Kino klasyczne t.2

Po dwóch latach od publikacji Kina niemego przekazujemy Państwu drugi tom zbiorowej Historii kina, Kino klasyczne. Koncentrujemy się na trzech dekadach z dziejów kinematografii: od wprowadzenia dźwięku (1927 rok) po koniec lat 50. Zapraszając Czytelników w podróż po historii kina, w istocie opisujemy wiek XX, z jego kulturowymi modami, ideologią, przemianami społecznymi i ekonomicznymi. Wśród autorów poszczególnych rozdziałów znajdują się najwybitniejsi polscy filmoznawcy, specjaliści w swych dziedzinach. Powstała dzięki temu książka, która stanowi nieoceniony przewodnik po filmowej klasyce, pełen pogłębionych analiz, wartościowych kontekstów i nowych odczytań, ale też – ciekawostek, anegdot i unikatowych fotosów. Mamy nadzieję, że dzięki temu dowiedzie ona różnorodności kina i jego ogromnego wpływu na niemal wszystkie dziedziny życia.

Spis treści

Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 I. Przełom dźwiękowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19 Iwona Sowińska 1894–1915: wczesne prądy 19 „Elektryfikacja” dźwięku 24 1924–1926: Czas konkwisty 27 Warner Bros. i system Vitaphone 29 1927: Śpiewak jazzbandu 32 Fox i system Movietone 37 1928: pierwszy sukces i przyspieszenie 38 Europa i reszta świata 41 Udoskonalenia techniczne 45 Ekonomiczne konsekwencje przełomu dźwiękowego 48 Zastrzyk świeżej krwi 50 Unarodowienie kinematografii 55 Dźwięk bez granic 61 Implikacje artystyczne 63 Chronologia 70 Propozycje lektur 71 II. Hollywood: pod znakiem Wielkiego Kryzysu . . . . . . . .73 Łukasz A. Plesnar Joseph I. Breen i Kodeks Produkcyjny 76 Hollywood o bandytach, mafiosach i agentach FBI: powstanie i rozwój kina gangsterskiego 78 Hollywood spogląda zza krat: filmy więzienne (prison films) 83 Hollywood tańczy i śpiewa: musicale i filmowe operetki 86 Hollywood się śmieje: spadkobiercy slapsticku, komedia anarchizująca, screwball comedy i sophisticatd comedy 95 Hollywood straszy: Dracula, Frankenstein i inne horrory 106 Hollywood podgląda sławnych ludzi: film biograficzny (biopic) 112 Hollywood wyciska łzy: melodramaty i filmowe romanse 114 Hollywood w krainie przygód i na Dzikim Zachodzie 121 Poza kinem gatunków 125 Ku nowej dekadzie 131 Chronologia 131 Propozycje lektur 132 III. Francja lat trzydziestych: kino jako barometr . . . . . . . 135 Grażyna Stachówna Mapa pogody 136 Dużo słońca z przelotnymi opadami: René Clair, Marcel Pagnol, Sacha Guitry, Jean Vigo 139 René Clair i populizm 140 Marcel Pagnol i Sacha Guitry – film „teatralny” 142 Jean Vigo 144 Gęste zachmurzenia, deszcze, mgły i ogólne złe samopoczucie: Jacques Feyder, Julien Duvivier, Marcel Carné 148 Jacques Feyder 149 Julien Duvivier 153 Marcel Carné i realizm poetycki 162 Słońce na przemian z burzami i gradobiciem: Jean Renoir i realizm społeczny 175 Czasem słońce, czasem deszcz 186 Chronologia 188 Propozycje lektur 189 IV. Niemiecki film fabularny u schyłku Republiki Weimarskiej i w Trzeciej Rzeszy (1929–1945) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .191 Tomasz Kłys Między Weimarem a Trzecią Rzeszą – przepaść czy ciągłość? 191 Kino schyłku Republiki 196 Kino niemieckie w okresie nazistowskim 213 Struktura przemysłu filmowego Trzeciej Rzeszy 213 Filmy fabularne w zaprzęgu ideologii i propagandy 217 Kino popularne w Trzeciej Rzeszy i jego gwiazdy 230 Kino artystyczne Trzeciej Rzeszy 243 Chronologia 247 Propozycje lektur 250 V. Kino stalinowskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 Joanna Wojnicka Przełom dźwiękowy, przełom polityczny 253 Pierwsze sukcesy fi lmu dźwiękowego 269 Socrealizm – sztuka w służbie politycznej utopii 273 Wielki terror. Polityka historyczna 285 „Żyje się lepiej, żyje się weselej” 296 Wojna i schyłek stalinizmu 299 Chronologia 312 Propozycje lektur 313 VI. Japonia między tradycją i nowoczesnością . . . . . . . . . . . 