Słowianie

Poza słowiańską przestrzenią kulturową, w wielu ośrodkach akademickich na Zachodzie studia nad polskim językiem, literaturą czy historią prowadzone są zazwyczaj – zarówno na płaszczyźnie naukowej, jak i dydaktycznej – w szerszym nurcie badań slawistycznych. Właśnie z myślą o rozwoju tej specjalności w ramach studiów neofilologicznych na uczelniach włoskich powstało prezentowane kompendium […] Na polskim, par excellence słowiańskim gruncie prezentowana książka nigdy nie będzie mogła aspirować do roli pierwszego i podstawowego źródła wiedzy na temat dziejów naszej części Europy. […] Dla rodzimego odbiorcy ma ona jednak zgoła inną wartość: świeżego, oryginalnego, a jednocześnie holistycznego spojrzenia z zewnątrz, opracowanego przez Autora nie-Słowianina z myślą o równie nie-słowiańskich czytelnikach. Jako taka, stanowić będzie nieoceniony materiał dla specjalistów z zakresu historii historiografii czy też studiów interkulturowych, badających zmieniające się z biegiem dekad i stuleci (lub przeciwnie – z jakiegoś powodu spetryfikowane) wyobrażenia na temat Polski i państw ościennych, zawarte w tekstach twórców i uczonych spoza świata słowiańskiego. Biorąc pod uwagę niebywały sukces wydawniczy i czytelniczy prac brytyjskiego historyka, Normana Daviesa – do którego szkoły historiograficznej prof. Marcello Garzaniti świadomie nawiązuje – należy żywić nadzieję, że z podobnie życzliwym przyjęciem szerszych kręgów polskich odbiorców spotka się ujęcie dziejów i kultury Słowian pióra badacza włoskiego. Z pewnością warto zagłębić się w intelektualny świat Autora, choćby poszukując odpowiedzi na pytania: co o nas i o naszych sąsiadach wiedzą slawiści na Zachodzie, w jaki sposób nas postrzegają i jakie czynniki formują ich wyobrażenia na nasz temat? Z Przedmowy

