Narkomania. Podręcznik dla nauczycieli, wychowawców i rodziców

W podręczniku – adresowanym do rodziców, nauczycieli i wychowawców – przedstawiono psychologiczne, kulturowe i społeczne uwarunkowania narkomanii, podstawowe definicje uzależnienia oraz kryteria rozpoznawania, zwracając uwagę na zmiany w osobowości i zachowaniu oraz oznaki zażywania środków odurzających u dzieci. Omówiono cechy, objawy i zagrożenia zdrowia związane z nadużywaniem i uzależnieniem od środków psychoaktywnych oraz podano, co należy zrobić, gdy dziecko sięga po narkotyk, co wpływa na wybór formy leczenia, jak przebiega leczenie, a także zasady wychowania prewencyjnego i działań profilaktyczno-wychowawczych w szkołach i placówkach wychowawczo-opiekuńczych. Publikację uzupełnia wykaz linków do obowiązujących aktów prawnych oraz pełnych danych adresowych organizacji i placówek diagnostyczno-leczniczych pomocnych w zwalczaniu narkomanii.

Spis treści

Wprowadzenie 9 1. Narkomania w Polsce 19 1.1. Historia narkomanii w Polsce 19 1.1.1. Pierwsze fale narkomanii 19 1.1.2. Zjawisko politoksykomanii i polska heroina 20 1.1.3. Współczesne formy zażywania środków psychoaktywnych 22 1.2. Rozmiary zjawiska zażywania środków psychoaktywnych 24 1.3. Ocena zjawiska i uregulowania prawne 26 1.3.1. Zmiany w postrzeganiu stereotypu narkomana 26 1.3.2. Stosunek społeczenstwa do narkomanii 28 1.3.3. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii 29 Podsumowanie 32 Pytania do dyskusji 33 2. Wieloczynnikowe uwarunkowania narkomanii 34 2.1. Człowiek-narkotyk-środowisko 34 2.2. Rola czynników psychologicznych 36 2.2.1. Problemy okresu dojrzewania i dorastania 37 2.2.2. Potrzeba autonomii i rozwoju własnego "ja" 37 2.2.3. Presja grupy rówieoeniczej 38 2.2.4. Ucieczka przed negatywnymi emocjami 39 2.2.5. Dążenie do nowej wizji rzeczywistości 40 2.3. Kulturowe uwarunkowania narkomanii 42 2.3.1. Strefy geograficzno-kulturowe narkomanii 42 2.3.2. Środki narkotyczne w obyczajowości 43 2.4. Narkomania jako zjawisko społeczne 44 2.4.1. Duchowe spełnienie za pomocą narkotycznej wizji 45 2.4.2. Idee pacyfistyczne w kulturze młodzieżowej 46 2.4.3. Zażywanie oerodków psychoaktywnych jako symbol 47 2.4.4. Narkomania przejawem trudnooeci w socjalizacji 48 2.4.5. Reakcje społeczne na "kulturę narkotyków" 48 2.4.6. Współczesny obraz narkomanii 49 Podsumowanie 50 Pytania do dyskusji 51 3. Od eksperymentowania do uzależnienia 52 3.1. Definicje i terminy 52 3.1.1. Zażywanie środków psychoaktywnych 52 3.1.2. Nadużywanie srodków psychoaktywnych 53 3.1.3. Uzależnienie od środków psychoaktywnych 53 3.1.4. Zmiana tolerancji środka psychoaktywnego 54 3.1.5. Objawy zespołu abstynencyjnego 54 3.1.6. Ostre zatrucia 55 3.1.7. Zaburzenia psychotyczne 56 3.1.8. Formy zażywania 56 3.2. Medyczne i psychologiczne kryteria diagnozy 57 3.2.1. Przyzwyczajenie a uzależnienie 58 3.2.2. Rodzaje uzależnienia 59 3.3. Zmiany w osobowości i zachowaniu 61 3.4. Oznaki zażywania środków odurzających 73 Podsumowanie 77 Pytania do dyskusji 77 4. W chemicznej pułapce 78 4.1. Środki odurzające i uspokajające 78 4.1.1. Opium i jego pochodne 78 4.1.2. Marihuana i haszysz 85 4.1.3. Barbiturany i benzodiazepiny 89 4.2. Środki pobudzające 90 4.2.1. Kokaina 91 4.2.2. Amfetamina 93 4.2.3. Ecstasy 95 4.2.4. Kofeina 98 4.3. Środki halucynogenne 99 4.3.1. LSD i inne halucynogeny 100 4.3.2. Rozpuszczalniki i inne substancje lotne 104 Podsumowanie 106 Pytania do dyskusji 107 5. Leczenie i zapobieganie 108 5.1. Wybór formy leczenia 108 5.2. System leczenia w Polsce 112 5.3. Nawroty uzależnienia 115 5.4. Profilaktyka narkomanii 115 5.4.1. Zanim dojdzie do pierwszej próby 115 5.4.2. Co należy robić, gdy dziecko sięga po narkotyk? 116 5.4.3. Wychowanie prewencyjne w domu 120 5.4.4. Profilaktyka narkomanii w szkole 122 Podsumowanie 126 Pytania do dyskusji 127 Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii - komentarz 128 Adresy organizacji i placówek diagnostyczno-leczniczych pomocnych w zwalczaniu narkomanii 133 Piśmiennictwo 149 Skorowidz 151