Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy, tom 13, Ostatnim etapem przesiedlenia jest śmierć. Pomiechówek, Chełmno nad Nerem, Treblinka

Tom składa się z dwóch oddzielnych części. Pierwsza dotyczy obozu przejściowego w Pomiechówku, druga - ośrodków zagłady w Chełmnie nad Nerem i w Treblince. Liczba ofiar Chełmna i Treblinki jest nieporównywalnie większa, niemniej członkowie "Oneg Szabat" poświęcili ofiarom Pomiechówka stosunkowo dużo uwagi. Latem 1941 r., gdy do getta warszawskiego przybyli świadkowie wydarzeń w tym obozie, ośrodki w Chełmnie i Treblince jeszcze nie istniały. Współpracownicy Ringelbluma nie dysponowali też zapewne bezpośrednimi relacjami o losach Żydów na terenach zajmowanych przez Niemców po rozpoczęciu wojny z ZSRR. Dlatego wstrząsające świadectwa więźniów Pomiechówka musiały zrobić na ankieterach "Oneg Szabat" ogromne wrażenie. Bezpośredni dostęp do całej grupy świadków zbrodni dał wyjątkową okazję do sporządzenia szczegółowego opisu wydarzeń. Sytuacja taka nie powtórzyła się już później. Świadectwa o głównych ośrodkach zagłady na ziemiach polskich były zbierane od pojedynczych uciekinierów lub docierały do Warszawy za pośrednictwem osób trzecich. Relacje byłych więźniów Pomiechówka, spisane przez Salomeę Ostrowską i sygnowane przez autorów, nie tylko dostarczają informacji o tym obozie przejściowym, ale pokazują też metody pracy grupy Ringelbluma. Do papierowej wersji książki dołączona jest płyta zawierająca zeskanowane oryginały opublikowanych dokumentów.