Spis treści

Wstęp do wydania polskiego 13 Przedmowa 21 1. Współczesny świat słowiański 25 1. Kraje słowiańskie na przełomie XX i XXI w. 25 2. Przestrzeń geograficzna i polityczna świata słowiańskiego 26 3. Pokrewieństwo języków, tendencje odśrodkowe i przemiany społeczne 35 4. Literatury słowiańskie a tożsamość narodowa 38 Część pierwsza Dawna cywilizacja słowiańska 2. Etnogeneza Słowian 45 1. Prahistoria Słowian i jej świadectwa 45 2. Identyfikacja pierwszych cywilizacji słowiańskich ze starożytnymi ludami i grupami etnicznymi 47 3. Obszar geograficzny pierwszej cywilizacji słowiańskiej 48 4. Pierwsze świadectwa o Słowianach 54 3. Kultura materialna i kulty pogańskie 57 1. Cywilizacja rolnicza 57 2. Wioski i domostwa 58 3. Rolnictwo 60 4. Pogańskie wierzenia i kulty 64 4. Organizacja społeczna 73 1. Wielka rodzina i rod 73 2. Wspólnota terytorialna i mir Słowian Wschodnich 75 3. Organizacja plemienna 77 4. Podział ziem 80 5. Ewolucja struktur społecznych w epoce historycznej 81 6. Bunty chłopskie 82 5. Pozycja kobiety 83 1. Kolektywne użytkowanie ziemi i prawo własności do przydomowego ogrodu 84 2. Zarządzanie rodziną wielopokoleniową 85 3. Małżeństwo i system dziedziczenia 86 4. Małżonkowie i rody, z których się wywodzili 87 5. Egzogamia i wsie ulicówki 87 6. Snochactwo 88 7. Rodzina naturalna i rodzina społeczna 88 8. Awunkulat 89 9. Hipoteza ewolucyjna 89 6. Język prasłowiański I 93 1. Rosnąca sonorność sylaby 98 2. Monoftongizacja dyftongów z intonacją opadającą 99 3. Upraszczanie grup samogłoska + spółgłoska nosowa 99 4. Zanik spółgłosek na końcu sylaby i krótkie samogłoski 100 5. Grupy or, ol, er, el 100 6. V- oraz j- protetyczne 103 7. Język prasłowiański II 105 1. Palatalizacje 105 2. Pierwsza palatalizacja 105 3. Druga palatalizacja 106 4. Upodobnienia 107 5. Trzecia palatalizacja 107 6. Połączenie j ze spółgłoską poprzedzającą 108 7. Połączenie j z następującą po niej samogłoską tylną 110 8. Prozodia i metryka 110 9. Apofonia 111 8. Język prasłowiański III 115 1. Morfologia języka prasłowiańskiego 115 2. Morfologia rzeczownika 115 3. Zaimki i przymiotniki 118 4. Morfologia czasownika 119 5. Elementy składni 121 6. Słownictwo języka prasłowiańskiego 121 Część druga Akulturacja Słowian 9. Ekspansja i nowe siedziby 127 1. Awarowie i Słowianie 127 2. Cesarstwo bizantyńskie i królestwo Franków 130 3. Słowiańska ekspansja na Bałkanach 131 4. Wkroczenie Słowian na Półwysep Apeniński 137 5. Ekspansja Słowian na zachód 138 6. Ekspansja Słowian na północ i południe 140 10. Słowianie między cesarstwem bizantyńskim i państwem Franków 143 1. Państwo Franków 143 2. Cesarstwo bizantyńskie 144 3. Początki ludności rumuńskiej 144 4. Reakcja imperiów 146 5. Rynek niewolników 148 6. Stosunki między Rzymem a Konstantynopolem 149 7. Wielkie Morawy i państwo bułgarskie 153 11. Konstantyn-Cyryl, jego wykształcenie i misje 157 1. Wykształcenie Konstantyna-Cyryla 161 2. Misje dyplomatyczne 164 12. Konstantyn-Cyryl, Metody i misja wielkomorawska 169 1. Kariera Metodego 170 2. Przygotowania do misji wśród Słowian 171 3. „Bracia Sołuńscy” na Wielkich Morawach i w Panonii 174 4. Pobyt w Wenecji i w Rzymie 175 5. Metody arcybiskupem Słowian 178 13. Europa Środkowo-Wschodnia, Bałkany i Europa Wschodnia w IX–X w. 183 1. Europa Środkowo-Wschodnia między IX a X w. 184 2. Dziedzictwo Konstantyna-Cyryla i Metodego w pierwszym państwie bułgarskim 185 3. Dalmacja, Chorwacja Panońska i początki średniowiecznej Serbii 190 4. Dziedzictwo Konstantyna-Cyryla i Metodego na Słowiańszczyźnie Wschodniej 192 5. Zachodniosłowiański świat i jego wejście w Christianitas 196 5.1. Cesarstwo w czasach Ottonów / 5.2. Księstwo