Weryfikacja kompetencji obywatelskich polskich maturzystów

Monografia Piotra Załęskiego to pierwsza całościowa analiza kompetencji obywatelskich z zakresu wiedzy społecznej, ekonomicznej i politycznej młodych obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Materiałem do badań były zadania rozwiązane przez blisko 400 tys. absolwentów zdających maturę z WOS-u (w wersji podstawowej i rozszerzonej) w sesji głównej (majowej) w latach 2010–2019. Autor, od 2010 roku koordynator egzaminu maturalnego z WOS-u w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, zastosował jako podstawową technikę badawczą analizę porównawczą. Przeprowadził zarówno badania ilościowe, jak i jakościowe, co pozwoliło na przedstawienie rekomendacji do sposobu formułowania arkuszy maturalnych oraz zasad ich oceny. ****** The Verification of Civic Competence of Polish Secondary School Graduates. The Analysis Based on the Social Studies Exam 2010-2019 A comprehensive analysis of civic competence in social, economic and political knowledge of young Polish citizens, carried out on the basis of the solutions to the Matura exam tasks. The author analysed nearly 400,000 exam answers of secondary school graduates from 2010 to 2019.

Spis treści

WPROWADZENIE Uwagi wstępne 7 Budowa arkuszy maturalnych i dane dotyczące egzaminu 11 Metodologia 16 ROZDZIAŁ I. ZADANIA Z BLOKU SPOŁECZEŃSTWO 29 1. Człowiek i społeczeństwo 31 1.1. Grupy społeczne i procesy psychospołeczne 31 1.2. Struktura społeczna i problemy społeczne 38 1.3. Społeczeństwo obywatelskie 48 2. Kwestie etniczne 52 2.1. Mniejszości w Polsce 52 2.2. Procesy etniczne i polityka narodowościowa 59 3. Odczytywanie i interpretacja materiałów o charakterze społecznym 66 3.1. Korzystanie z danych statystycznych i z badań opinii publicznej 66 3.2. Umiejętność odróżniania opinii od faktów 93 4. Blok Społeczeństwo w analizowanych maturach – statystyka końcowa 96 ROZDZIAŁ II. ZADANIA Z BLOKU POLITYKA 99 1. Państwo, myśl polityczna, demokracja i demokratyzacja 101 1.1. Państwo i myśl polityczna 101 1.2. Zasady i procedury demokracji 108 1.3. Patologie władzy, reżimy niedemokratyczne i demokratyzacja 114 2. Polski system polityczny 122 2.1. Partie polityczne i wybory 122 2.2. Organy władzy ustawodawczej i wykonawczej 129 2.3. Samorząd terytorialny i podział administracyjny państwa 143 3. Ustroje polityczne 151 4. Blok Polityka w analizowanych maturach – statystyka końcowa 158 ROZDZIAŁ III. ZADANIA Z BLOKU PRAWO 161 1. Polskie organy władzy sądowniczej i ochrony prawa 163 2. Akty prawne i dziedziny prawa w Polsce 170 2.1. Akty prawa konstytucyjnego 170 2.2. Inne dziedziny prawa i kodeksy je regulujące 174 2.3. Czytanie ze zrozumieniem przepisów prawnych 177 3. Polskie instytucje prawne (z dziedzin prawa innego niż konstytucyjne) 184 3.1. Prawo cywilne i karne 184 3.2. Prawo pracy, finansowe i gospodarcze 194 4. Prawa człowieka 197 5. Blok Prawo w analizowanych maturach – statystyka końcowa 206 ROZDZIAŁ IV. ZADANIA Z BLOKU STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE 209 1. Rozpoznawanie państw, separatyzmy i konflikty 211 2. Organizacje międzynarodowe 217 2.1. Organizacja Narodów Zjednoczonych 217 2.2. Inne organizacje międzynarodowe 222 2.3. Prawo traktatowe i państwa członkowskie Unii Europejskiej 226 2.4. Unijne: instytucje, organy i inne kwestie polityczne 232 3. Polityka międzynarodowa i procesy międzynarodowe 240 4. Blok Stosunki międzynarodowe w analizowanych maturach – statystyka końcowa 247 ROZDZIAŁ V. ZADANIA W PODZIALE NA RODZAJE I FORMY 251 1. Zadania zamknięte 253 1.1. Poziomy wykonania zadań w różnych typach matur 253 1.2. Poziomy wykonania zadań według ich formy 261 2. Zadania otwarte 267 2.1. Zadania krótkiej odpowiedzi 267 2.2. Zadania rozszerzonej odpowiedzi i wypracowania 280 ZAKOŃCZENIE 299 ANEKSY: PRZYNALEŻNOŚĆ TEMATYCZNA, RODZAJ I FORMA ORAZ POZIOM WYKONANIA ZADAŃ Z ARKUSZY MATURALNYCH Z WOS-U Z LAT 2010–2019 317 BIBLIOGRAFIA 339 Materiał empiryczny 339 Akty prawne i inne nieujęte powyżej dokumenty organów publicznych 341 Pozostałe pozycje 342