Fetysze i fikcje

Seria JERZY GIEDROYC I… to wspólne przedsięwzięcie Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura oraz Uniwersytetu Łódzkiego. Publikacje mają udostępniać i przybliżać historię oraz dorobek Instytutu Literackiego w Paryżu. Proponujemy Czytelnikom indywidualne i zbiorowe monografie naukowe; naukowe edycje archiwaliów i korespondencji z zasobów Archiwum Instytutu Literackiego oraz problemowe antologie tekstów z „Kultury” i „Zeszytów Historycznych”, a także reedycje wybranych książek opublikowanych w ramach Biblioteki „Kultury”. * Giedroyc był zdumiewającym przykładem emigranta łączącego w sobie wiele sprzeczności – szacunek dla zachodnich wartości i fascynację Wschodem, obawę przed ludźmi i cierpliwość oraz wyrozumiałość dla nich, wreszcie cechy „chorego na Polskę” patrioty i bezkompromisowego krytyka polskości prowincjonalnej, zaściankowej, antyeuropejskiej. Ze Wstępu Nie przestając być emigrantami politycznymi, to znaczy Polakami dążącymi do zmiany sytuacji w Polsce, autorzy zgromadzeni wokół pisma Giedroycia uprawiali krytykę emigracji. […] W roku 1945 wybrali rolę emigrantów, ale nie zrezygnowali z przywileju krytycznego myślenia. Antologia Aleksandry Sylburskiej i Rafała Stobieckiego doskonale tę odmienność środowiska „Kultury” paryskiej ukazuje. Syntetyczny, a jednocześnie bardzo treściwy Wstęp jest doskonałym wprowadzeniem w dzieje polskiej emigracji politycznej drugiej połowy XX wieku. prof. dr hab. Andrzej S. Kowalczyk Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza Bardzo potrzebne i znakomicie opracowane wydanie tekstów z paryskiej „Kultury” dedykowanych emigracji. Cenne dopełnienie tego, co dzięki wieloletniej pracy zespołu historyków kierowanych przez prof. Rafała Stobieckiego już otrzymaliśmy. prof. dr hab. Jan Pomorski, UMCS