Czech / 5.3. Królestwa Polski i Węgier 14. Język staro-cerkiewno-słowiański i alfabety do jego zapisu 203 1. Wynalezienie alfabetu głagolickiego 203 2. Głagolica i cyrylica 204 3. Najstarsze zabytki głagolickie i cyrylickie 212 15. Język staro-cerkiewno-słowiański a język cerkiewnosłowiański 215 1. Język cerkiewnosłowiański i jego redakcje 215 2. Standaryzacja języka cerkiewnosłowiańskiego 219 2.1. Fonetyka i morfologia / 2.2. Składnia / 2.3. Leksyka 16. Slavia Orthodoxa i Slavia Latina – historia społeczna i polityczna 227 1. Obszar Slavia Orthodoxa 228 1.1. Cesarstwo wschodniorzymskie i Konstantynopol / 1.2. Kościoły autokefaliczne / 1.3. Miasto: od Konstantynopola do Moskwy / 1.4. Tradycja monastyczna / 1.5. Slavia Orthodoxa jako „środziemie” między chrześcijańskim Zachodem a islamskim Orientem 2. Obszar Slavia Latina 234 2.1. Idea uniwersalizmu i królestwa / 2.2. Zamki i miasta / 2.3. Organizacja i kontrola społeczeństwa / 2.4. Powstanie pierwszych królestw słowiańskich 3. Tereny na pograniczu obszarów Slavia Orthodoxa i Slavia Latina 241 17. Slavia Orthodoxa i Slavia Latina – kultura 243 1. Obszar Slavia Orthodoxa 243 1.1. Chrześcijański Wschód i pluralizm językowy / 1.2. Wierność wobec tradycji / 1.3. Neoplatonizm chrześcijański 2. Obszar Slavia Latina 251 2.1. Monolityczność łaciny / 2.2. Odrodzenie antyku / 2.3. Ponowne odkrycie myśli Arystotelesa 3. Punkty wspólne i wzajemne uprzedzenia 256 18. Slavia Orthodoxa i Slavia Latina – kwestia języka literackiego 259 1. Obszar Slavia Orthodoxa 260 1.1. Język cerkiewnosłowiański i nowożytne języki słowiańskie / 1.2. Redakcje języka cerkiewnosłowiańskiego: starobułgarska, staroserbska i staroruska / 1.3. Język cerkiewnosłowiański – relacje między poszczególnymi redakcjami / 1.4. Funkcje języka cerkiewnosłowiańskiego i powstanie języków narodowych / 1.5. Narodziny językowej polityki narodowej 2. Obszar Slavia Latina 267 2.1. Łacina a dziedzictwo kultury klasycznej i chrześcijańskiej / 2.2. Narodziny literatur w językach narodowych / 2.3. Zagadnienie języka literackiego / 2.4. Stosunek języków narodowych do łaciny – dwa języki, jedna kultura 3. Dziedzictwo kulturowe Słowian w epoce współczesnej 272 Część trzecia Udział Słowian w tworzeniu Europy 19. Średniowieczne państwa słowiańskie – obszar Slavia Orthodoxa (XI–XV w.) 277 1. Świat bizantyński – „śródziemie” między Wschodem i Zachodem 277 2. Ostatnie najazdy ze Wschodu 278 3. Ekspansja świata łacińskiego 280 4. Kryzys władzy cesarskiej i powielanie bizantyńskiego modelu politycznego 281 5. Monastycyzm słowiański 281 6. Renesans bizantyński (XI–XII w.) 283 7. Kryzys Rusi Kijowskiej 285 8. Przełomowy wiek XIII 288 8.1. Rozpad cesarstwa bizantyńskiego / 8.2. Najazdy Mongołów / 8.3. Księstwa ruskie 9. Jesień wschodnioeuropejskiego średniowiecza (XIV–XV w.) 297 9.1. Podbój Bałkanów przez Turków Osmańskich / 9.2. Moskwa i uwolnienie się Rusi spod jarzma Mongołów/Tatarów / 9.3. U źródeł konfliktu polsko-rosyjskiego 20. Obszar Slavia Orthodoxa między azjatyckim Wschodem i europejskim Zachodem 309 1. Bogomilizm 309 2. Bizantyński hezychazm 312 3. Upowszechnienie hezychazmu i drugi wpływ południowosłowiański 315 21. Słowiańskie państwa w średniowieczu. Obszar Slavia Latina (XI–XV w.) 323 1. Wspólna podroż – kształtowanie się świata zachodniego 323 2. Cesarz i papież 323 3. Chrystianizacja i germanizacja 326 4. Tworzenie się średniowiecznych państw (XI–XIII w.) 328 4.1. Królestwo Czech / 4.2. Królestwo Polskie / 4.3. Królestwo Węgier 5. Miasta i kultura 330 6. Krucjaty północne – powstanie Prus Wschodnich i Wielkiego Księstwa Litewskiego 332 7. Integracja w świecie zachodnim i ekspansja na wschód (XIV–XV w.) 334 7.1. Królestwo Czech / 7.2. Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie / 7.3. Królestwo Węgier 22. Jan Hus i ruch husycki 343 1. Dynastia Luksemburgów i Czechy 343 2. Nowe warstwy społeczne, reforma religijna i świadomość narodowa w Czechach 343 3. Prekursorzy ruchu husyckiego 345 4. Jan Hus i reforma Kościoła 346 5. Potępienie i śmierć Husa na stosie podczas soboru w Konstancji 347 6. Czeska reakcja: liga utrakwistów i radykalni husyci w Taborze 348 7. Reakcja i rozwój 349 8. Modele kulturowe i korzenie społeczne 350 23. Humanizm i renesans na wschodnim wybrzeżu Adriatyku 353 1. Obszar Istrii i Dalmacji od średniowiecza do czasów nowożytnych 353 1.1. Wczesne średniowiecze (VI–X w.) / 1.2. Późne średniowiecze (XI–XV w.) / 1.3. Dalszy rozwój historyczny 2. Odrodzenie studia humanitatis na obszarze Adriatyku 356 3. Miasta i humanizm w Dalmacji 358 3.1. Dubrownik / 3.2. Split / 3.3. Inne miasta i wyspy Dalmacji 4. Dalmatyński humanizm i literacki język chorwacki 363 24. Humanizm, renesans i reformacja na obszarze słowiańskim 365 1. Odnowa przy jednoczesnym spojrzeniu w przeszłość 366 2. Obszar czeski i łużycki 368 3. Obszar naddunajski i adriatycki 372 4. Obszar polsko-litewski 374 5. Rozwój języków narodowych i kształtowanie się świadomości narodowej 377 25. Moskwa – nowy Konstantynopol i trzeci Rzym 379 1. Bizantyński model „symfonii władz” w Rosji – wielki książę i metropolita 379 2. Sobór ferrarsko-florencki 380 3. Upadek Konstantynopola i jego konsekwencje dla Europy Wschodniej 381 4. Ruchy millenarystyczne 382 5. Idea Moskwy jako trzeciego Rzymu 385 6. Rola monastycyzmu i Kościoła rosyjskiego 386 7. Umocnienie się i ekspansja Cesarstwa Rosyjskiego 391 8. Spuścizna „trzeciego Rzymu” w nowożytnej i współczesnej Rosji 393 Część czwarta Umocnienie się Słowian w Europie nowożytnej i współczesnej 26. Barok i kontrreformacja w krajach słowiańskich 397 1. Wojny religijne i Czechy 397 2. Państwo polsko-litewskie, Moskwa a kwestia ukraińska 398 3. Zagrożenie tureckie 402 4. Ekspansja katolicyzmu i pedagogiczne dzieło jezuitów 405 5. Kontrola nad kulturą i jej ideologiczne wykorzystanie 408 6. Kultura barokowa 410 7. Komunikacja literacka 415 27. Modernizacja i sekularyzacja państw słowiańskich 419 1. Ancien regime i nowe wyzwania w Europie Środkowo-Wschodniej, Europie Wschodniej oraz na Bałkanach 419 2. Silny, lecz podzielony świat germański 420 3. Kryzys Imperium Osmańskiego 423 4. Rosja Piotra Wielkiego 424 5. Zmiany na terenach słowiańskich 427 6. Rozbiór państwa polsko-litewskiego 427 7. Habsburgowie i Słowianie 428 8. Rosja i Bałkany 429 9. Poważne zmiany kulturowe: reforma edukacji 432 28. Wieki Słowian 437 1. Kształtowanie się świadomości narodowej 437 2. Narodziny ruchów narodowych 440 3. Rozpad starego porządku, światowy konflikt, rewolucja rosyjska 441 4. Druga wojna światowa i Europa po Jałcie 446 5. Realny socjalizm i jego kryzys 448 6. Narody słowiańskie po 1989 r. 451 29. Myśl słowiańska między XIX a XX w. 455 1. Od tożsamości etnicznej do przebudzenia narodowego 455 2. Austroslawizm a narody słowiańskie 458 3. Zwolennicy Zachodu i słowianofile w Rosji 462 4. Rosyjski panslawizm i jego wpływ na świat słowiański 463 5. Słowiańskie braterstwo i jego ideologiczne wykorzystanie w XX w. 466 30. Podstawy i metody slawistyki 469 1. Studia slawistyczne 469 2. Poszukiwanie korzeni kulturowych i podejście porównawcze 471 3. Kluczowe zagadnienia slawistyki 474 4. Rola badań historiograficznych 476 5. Możliwe perspektywy badawcze 478 Zakończenie 483 Bibliografia 485 Aneks 1. Chronologia 515 Aneks 2. Tabele morfologiczne języka staro-cerkiewno-słowiańskiego 547

