacji emocji Jamesa Grossa 53 2.1.3. Rozwój regulacji emocji 56 2.1.4. Regulacja emocji a psychopatologia 60 2.1.4.1. Trudności w regulacji emocji w ujęciu Kim Gratz i Lizabeth Roemer oraz polska wersja skali do ich pomiaru – właściwości psychometryczne Skali Trudności w Regulacji Emocji (DERS) 67 2.1.5. Regulacja emocji a metapoznanie 70 Rozdział 3 Alkohol a regulacja emocji 76 3.1. Związek picia alkoholu z regulacją emocji 77 3.2. Motywy i oczekiwania co do efektów picia alkoholu a regulacja emocji 81 3.3. Inne koncepcje psychologiczne na temat picia problemowego odnoszące się do regulacji emocji 83 3.4. Picie problemowe a regulacja emocji we wczesnej dorosłości – perspektywa rozwojowa 87 3.5. Ścieżki rozwoju picia problemowego a regulacja emocji 88 3.6. Metapoznawczy model regulacji poznawczo-emocjonalnej i zachowań nałogowych a problemowe picie alkoholu 90 3.7. Podsumowanie: regulacja emocji i picie alkoholu przez młode kobiety 94 Rozdział 4 Niekorzystne zdarzenia życiowe jako czynniki ryzyka deregulacji emocjonalnej i problemowego picia alkoholu 96 4.1. Niekorzystne doświadczenia z okresu dzieciństwa – kwestie definicyjne 96 4.2. Konsekwencje niekorzystnych doświadczeń z okresu dzieciństwa 101 4.2.1. Psychospołeczne następstwa niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa 103 4.2.1.1. Przemoc seksualna 104 4.2.1.2. Przemoc fizyczna 105 4.2.1.3. Zaniedbywanie 106 4.2.1.4. Przemoc emocjonalna 107 4.2.1.5. Rozwód/rozstanie rodziców i konflikty między nimi 107 4.2.1.6. Śmierć rodzica 109 4.2.1.7. Bieda 109 4.2.1.8. Zaburzenia psychiczne i picie problemowe rodziców 110 4.2.2. Niekorzystne zdarzenia w dzieciństwie a deregulacja emocji: główne mechanizmy pośredniczące 115 4.2.2.1. Mechanizmy psychiczne wiązane z deregulacją emocjonalną 117 4.2.3. Reaktywność na stres a płeć 123 4.3. Niekorzystne doświadczenia w dzieciństwie i picie alkoholu 124 4.4. Niekorzystne zdarzenia po okresie dzieciństwa a picie alkoholu 129 Rozdział 5 Badania własne: samoregulacja emocji a problemowe picie alkoholu przez młode kobiety. Rola niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa 134 5.1. Badanie wstępne: dysfunkcjonalne metapoznanie i trudności w regulacji emocji a problemowe picie alkoholu. Rola niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa 134 5.1.1. Osoby badane i procedura badania 135 5.1.2. Narzędzia badawcze 135 5.1.3. Wyniki 137 5.1.4. Dyskusja i podsumowanie 142 5.2. Badanie właściwe: niekorzystne doświadczenia, samoregulacja emocjonalna a picie problemowe młodych kobiet 143 5.2.1. Osoby badane 146 5.2.2. Narzędzia badawcze 146 5.2.2.1. Test Rozpoznawania Problemów Alkoholowych (AUDIT) oraz moduł WHO-CIDI dotyczący picia alkoholu 147 5.2.2.2. Kwestionariusze do pomiaru objawów zaburzeń psychicznych 147 5.2.2.2.1. Symptom Checklist-27 (SCL-27) 147 5.2.2.2.2. Skala do Diagnozy Stresu Pourazowego (PDS) oraz moduł WHO-CIDI dotyczący PTSD 148 5.2.2.3. Kwestionariusze do pomiaru niekorzystnych doświadczeń życiowych 150 5.2.2.3.1. Kwestionariusz Dzieciństwa – wersja skrócona 150 5.2.2.3.2. PDS – lista zdarzeń 150 5.2.2.4. Skala Trudności w Regulacji Emocji (DERS) 151 5.2.2.5. Skale Treści Metapoznawczych na temat Alkoholu – polska wersja narzędzi do pomiaru pozytywnych i negatywnych metaprzekonań na temat picia alkoholu (PAMS i NAMS) 151 5.2.3. Procedura badania 152 5.2.4. Wyniki 153 5.2.4.1. Skala picia problemowego w badanej grupie kobiet młodych 153 5.2.4.2. Rozpowszechnienie negatywnych zdarzeń z dzieciństwa i zdarzeń traumatycznych w ciągu życia 157 5.2.4.3. Nasilenie objawów zaburzeń psychicznych 164 5.2.4.4. Trudności w regulacji emocji i treści metapoznawcze na temat alkoholu 166 5.2.4.5. Analiza różnic w zakresie symptomatologii pomiędzy badanymi kobietami w zależności od relacjonowania niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa 166 5.2.4.6. Wyniki korelacji pomiędzy nasileniem problemowego picia alkoholu a pozostałymi analizowanymi zmiennymi 169 5.2.4.7. Korelacje pomiędzy wynikami pozostałych kwestionariuszy zastosowanych w badaniu 170 5.2.4.8. Wyniki analizy mediacji przeprowadzonej na podstawie testów regresji 172 5.2.4.9. Model zależności pomiędzy niekorzystnymi doświadczeniami, samoregulacją oraz piciem problemowym – wyniki modelowania strukturalnego 174 5.2.4.10. Związek pomiędzy określonymi rodzajami niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa, trudnościami w regulacji emocji i piciem problemowym – eksploracja zależności odnosząca się do kategorii wyodrębnionych w analizie skupień 177 5.2.4.11. Związek pomiędzy niekorzystnymi doświadczeniami z dzieciństwa i piciem problemowym – eksploracja zależności odnosząca się do pojedynczych kategorii niekorzystnych doświadczeń 182 5.2.5. Dyskusja wyników i podsumowanie 183 5.2.5.1. Skala picia problemowego wśród młodych kobiet 183 5.2.5.2. Rozpowszechnienie, współwystępowanie i konsekwencje niekorzystnych doświadczeń wśród młodych kobiet 185 5.2.5.3. Związek pomiędzy niekorzystnymi doświadczeniami z dzieciństwa i problemowym piciem alkoholu młodych kobiet – rola samoregulacji emocji 190 5.3. Badanie dodatkowe: zaniedbywanie w dzieciństwie a problemowe picie alkoholu przez młode kobiety 197 5.3.1. Osoby badane i procedura badania 198 5.3.2. Narzędzia badawcze 198 5.3.3. Wyniki 199 5.3.4. Dyskusja wyników 200 Rozdział 6 Ogólna dyskusja wyników badań i ich podsumowanie 202 Bibliografia 206 Indeks nazwisk 251 Spis rycin i tabel 271