Bariery psychiczne uczniów w procesie uczenia się języka angielskiego. Diagnozowanie i pokonywanie

Występowanie barier psychicznych jest jednym z tych problemów, z którymi nauczyciel spotyka się każdego dnia. Książka niniejsza oparta jest na wieloletnich obserwacjach autorki. Mimo zwiększonego zainteresowania tematyką barier psychicznych w nauczaniu języków obcych nadal brak jest informacji, które pozwalałyby przeciwdziałać ich powstawaniu lub ograniczyć ich negatywny wpływ na proces zdobywania wiedzy i umiejętności. Świadomość istnienia barier psychicznych, których rola niestety bywa przez nauczycieli niezauważana, ma znaczenie również z punktu widzenia jak najpełniejszego rozwoju umiejętności językowych uczniów. Zrozumienie jak przebiega proces uczenia się języka obcego i namysł nad barierami psychicznymi pojawiającymi się u uczniów wzbogaci wiedzę i wskaże twórczym nauczycielom kierunki poszukiwań własnych sposobów na pokonywanie przeszkód. Książka ta może zachęcić psychologów, pedagogów oraz nauczycieli do podjęcia jeszcze większego trudu planowania procesu nauczania - uczenia się w taki sposób, aby ograniczyć działanie barier psychicznych i umożliwić uczniom pełne wykorzystanie ich potencjału. Książka adresowana jest głównie do naukowców i badaczy. Nie zawiera wskazówek metodycznych i nie jest przewodnikiem dla nauczycieli, natomiast wskazuje, w jaki sposób można wplatać techniki w proces nauczania dostosowując je do programu nauczania, i zakresu tematycznego realizowanego na podstawie określonego podręcznika.

Spis treści

Spis treści Wstęp 9 Rozdział I. Bariery psychiczne uczniów 13 1. Definicje i rodzaje barier 13 2. Charakterystyka barier psychicznych 19 2.1. Bariery percepcyjne 19 2.2. Bariery umysłowe 22 2.3. Bariery emocjonalno-motywacyjne 24 2.4. Bariery osobowościowe 28 3. Przykłady barier psychicznych uświadamianych przez uczniów 30 3.1. Napięcie emocjonalne wywołane porażką 31 3.2. Błędne nastawienie względem procesu uczenia się języka i nieświadomość istnienia barier psychicznych 33 3.3. Zbyt silny konformizm jednostki 34 3.4. Wstyd przeżywany w związku z sytuacją oceniania i obserwowania przez innych 34 3.5. Zaniżona samoocena i brak pewności siebie 36 3.6. Schematyzm postrzegania i sztywność myślenia 38 3.7. Nadmierna samokontrola 41 3.8. Brak odwagi podejmowania ryzyka 43 3.9. Niska motywacja poznawcza – brak ciekawości poznawczej 45 3.10. Brak umiejętności interpersonalnych 48 4. Mechanizmy tworzenia barier psychicznych 50 4.1. Barierotwórczy charakter kształcenia szkolnego 50 4.2. Charakterystyka mechanizmów barierotwórczych w szkole 54 5. Metody przezwyciężania barier psychicznych 68 5.1. Burza mózgów 68 5.2. Twórcze rozwiązywanie problemów 74 5.2.1. Analiza morfologiczna 76 5.2.2. Synektyka 78 5.2.3. Inne metody pobudzania rozwoju dyspozycji twórczych 79 5.3. Treningi twórczości 82 5.4. Budzenie i rozwijanie ciekawości 89 5.5. Radzenie sobie ze stresem 93 5.6. Sugestopedia 94 Rozdział II. Metodologia badań własnych 97 1. Cele i zadania badań 97 2. Problemy i hipotezy badawcze 98 3. Etapy badań 100 4. Metody, techniki i narzędzia badawcze 100 4.1. Badania diagnostyczne 102 4.1.1. Wykorzystane metody i techniki badawcze 102 4.1.2. Opis narzędzi badawczych 103 4.2. Badania eksperymentalne 103 4.2.1. Charakterystyka modelu eksperymentalnego 103 4.2.2. Opis narzędzi badawczych 107 5. Zmienne i wskaźniki 108 6. Charakterystyka badanych grup 109 7. Zastosowane statystyki 110 7.1. Sprawdzenie rzetelności testu Q1/Q2 110 7.2. Analizy statystyczne służące do opisu wyników badań terapeutycznych 112 8. Charakterystyka zajęć abarietycznych w grupie eksperymentalnej 113 Rozdział III. Diagnoza i pokonywanie barier psychicznych uczniów 127 1. Diagnozowanie barier psychicznych 127 2. Bariery psychiczne w procesie dydaktycznym 141 3. Bariery psychiczne w procesie nauczania – uczenia się języka angielskiego 146 4. Pokonywanie i osłabianie barier psychicznych 149 4.1. Bariery psychiczne w grupie kontrolnej 150 4.2. Charakterystyka zmian w grupie eksperymentalnej 151 4.3. Pokonywanie i osłabianie wybranych barier psychicznych 155 4.3.1. Lęk przed byciem ocenianym i obawa przed 155 4.3.2. Brak pewności siebie 158 4.3.3. Nadmierna samokontrola i tendencja do stałego oceniania się 160 4.3.4. Brak odwagi podejmowania ryzyka 163 4.3.5. Brak ciekawości poznawczej 166 4.3.6. Myślenie schematyczne 170 4.3.7. Brak umiejętności interpersonalnych 172 5. Możliwości pokonywania i osłabiania barier psychicznych uczniów w procesie nauczania języka angielskiego 176 Aneks 1. Kwestionariusz BPU 179 Aneks 2. Arkusz obserwacyjny 181 Aneks 3. Kwestionariusz Q1/Q2 183 Bibliografia 185 Spis rycin 197 Spis tabel 199