Spis treści

Wprowadzenie V Część pierwsza. Obóz przejściowy w Pomiechówku 2 Wykaz skrótów 5 Wstęp 7 Nota edytorska 12 Dokumenty 15 Dok. 1. Po 08.1941, Warszawa-getto. Abram Błaszka vel Blaszka, Relacja pt. „Wrażenia z pobytu w obozie koncentracyjnym w Pomiechówku” 16 Dok. 2. Po 16.08.1941, Warszawa-getto. N.N., Relacja mieszkańca Zakroczymia o wygnaniu do obozu w Pomiechówku 26 Dok. 3. Po 16.08.1941, Warszawa-getto. Miriam Fasa, Relacja z wygnania ludności żydowskiej z Płońska do obozu w Pomiechówku. Wykaz pomordowanych w obozie 29 Dok. 4. Po 09.1941, Warszawa-getto. N.N., Relacja mieszkanki Płońska o wygnaniu do obozu w Pomiechówku 35 Dok. 5. Po 16.08.1941, Warszawa-getto. N.N., Relacja z wygnania ludności żydowskiej z Płońska do obozu w Pomiechówku 37 Dok. 6. Po 16.08.1941, Warszawa-getto. Paweł Robota, Szmul Krzak, Majer Magid, Zelik Top, Azryel Górecki, Mordka Całka, Natan Ruda, Lejzor Ajzenberg, Róża Kapłan, Szmul Łokieć. Relacje („Protokoły”) z pobytu w obozie w Pomiechówku 40 Dok. 7. a) Po 8.09.1941, Warszawa-getto. Relacje wygnanych z różnych miast do obozu w Pomiechówku spisane przez Salomeę Ostrowską 47 b) Po 16.08.1941, Warszawa-getto. N.N., Relacja mieszkańca Zakroczymia o wygnaniu do Pomiechówka 56 Dok. 8. Po 8.09.1941, Warszawa-getto. Salomea Ostrowska, Opracowanie pt. „Obóz śmierci – Pomiechówek”. Przebieg deportacji Żydów z Nowego Dworu i Płońska do fortu w Pomiechówku 56 Dok. 9. a) Po 09.1941, Warszawa-getto. N.N. i Hersz Wasser. Wykaz imienny Żydów zamordowanych w Pomiechówku 68 b) Po 09.1941, Warszawa-getto. N.N., „Lista poległych z Kikoła w Ponichówkach” [s] 69 Bibliografia 70 Wykaz sygnatur 71 Część druga. Ośrodki zagłady: Chełmno nad Nerem i Treblinka 73 Wykaz skrótów 77 Wstęp 80 Nota edytorska 87 Rozdział I. Ośrodek zagłady Chełmno nad Nerem (Kulmhof am Nehr) 89 Dok. 1. a) 1942, Warszawa-getto. Jakub Grojnowski [Szlamek (Szlomo), właśc. Szlama Ber Winer], Relacja pt. "????? ????????? ????-????? ????? ????-????" [„Świadectwo przymusowego grabarza Grojnowskiego Jakuba”], Izbica Kuj[awska], Chełmno 90 b) 5.02.1942, Piotrków [Trybunalski]. Rada Żydowska Piotrków, Zaświadczenie z 5.02.1942 o zameldowaniu Jakuba Grojnowskiego [właśc. Szlamy Bera Winera] na pobyt tymczasowy (Piotrków, ul. Grodzka 3) 112 c) Przed 18.03.1942, b.m. Szlamek [Jakub Grojnowski, właśc. Szlama Ber Winer], Fotografia 113 Dok. 2. Po 01.1942, Warszawa-getto. N.N., Raport pt. „Die Vorfälle in Kulmhof” [„Wydarzenia w Chełmnie”]. Organizacja ośrodka zagłady i przebieg masowych egzekucji Żydów (grudzień 1941 – styczeń 1942 r.) 114 Dok. 3. 01.1942, po 01.1942, Krośniewice, Warszawa-getto. Róża [Kapłan], Listy do Szmuela [Kapłana] (Warszawa, ul. Nowolipie 28 m. 18) o zagładzie Żydów i poszukiwaniu uciekinierów z Chełmna (regest) 121 Dok. 4. 21.01.1942, Grabów k. Łęczycy, N.N. [rabin Jakub Szulman], List do krewnych w getcie warszawskim informujący o zagładzie Żydów w Chełmnie nad Nerem (regest) 122 Dok. 5. Po 27.01.1942, Warszawa-getto, N.N. Fela z Kutna, List do N.N. w getcie warszawskim informujący o ośrodku zagłady w Chełmnie (regest) 122 Dok. 6. 01.1941, b.m. Gelbart, List do Rywena [Gelbarta] w getcie warszawskim o masowym mordowaniu Żydów gazem w ośrodku zagłady w Chełmnie (regest) 122 Dok. 7. Po 01.1942, Warszawa-getto. [Uszer Taube?], Relacja dotycząca wydarzeń w okręgu kolskim 1941/1942 r., informacja o ośrodku zagłady w Chełmnie od uciekinierów (regest) 123 Dok. 8. Po 26.02.1942, Warszawa-getto. [Lajwe] Wołkowicz, Relacja pt. "??????" [„Dąbie”] (regest) 123 Dok. 9. 03.1942, Warszawa-getto. Raport „Oneg Szabat” pt. „Wypadki chełmińskie”. Opis masowej zagłady Żydów w Chełmnie nad Nerem (regest) 124 Rozdział II. Ośrodek zagłady Treblinka II 125 Dok. 10. 28.08.1942, Warszawa-getto. Dawid Nowodworski, Relacja z pobytu w ośrodku zagłady w Treblince 126 Dok. 11. Po 09.1942, Warszawa-getto. N.N., Relacja uciekiniera z Treblinki 130 Dok. 12. 09.1942, Warszawa-getto. N.N. [Jakub Rabinowicz?], Relacja z ośrodka zagłady w Treblince (fragment) 136 Dok. 13. a) Po 26.12.1942, Warszawa-getto. [Jakub (Jakow, Abram, Abraham) Krzepicki], Relacja pt. "????????????? ??? ???????? …????????? ???? ?????????? ??? ????? ??" [„Człowiek uciekł z Treblinek… rozmowy z powracającym”]. Opis pobytu w Treblince i ucieczki do getta warszawskiego 137 b) b.d., Warszawa. Abram Jakub Krzepicki. Fotografia 207 Dok. 14 Po 12.1942, Warszawa-getto. N.N. [Jakub (Jakow, Abram, Abraham) Krzepicki], Relacja uciekiniera z Treblinki z załączonym planem ośrodka zagłady w Treblince (brak zakończenia) 208 Dok. 15. II poł. 1942, Warszawa-getto. N.N., Szkic do planu ośrodka zagłady w Treblince 217 Dok. 16. Po 07.1942, Warszawa-getto. N.N., Plan ośrodka zagłady w Treblince 218 Dok. 17. Po 11.1942, Warszawa-getto. N.N., Artykuł pt. Obóz śmierci w Treblince, przedruk z „Głosu Warszawy” 219 Bibliografia 223 Wykaz sygnatur 227 Słownik terminów 228 Summary 231 Indeks osób 235 Indeks geograficzny-241