Ile gramatyki? Wybieramy podręcznik do nauki języka niemieckiego

Książka dotyczy miejsca i roli gramatyki w nauczaniu języków obcych (tu: języka niemieckiego). Autorka podejmuje w niej trudne zagadnienie, które dotyczy relacji występującej pomiędzy proponowanymi w procesie dydaktycznym materiałami glottodydaktycznych i rozwijaniem autonomizacji ucznia, przy czym punkt wyjścia dla tych rozważań stanowi pomiar progresji materiału gramatycznego. Przenalizowana tu została istotna rola nauczyciela oraz zakresy jego aktywności, które warunkują przygotowanie ucznia do samodzielnego uczenia się, co ma wpływ na relację pomiędzy nauczaniem gramatyki i rozwijaniem samodzielności uczenia się oraz związanej z tym samooceny ucznia. Porównano tu 3 podręczniki do nauki języka niemieckiego, dokonano analizy ćwiczeń w celu zbadania ich otwartości. Celem pracy było również rozpoznanie stosowanych przez uczniów gimnazjum i liceum strategii uczenia się materiału gramatycznego i dokonywanych przez nich wyborów podręcznika, Autorka pisze o wykorzystaniu nowych technologii w aktywizowaniu ucznia, rozwijaniu jego samodzielności uczeniowej, co może być z powodzeniem wykorzystywane w opracowywaniu propozycji dydaktycznych dla praktyki kształcenia językowego.