Warto wiedzieć o książce Słowianie

Marcello Garzaniti – włoski badacz z zewnątrz patrzy na Słowian

Książka "Słowianie" autorstwa Marcella Garzanitiego to wyjątkowe dzieło, które wprowadza świeże i oryginalne spojrzenie na temat Słowian z perspektywy zachodnioeuropejskiej. Jako włoski badacz, Garzaniti zyskuje przewagę nad lokalnymi autorami, oferując czytelnikom nową interpretację historii i kultury Słowian, co jest rzadkością na polskim rynku wydawniczym. Jego praca pozwala na wyjście poza utarte schematy myślenia, wprowadzając perspektywę, która może być dla wielu zaskakująca i inspirująca.

Garzaniti, nie będąc Słowianinem, podejmuje się opisu i analizy, które wzbogacają wiedzę o tym, jak Słowianie i ich dziedzictwo są postrzegani w zachodniej Europie. W ten sposób książka dostarcza nie tylko faktów, ale także cennego kontekstu, który może być wartościowy dla studentów i badaczy zainteresowanych historią interkulturową.

Holistyczne, choć kontrowersyjne spojrzenie na historię i kulturę Słowian w książce "Słowianie"

"Słowianie" Garzanitiego to holistyczne ujęcie, które obejmuje szeroki zakres tematów związanych z historią, językiem i kulturą Słowian. Autor podejmuje się trudnego zadania, aby zintegrować różnorodne aspekty życia Słowian w jeden spójny obraz. Mimo że niektórzy mogą uważać, że zakres omawianych zagadnień jest zbyt szeroki, a dywagacje zbyt luźne, książka ta stanowi cenną próbę przedstawienia kompleksowej narracji.

Warto zaznaczyć, że takie podejście, choć kontrowersyjne, może wzbogacać dyskusję na temat historii Słowian. Garzaniti, poprzez swoje rozważania, stara się ukazać nie tylko wydarzenia historyczne, ale również kulturowe i językowe aspekty, które kształtowały tożsamość Słowian. W ten sposób jego praca staje się interesującą propozycją dla tych, którzy poszukują głębszego zrozumienia nie tylko faktów, ale też kontekstu, w jakim one występują.

Unikalne źródło wiedzy o zachodnioeuropejskim postrzeganiu Słowian autorstwa Garzanitiego

Książka Garzanitiego to również unikalne źródło wiedzy dla tych, którzy pragną zgłębić zachodnioeuropejskie postrzeganie Słowian. Autor, w kontekście swojej pracy, przygląda się nie tylko samym Słowianom, ale także temu, jak są oni postrzegani przez badaczy z Zachodu. To cenne spojrzenie dostarcza informacji, które mogą być pomocne zarówno historykom, jak i specjalistom zajmującym się studiami interkulturowymi.

Zrozumienie, jak Słowianie funkcjonują w wyobrażeniach zachodnioeuropejskich intelektualistów, może być kluczowe dla przełamywania stereotypów i negatywnych obrazów, które często panują w tym obszarze. Publikacja Garzanitiego staje się więc nie tylko przyczynkiem do badań nad historią Słowian, ale także narzędziem do analizy zmieniających się wyobrażeń na temat tego regionu Europy.

Książka jako wartościowe uzupełnienie edukacji historycznej i kulturowej

Mimo pewnych kontrowersji dotyczących treści, "Słowianie" Garzanitiego są rekomendowane jako wartościowe uzupełnienie dla studentów oraz osób pragnących poszerzyć swoją wiedzę o dziejach i kulturze Słowian. Książka nie aspiruje do roli podręcznika akademickiego, ale stanowi znakomite źródło informacji, które mogą wzbogacić naukę o Słowianach z innej perspektywy.

Dzięki szerokiemu zakresowi, obejmującemu zarówno historię, jak i kulturę, książka Garzanitiego może być doskonałym materiałem do dyskusji na zajęciach z historii, kulturoznawstwa czy językoznawstwa. Oferuje ona nie tylko wiedzę, ale także inspirację do dalszego zgłębiania tematu.

Akademickie tło i szeroki kontekst – siła i wyzwanie jednocześnie

Materiał zawarty w "Słowianach" ma charakter akademicki i powstał na podstawie wykładów, co wprowadza wiele szerokich kontekstów. Taki sposób podejścia może być zarówno atutem, jak i wyzwaniem. Z jednej strony czytelnik otrzymuje bogaty kontekst, który pozwala na zrozumienie skomplikowanej mozaiki historii Słowian, z drugiej – wielość poruszanych tematów może czasami utrudniać spójne przedstawienie każdego z nich.

Garzaniti, podejmując się tak ambitnego projektu, z pewnością zdaje sobie sprawę z ryzyka, jakie niesie za sobą tak obszerne opracowanie. Mimo to jego książka stanowi wartościowy wkład w badania nad historią Słowian i ich kulturowym dziedzictwem, otwierając nowe możliwości dla badań i dyskusji na ten temat.

Zachęcamy do odkrywania tej niezwykłej publikacji, która jest dostępna w naszym sklepie w kategorii Ebooki popularnonaukowe i specjalistyczne. "Słowianie" to lektura, która może zainspirować do poszukiwań i refleksji na temat bogatej historii Słowian oraz ich miejsca w europejskiej kulturze.