315 Krzysztof Loska Humor japoński 316 W stronę codzienności – dramaty rodzinne (shomin-geki) 319 Mizoguchi i melodramat filmowy 323 Wojna i kino 326 Rozrachunki z przeszłością 332 Odrodzenie filmu historycznego 336 Humanistyczne filmy wojenne 340 Filmy o bombie atomowej (genbaku eiga) 343 Konsekwencje przemian społecznych 346 Oblicza buntu 351 Chronologia 355 Propozycje lektur 356 VII. Kino brytyjskie: w obronie imperium . . . . . . . . . . . . . . . 359 Olga Katafiasz Schyłek mocarstwa 360 Lata 30.: w poszukiwaniu tożsamości 363 Imperium Ranka 372 Kino czasu wojny: honor i pragmatyzm 375 Szekspirowskie adaptacje Laurence’a Oliviera: „w imię męstwa przodków” 386 Powojenne kino autorów: nadążyć za światem 391 Strategie eskapistyczne 400 Kryzys kinematografii i upadek potęgi Ranka 403 Chronologia 404 Propozycje lektur 407 VIII. Dekada cienia: amerykańskie kino lat czterdziestych . . . . 409 Rafał Syska Cisza przed burzą 410 Kino wojenne przed wojną 410 System hollywoodzki przed wojną 412 Przemiany w systemie produkcyjnym 417 Unit 417 Niezależni producenci 418 Reżyser -producent 420 Trzy portrety reżyser? 422 Orson Welles – mit 422 Hitchcock w Hollywood 426 Preston Sturges – satyra na marginesie Hollywood 431 Hollywood na froncie 433 Gatunki idą na front 435 Kino wojenne – typologia 436 Home -front movies 438 Combat films 439 Filmy o weteranach 443 System hollywoodzki w czasach wojny 444 Strach przed cenzurą 448 Czasy powojenne 450 Proces antytrustowy 451 Komisja do Badania Działalności Antyamerykańskiej (HUAC) 452 Jasne barwy powojennego kina 454 Film noir 459 Noir a kino gatunków 460 Femme fatale 468 Psychoanaliza 469 Kryzys racjonalizmu i subiektywizacja 472 Nurt realistyczny końca lat 40. 474 Epilog w kolorze 477 Chronologia 478 Propozycje lektur 479 IX. Film dokumentalny okresu klasycznego . . . . . . . . . . . .. 481 Mirosław Przylipiak Dokument brytyjski lat 30. 482 Robotnicza Liga Filmu i Fotografii 486 Kino dokumentalne w Japonii 488 Joris Ivens 488 Inne filmy dokumentalne 491 Leni Riefenstahl 492 Lata wojny 496 Po wojnie 510 Chronologia 521 Propozycje lektur 522 X. Film animowany w cieniu Disneya . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 523 Paweł Sitkiewicz Film animowany w okresie kina niemego 523 Amerykańska kreskówka po przełomie dźwiękowym 525 Walt Disney: biznesmen i animator 532 Film animowany w Europie 541 Chronologia 547 Propozycje lektur 548 XI. Film awangardowy w latach 1930–1959 . . . . . . . . . . . . .. 549 Andrzej Pitrus Kontynuatorzy Wielkiej Awangardy 550 Lettryzm 551 Międzynarodówka sytuacjonistyczna 552 Amerykańska awangarda lat 20. i 30. 553 Norman McLaren 557 Willard Maas i Marie Menken 558 Maya Deren 559 Kenneth Anger 560 Stan Brakhage 561 Chronologia 562 Propozycje lektur 562 XII. Włoski neorealizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 565 Alicja Helman Prądy rewizji kina okresu faszyzmu 565 Kaligrafowie i inni 573 Neorealizm: prądy definicji 578 Rossellini albo neorealizm moralny 584 Visconti albo neorealizm estetyczny 589 De Sica albo realizm humanistyczny 595 Vergano i De Santis albo neorealizm komunistyczny 600 Inne warianty 603 Chronologia 612 Propozycje lektur 614 XIII. Kinematografia Meksyku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 617 Iwona Kolasińska -Pasterczyk Que viva México!, czyli w stronę „cudu meksykańskiego” 617 Luis Bunuel, czyli ten, który odmienił Meksyk 627 Chronologia 639 Propozycje lektur 640 XIV. Skandynawowie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 641 Tadeusz Szczepański Szwecja 642 Dekada marazmu 642 Beredskap, czyli pogotowie obronne 646 Powrót „złotej epoki”? 649 Ingmar Bergman staje na planie filmowym 653 Powojenna dekada 656 Ingmar Bergman w drodze na szczyt 662 W cieniu Bergmana 668 Bergman na szczycie 671 Dania 676 Cena przetrwania 676 Autorskie kino Dreyera 678 Okupacja 683 Lata powojenne 684 Norwegia 687 Ibsen, Sinding i Dalgard 688 Długi cień wojny 691 Finlandia 694 Ojczyzna, lud i sielunmaisema 696 Wojna i jej konsekwencje 700 Chronologia 704 Propozycje lektur 707 XV. Francuzi – kino papy? (1940–1959) . . . . . . . . . . . . . . .. 