Koestler. Literacka i polityczna odyseja dwudziestowiecznego sceptyka

„Koestler. Literacka i polityczna odyseja dwudziestowiecznego sceptyka”, mająca już amerykańskie i brytyjskie wydanie, to dla czytelnika zainteresowanego historią intelektualną XX wieku, a zwłaszcza zjawiskiem komunizmu, pozycja, która ma wszelkie szanse stać się klasyczną. Jej autor, Michael Scammell zyskał światową sławę już w roku 1984 jako biograf Sołżenicyna. Niniejsza, oparta na setkach materiałów źródłowych biografia to wierny i bogaty w szczegóły portret niezwykłego pisarza, który stale wykraczał poza swoje – wydawałoby się ustalone - granice. Jak pisał o nim Dariusz Tołczyk – „Arthur Koestler to, podobnie jak Sołżenicyn, centralna postać dwudziestowiecznej debaty intelektualnej wokół komunizmu. Tym razem chodzi o byłego wyznawcę komunizmu, który, wskutek konfrontacji własnych idei i wyobrażeń z rzeczywistością tego systemu, przeszedł ewolucję wewnętrzną i stał się jednym z najbardziej elokwentnych krytyków tej ideologii. Zauroczenie komunizmem oraz proces umysłowego i moralnego uwalniania się od tej fascynacji to jeden z najważniejszych tematów w historii intelektualnej XX wieku. Bez niego nie sposób zrozumieć przedziwnej siły oddziaływania tej ideologii, zwłaszcza na intelektualne elity epoki. Komunizm można uznać za największy dramat dwudziestego wieku, a Arthur Koestler był jednym z jego głównych świadków, analityków i demaskatorów. Jego wiedza na ten temat pochodziła z pierwszej ręki, z osobistych fascynacji, przeżyć, obserwacji, emocji i refleksji – czyli z jego własnej biografii. Michael Scammell podjął się zadania rekonstrukcji tej biografii w jej wymiarze jak najbardziej osobistym i intymnym, a jednocześnie zahaczającym o wielkie intelektualne debaty i historyczne dramaty epoki. Śledząc osobiste losy Koestlera, przyglądamy się życiu intelektualnemu na Węgrzech, w diasporze żydowskiej Europy Środkowej i Wschodniej, w Niemczech, Palestynie, Izraelu, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i oczywiście w Związku Sowieckim i jego krajach satelickich; poznajemy ogromną ilość postaci ówczesnej kultury, polityki i życia umysłowego".

Spis treści

SPIS TREŚCI

Prolog..........................................................................................................................9

CZĘŚĆ PIERWSZA. Długie terminowanie. Dziennikarz (1905–1936)...............17

Rozdział 1. Początki..............................................................................................17

Rozdział 2. Dzieciństwo w Budapeszcie..............................................................31

Rozdział 3. Powstań, Żydzie, powstań.................................................................44

Rozdział 4. Syjonista.............................................................................................57

Rozdział 5. Zbieg i tułacz......................................................................................74

Rozdział 6. Pierwsze kroki w dziennikarstwie...................................................87

Rozdział 7. Witaj, Berlinie..................................................................................100

Rozdział 8. Wiatr historii....................................................................................115

Rozdział 9. Czerwone dni...................................................................................131

Rozdział 10. Antyfaszystowski krzyżowiec.......................................................148

Rozdział 11. Zastój..............................................................................................168

Rozdział 12. Więzień generała Franco..............................................................180

Rozdział 13. Przełom..........................................................................................201

CZĘŚĆ DRUGA. Sława i hańba. Pisarz (1936–1946)...........................................215

Rozdział 14. Bóg, który upadł............................................................................215

Rozdział 15. Żadnych nowych pewników........................................................226

Rozdział 16. Oto ciemność.................................................................................238

Rozdział 17. Szumowiny ziemi..........................................................................252

Rozdział 18. Ciemność w południe...................................................................267

Rozdział 19. W pomiętym mundurze...............................................................281

Rozdział 20. Pokusy powieściopisarza..............................................................297

Rozdział 21. Kryzys tożsamości.........................................................................314

Rozdział 22. Komisarz czy jogin?......................................................................330

Rozdział 23. Powrót do Palestyny......................................................................347

Rozdział 24. Walijskie interludium...................................................................363

Rozdział 25. Logika epoki lodowcowej.............................................................379

SPIS TREŚCI

790

CZĘŚĆ TRZECIA. Utracone złudzenia. Aktywista (1946–1959).......................395

Rozdział 26. Wśród egzystencjalistów..............................................................395

Rozdział 27. Lekcje francuskiego.......................................................................412

Rozdział 28. Odkrywanie Ameryki...................................................................428

Rozdział 29. Pożegnanie z syjonizmem............................................................443

Rozdział 30. Mąż..................................................................................................460

Rozdział 31. Na barykady...................................................................................479

Rozdział 32. Kongres Wolności Kultury...........................................................495

Rozdział 33. Z powrotem w USA.......................................................................506

Rozdział 34. Politycznie niewiarygodny...........................................................520

Rozdział 35. Język przeznaczenia......................................................................535

Rozdział 36. Pogoń za widmem.........................................................................549

Rozdział 37. Zabiłem ją.......................................................................................566

Rozdział 38. Kasandra zdarła gardło.................................................................576

Rozdział 39. Sprawy życia i śmierci...................................................................590

CZĘŚĆ CZWARTA. W dwóch kulturach. Uczony (1959–1983)........................607

Rozdział 40. Kosmiczny reporter ......................................................................607

Rozdział 41. Dziedzic Alpbach..........................................................................621

Rozdział 42. Odrzucenie racjonalizmu.............................................................631

Rozdział 43. Naiwność i sceptycyzm.................................................................647

Rozdział 44. Poszukiwanie lekarstwa................................................................663

Rozdział 45. Wunderkind...................................................................................680

Rozdział 46. Wszystkim rządzi przypadek.......................................................695

Rozdział 47. Problem Koestlera.........................................................................710

Rozdział 48. Łatwa śmierć..................................................................................726

Epilog.......................................................................................................................743

Podziękowania.......................................................................................................753

Wybrana bibliografia.............................................................................................759

Indeks......................................................................................................................769