Spis treści

Wprowadzenie 9 Część I. Teksty programowe 45 Apel Zespołu „Kultury” 47 Jan Bielatowicz, Literatura na emigracji 51 Andrzej Bobkowski, List 57 Józef Czapski, Spowiedź dziecięcia wieku 69 Melchior Wańkowicz, Klub Trzeciego Miejsca 81 Oświadczenie 83 Juliusz Mieroszewski, Literatura „oblężonego miasta” (Od londyńskiego korespondenta „Kultury”) 85 Przedmowa 93 Stanisław Zarzewski, Fetysze i fikcje emigracji 97 Juliusz Mieroszewski, Ewolucjoniści i „wyzwoleńcy” 121 Juliusz Mieroszewski, Materiały do refleksji (IV) 129 Kazimierz Sabbat, Rola polityczna emigracji 139 Juliusz Mieroszewski, O Żydach, Kosmopolakach i Wschodniakach 149 Tadeusz Wyrwa, Kolega to zrobi… 161 Piotr Wandycz, Czy emigracja jest jeszcze potrzebna? 169 Gustaw Herling-Grudziński, O wygnaniu 183 Część II. Dylematy polityczne polskiej emigracji 191 Stanisław Zarzewski, Zjednoczenie bez treści 193 Juliusz Mieroszewski, Polacy i… poganie 201 Stefan Korboński, O naprawie Rzeczypospolitej Emigracyjnej 215 Tomasz Mianowicz, O Wolnej Europie bez mitologii 221 Adam Warzel, Rozmowa z prof. Jerzym Zubrzyckim 233 Część III. Życie intelektualne i kulturalne Polaków na obczyźnie 239 Wojciech Zaleski, Zjazd naukowy w Monachium 241 Emil Cioran, Witold Gombrowicz, Dogodności i niedogodności wygnania 245 Józef Wittlin, Blaski i nędze wygnania 253 Maria Danilewiczowa, Najważniejszy problem 269 Literatura emigracyjna w wieży Babel języków 297 Alicja Iwańska, Nowojorskie Millenium 323 [Jerzy Stempowski] Paweł Hostowiec, Dwadzieścia lat później 329 Bohdan Brodziński, Co zostanie z polskiego Londynu? 337 Jacek Bierezin, Takiego zwierzęcia nie ma 345 Renata Gorczyńska, Polski Nowy Jork na ziemi i w chmurach 351 Hanna Świderska, Wydawnictwa emigracyjne 1945–1989 359 Część IV. Główne ośrodki polskiego uchodźstwa 371 Wacław Alfred Zbyszewski, Bilans emigracji w Anglii 373 Wacław Alfred Zbyszewski, Polonia belgijska 383 Jan Wójcik, Polacy w Brazylii 393 Piotr Kalinowski, Polonia we Francji 417 Adam Nasielski, Młode pokolenie emigracyjne 431 Alina Grabowska, Raj utracony – raj odzyskany 439 Alicja Zawadzka-Wetz, Nowa emigracja 455 Zbigniew Byrski, Polska, PRL i Polonia amerykańska 463 Benedykt Heydenkorn, Nowa emigracja w Kanadzie 481 [Aleksander Wirpsza] Leszek Szaruga, Wstydliwy temat 489 Część V. Polska codzienność na emigracji 497 Ewa Gieratowa, Nowizna 499 [Hanna Świderska] Grażyna Nowak, List z Londynu 515 Danuta Mostwin, Dzieci powojennej emigracji 529 Józef Garliński, Na zachodniej półkuli 539 Część VI. Emigracja a Kraj 541 Tymon Terlecki, Emigracja i Kraj 543 Zbigniew Florczak, Examen libre 557 [Jerzy Stempowski] Paweł Hostowiec, Odprężenie ogarnia emigrację 569 Klaudiusz Hrabyk, Kraj i emigracja 579 [Hanna Świderska] Grażyna Nowak, List z Londynu 589 O pomoc dla opozycji w kraju 605 [Zdzisław Najder] Socjusz, Przy zasadach stójmy 607 Stosunek „służebny” 621 Małgorzata Dziewięcka, Emigranci 623 Teresa Torańska, Rozmowa z Janem Nowakiem 627 Krzysztof Pomian, Rozmowa Krzysztofa Pomiana z Jerzym Giedroyciem 637 Sen i jawa 639 Część VII. Współpraca z uchodźcami z Europy Środkowo-Wschodniej 641 Juliusz Mieroszewski, O międzynarodową brygadę europejską 643 [Paweł Zdziechowski] Józef Ursyn, Kolegium Wolnej Europy 653 Miara odpowiedzialności 665 Komentarz do Komentarzy 667 Deklaracja w sprawie ukraińskiej 671 Deklaracja solidarności 673 Natalia Gorbaniewska, Pożegnanie „Kontynentu” Maksimowa 675 Część VIII. W poszukiwaniu emigracyjnej tożsamości. Badania i ankiety na łamach „Kultury” 677 Juliusz Mieroszewski, Oblicze emigracji 679 Jerzy Zubrzycki, Socjologia polskiej emigracji 695 Jerzy Zubrzycki, Socjologia polskiej emigracji 711 Juliusz Mieroszewski, Literatura emigracyjna a Kraj 731 Juliusz Mieroszewski, Literatura emigracyjna a Kraj (dok.) 765 Kamila Chylińska, Emigracja polska po 1967 r. 773 Aleksander Gella, Inteligencja polska na obczyźnie (wstępne wyniki badań socjologicznych) 821 Grażyna Pomian, Marek Tabin, Emigracja z socjalizmu (Ankieta „Kultury”: dlaczego jestem na Zachodzie) 835 Kronika wydarzeń 1969–2000 (wybór) 861 Biogramy autorów tekstów 931 Wykaz skrótów 951 Indeks nazwisk 955