709 Tycjan Gołuński Okupacja: „Francuzi, musicie robić kino jakości!” 710 Nowe porządki 712 Od „Pierwszej randki” do „Ostatniego grosza” 714 Kino Vichy? 715 Kino wygnania 717 Kino alegorii 720 Kino z retorty 722 Pasja odsuniętych od świata 724 Odmiany „realizmu” 727 Amerykańskie oko Clouzot 729 „Rebatyzm”, czyli w pułapce manicheizmu 732 Po wojnie: „Nie interesują nas już te same sny” 733 Francuska „szkoła wyzwolenia”? 734 Jakość tradycji 739 Celuloidowe wojny 741 Pokusa rynku 743 Realizm psychologiczny: pewna (gorzka) tendencja 746 Szkoła widza walczy z „sankcją jakości” 754 Dialogi i konfrontacje 757 Kilka pokoleń poetów kina 759 Cocteau, Tati, Bresson: anty-dykcje francuskiego kina 770 Długi cień Marcela Carné 781 Chronologia 784 Propozycje lektur 786 XVI. Kino amerykańskie lat 50.: złota dekada . . . . . . . . . . . . 789 Łukasz A. Plesnar, Rafał Syska System produkcji 790 Telewizja i przemiany technologiczne 792 Złoty okres kina gatunków 794 Western – mitologizacja i demitologizacja Starego Zachodu 794 Musical – w stronę integralności 801 Komedia – od Boba Hope’a do Marilyn Monroe 808 Gatunki sensacyjne – policjanci, gangsterzy i komuniści 810 Film wojenny – konflikt w Korei i obrachunki z wielkimi wojnami 813 Kino epickie – filmy biblijne, historyczno -kostiumowe i przygodowe 815 Melodramat: przypadek Douglasa Sirka 819 Science fiction – lęk i nieufność 821 Kino autor? 827 Elia Kazan 827 Alfred Hitchcock 833 Billy Wilder 836 John Huston 839 Orson Welles 840 Inni autorzy 842 W stronę niezależności i buntu 845 Nicholas Ray 846 Robert Aldrich 847 Pochód nastolatków 849 Temat rasizmu 852 Nurt realistyczny 853 Chronologia 855 Propozycje lektur 856 XVII. Złota era kina Indii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .859 Artur Majer Przełom dźwiękowy 859 Muzyka i taniec 860 Era wielkich wytwórni 861 V. Shantaram 865 Indyjski neorealizm 866 Autorzy kina hindustani 868 Mehboob Khan 868 Raj Kapoor 870 Bimal Roy 871 Guru Dutt 873 Satyajit Ray – twórca osobny 875 Chronologia 882 Propozycje lektur 883 XVIII. Włosi po neorealizmie: autorzy, kontynuatorzy, epigoni . 885 Alicja Helman Rossellini: neorealizm mimo wszystko 887 Visconti: w poszukiwaniu drogi 896 Fellini: dwie trylogie 906 Antonioni: pejzaże wewnętrzne 916 Kontynuacje 925 Biedni, ale piękni – czyli neorealizm na różowo 929 Chronologia 931 Propozycje lektur 932 XIX. Polska Szkoła Filmowa na tle rodzimego kina . . . . . . . . .935 Tadeusz Lubelski Przed wojną: nadwiślańskie kino klasyczne (1930–1939) 935 Film historyczny 937 Komedia 938 Melodramat 941 Inne kino 943 Wojna i po wojnie. Kino w innym systemie (1939–1954) 946 Wojna 947 Po wojnie – upaństwowienie kinematografii 950 Rodzimy socrealizm 956 Epoka Szkoły Polskiej (1955–1961) 960 Odwilż w kinie 960 Szkoła Polska – kanon 966 Szkoła Polska – nowi autorzy 977 Poza Szkołą 986 Chronologia 989 Propozycje lektur 991 XX. Kino sowieckie lat 1956–1960. Pierwsza fala odwilży . . . .993 Iwona Kurz „Odwilż” polityczna a kinematografia 993 Sezon 1956/1957 996 Grigorij Czuchraj 999 Michaił Kałatozow 1004 Siergiej Bondarczuk 1006 „Człowiek wobec żywiołów” a cezury polityczne 1007 Chronologia 1010 Propozycje lektur 1011 XXI. Powojenne kino niemieckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1013 Andrzej Gwóźdź Zanim powstały dwie republiki (1946–1949) 1013 Kino współtworzy Niemiecką Republikę Demokratyczną 1026 Ekrany „cudu gospodarczego” 1032 Chronologia 1044 Propozycje lektur 1047 XXII. Inne kinematografie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1049 Czechosłowacja – Jadwiga Hučková 1050 Węgry – Grzegorz Bubak 1065 Turcja i Bałkany – Magdalena Bartczak 1076 Hiszpania – Iwona Kolasińska-Pasterczyk 1090 Chiny – Jacek Flig 1099 Australia – Marek Haltof 1116 Indeks nazwisk (oprac. Krzysztof Siwoń) . . . . . . . . . . . . . . . 1125 Indeks filmów (oprac. Krzysztof Siwoń) . . . . . . . . . . . . . . . . 1163 Noty o autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1239