Spis treści

Wstęp 9 1. Pojęcie i definicja progresji materiału gramatycznego 12 2. Gramatyka i progresja materiału gramatycznego w ujęciu różnych metod nauczania – rys historyczny 18 2.1 Metoda gramatyczno-tłumaczeniowa 18 2.2 Metoda bezpośrednia 19 2.3 Metoda audiolingwalna 20 2.4 Metoda kognitywna 21 2.5 Metody alternatywne 21 2.6 Podejście komunikacyjne 23 2.7 Podejście integracyjno-selektywne 24 3. Podejście autonomizujące 25 3.1 Pojęcie osobistej kompetencji komunikacyjnej i uczeniowej 26 3.2 Strategie kompensacyjne 27 3.3 Strategie uczeniowe 28 3.4 Role nauczyciela i ucznia w podejściu autonomizującym 36 3.5 Nauczanie gramatyki a kształtowanie postaw autonomicznych 39 3.6 Rola samooceny ucznia w podejściu autonomizującym 40 4. Rola podręcznika w nauczaniu języka obcego 43 4.1 Rola podręcznika w podejściu autonomizującym 44 4.2 Materiał gramatyczny w podręczniku – sposób prezentacji i typy ćwiczeń 45 4.3 Rola podręcznika w kształtowaniu postaw autonomicznych uczniów 47 5. Metody badawcze 54 5.1 Hipotezy i narzędzia badawcze 54 5.2 Narzędzia badawcze i metoda pomiaru 55 5.3 Podobieństwa i różnice w układzie materiału gramatycznego w badanych podręcznikach 65 6. Kryteria pomiaru progresji materiału gramatycznego w podręcznikach do nauki języka niemieckiego 71 6.1 Rzeczowniki 71 6.2 Czasowniki 77 6.3 Przymiotniki 82 6.4 Liczebniki 83 6.5 Zestawienie kryteriów 84 7. Pomiar progresji materiału gramatycznego na przykładzie trzech podręczników do nauki języka niemieckiego 86 7.1 Progresja materiału gramatycznego w kategorii RZECZOWNIKI w podręczniku Themen neu 87 7.2 Progresja materiału gramatycznego w kategorii RZECZOWNIKI w podręczniku Delfin 89 7.3 Progresja materiału gramatycznego w kategorii RZECZOWNIKI w podręczniku Sowieso 90 7.4 Porównanie progresji materiału gramatycznego w kategorii RZECZOWNIKI – w podręcznikach: Themen neu, Delfin i Sowieso 92 7.5 Progresja materiału gramatycznego w kategorii CZASOWNIKI w podręczniku Themen neu 94 7.6 Progresja materiału gramatycznego w kategorii CZASOWNIKI w podręczniku Delfin 96 7.7 Progresja materiału gramatycznego w kategorii CZASOWNIKI w podręczniku Sowieso 98 7.8 Porównanie progresji materiału gramatycznego w kategorii CZASOWNIKI w podręcznikach: Themen neu, Delfin i Sowieso 99 7.9 Progresja materiału gramatycznego w kategorii PRZYMIOTNIKI w podręczniku Themen neu 101 7.10 Progresja materiału gramatycznego w kategorii PRZYMIOTNIKI w podręczniku Delfin 102 7.11 Progresja materiału gramatycznego w kategorii PRZYMIOTNIKI w podręczniku Sowieso 103 7.12 Porównanie progresji materiału gramatycznego w kategorii PRZYMIOTNIKI w podręcznikach: Themen neu, Delfin i Sowieso 105 7.13 Progresja materiału gramatycznego w kategorii LICZEBNIKI w podręczniku Themen neu 106 7.14 Progresja materiału gramatycznego w kategorii LICZEBNIKI w podręczniku Delfin 107 7.15 Progresja materiału gramatycznego w kategorii LICZEBNIKI w podręczniku Sowieso 108 7.16 Porównanie progresji materiału gramatycznego w kategorii LICZEBNIKI w podręcznikach: Themen neu, Delfin i Sowieso 109 7.17 Progresja materiału gramatycznego w podręczniku Themen neu – podsumowanie 110 7.18 Progresja materiału gramatycznego w podręczniku Delfin – podsumowanie 112 7.19 Progresja materiału gramatycznego w podręczniku Sowieso – podsumowanie 114 7.20 Progresja materiału gramatycznego w podręcznikach Themen neu, Delfin i Sowieso – podsumowanie – wykres słupkowy 116 7.21 Progresja materiału gramatycznego w podręcznikach Themen neu, Delfin i Sowieso – podsumowanie – wykres liniowy 117 7.22 Podsumowanie pomiaru progresji 119 8. Stopień sterowania ćwiczeń gramatycznych zawartych w podręczniku i ich znaczenie w podejściu autonomizującym 123 8.1 Stopień sterowania ćwiczeń gramatycznych w podręczniku Themen neu 126 8.2 Stopień sterowania ćwiczeń gramatycznych w podręczniku Delfin 132 8.3 Stopień sterowania ćwiczeń gramatycznych w podręczniku Sowieso 138 9. Organizacja procesu uczenia się – wyniki przeprowadzonej ankiety i ich analiza 144 9.1 Motywacja uczniów: pytanie 1 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 146 9.2 Kolejność uczenia się materiału gramatycznego: pytanie 2 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 147 9.3 Samokontrola w uczeniu się: pytanie 3 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 148 9.4 Stosowanie strategii w wyjaśnianiu niezrozumiałych zagadnień: pytanie 4 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 149 9.5 Stosowanie strategii wybiórczej uwagi: pytanie 5 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 150 9.6 Stosowanie poszczególnych kognitywnych strategii uczeniowych: pytanie 6 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 150 9.7 Monitorowanie wypowiedzi i samoocena: pytanie 7 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 152 9.8 Poprawianie popełnionych błędów: pytanie 8 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 152 9.9 Planowanie wypowiedzi: pytanie 9 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 153 9.10 Organizacja czasu i miejsca uczenia się języka niemieckiego: pytanie 10 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 154 9.11 Ilość jednostek podręcznika: pytanie 11 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 155 9.12 Powtórzenie materiałuw podręczniku: pytanie 12 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 156 9.13 Informacje o strategiach w podręczniku: pytanie 13 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 156 9.14 Zalety podręcznika: pytanie 14 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 157 9.15 Wady podręcznika: pytanie 15 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 158 9.16 Użyteczność podręcznika przy powtórzeniu materiału: pytanie 16 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 159 9.17 Wyjaśnianie gramatyki w podręczniku: pytanie 17 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 160 9.18 Gramatyka w podręczniku: pytanie 18 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 160 9.19 Nauka gramatyki: pytanie 19 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 161 9.20. Ćwiczenia gramatyczne: pytanie 20 – odpowiedzi uczniów i ich analiza 162 10. Wnioski z przeprowadzonych badań 163 10.1 Znaczenie pomiaru progresji materiału gramatycznego dla kształtowania postawy autonomicznej ucznia 166 10.2 Podręcznik a motywacja ucznia w kontekście autonomizacji 173 10.3 Relacja nauczyciel – uczeń w kontekście kształtowania postaw autonomicznych i realizacji materiału zawartego w podręczniku 173 11. Pomiar progresji materiału gramatycznego, kształtowanie postaw autonomicznych uczniów, e-learning – wzajemne powiązania i perspektywy badawcze 175 Zakończenie 178 Bibliografia 180