Neuropsychologia kliniczna wobec zjawisk świadomości i nieświadomości

Publikacja poświęcona wprowadzeniu w problematykę neuronalnych uwarunkowań procesów świadomych i nieświadomych z perspektywy neuropsychologii klinicznej, z próbą ukazania znaczenia ujęcia neuropsychologicznego dla wzbogacenia wiedzy o tych procesach oraz sformułowania odpowiedzi na pytanie: jakiej nowej wiedzy o organizacji świadomości i nieświadomości dostarcza analiza zaburzeń świadomości w deficytach neuropsychologicznych? Obecny rozwój technologii medycznej umożliwia ratowanie życia pacjentów po bardzo rozległych uszkodzeniach mózgowia, ale konsekwencje zdrowotne w postaci np. długotrwałej śpiączki, tworzą „drugie życie” pacjenta. Współcześnie są to kwestie istotne nie tylko teoretycznie, ale też klinicznie, społecznie i etycznie.

Książka przeznaczona dla studentów psychologii, pedagogiki, medycyny, logopedii i neurologopedii; dla teoretyków z dziedziny neurofilozofii i neurokognitywistyki; dla osób udzielających profesjonalnej pomocy pacjentom oraz dla członków ich rodzin i opiekunów. Przedstawiona w publikacji wiedza będzie przydatna też dla specjalistów-neuropsychologów, klinicystów-praktyków i osób z innych dyscyplin zainteresowanych problematyką mózg-umysł.

Spis treści

Przedmowa 11 Rozdział 1. Istota ujęcia zjawisk świadomości i nieświadomości w neuropsychologii klinicznej 15 1.1. Zjawiska świadomości i nieświadomości jako przedmiot analiz w neuropsychologii klinicznej – założenia teoretyczne i pragmatyczne 16 1.2. Charakterystyka organizacji procesów świadomości i nieświadomości oraz relacji między nimi 19 1.2.1. Wielowymiarowa struktura świadomości i nieświadomości 21 1.2.2. Między świadomym a nieświadomym 29 1.3. Neuronalne korelaty organizacji procesów świadomych i nieświadomych 35 1.3.1. Neuroanatomiczne i neurofunkcjonalne podłoże regulacji świadomości i nieświadomości 37 1.3.2. Organizacja neuropilu i jego funkcje w regulacji procesów świadomych i nieświadomych 42 1.4. Neuropsychologiczne propozycje taksonomii i klasyfi kacji mózgowych zaburzeń świadomości i nieświadomości 46 1.5. Podsumowanie 48 Rozdział 2. Globalne i przetrwałe zaburzenia świadomości w schorzeniach mózgu – taksonomia, klasyfikacja, wielorakość objawów a rodzaj patologii neuronalnej 50 2.1. Wstępna charakterystyka globalnych zaburzeń przytomności i świadomości z perspektywy neuropsychologii klinicznej 50 2.2. Założenia taksonomii i klasyfi kacji przejawów GZŚ 54 2.2.1. Śpiączka patologiczna 59 2.2.2. Przetrwały stan wegetatywny 61 2.2.3. Stan minimalnej świadomości 63 2.2.4. Mutyzm akinetyczny 64 2.2.5. Zespół zamknięcia 66 2.3. W wskaźniki behawioralne globalnych zaburzeń świadomości – zasady i narzędzia oceny stanu pacjentów 71 2.4. Mózgowe mechanizmy globalnych zaburzeń przytomności i świadomości 75 2.4.1. Próba konkluzji – istota patomechanizmów mózgowych GZŚ 85 2.5. Założenia i hipotezy badań wskaźników mózgowych niebehawioralnych w globalnych zaburzeniach przytomności i świadomości 86 2.5.1. Organizacja badań nad wskaźnikami mózgowymi (niebehawioralnymi) zaburzeń przytomności i świadomości 88 2.5.2. Analiza i interpretacja niebehawioralnych wskaźników zaburzeń przytomności i świadomości 91 2.6. Podsumowanie 95 Rozdział 3. Anozognozja jako selektywne zaburzenia świadomości w różnych deficytach neuropsychologicznych 97 3.1. Rozwój badań, kształtowanie się poglądów, próby określenia istoty anozognozji 97 3.2. Charakterystyka anozognozji – obraz kliniczny 101 3.2.1. Anozognozja w zespole ślepoty korowej – zespół Antona 108 3.2.2. Zespół pomijania stronnego a anozognozja 110 3.2.3. Anozognozja defi cytów językowych w afazji 120 3.2.4. Nieświadomość zaburzeń pamięci w amnezji 123 3.2.5. Demencja a anozognozja 126 3.3. Wielopłaszczyznowe interpretacje zjawiska anozognozji w ujęciu neuropsychologii 128 3.3.1. Modele korelatów neuronalnych anozognozji 129 3.3.2. Modele neuropoznawcze 132 3.3.3. Modele psychodynamiczne w interpretacjach neuropsychologicznych 136 3.4. Podsumowanie 138 Rozdział 4. Opis zaburzeń neuropsychologicznych w kategoriach dysocjacji i dyskoneksji 140 4.1. Zasady wyodrębnienia cech dysocjacji w różnych deficytach neuropsychologicznych 140 4.1.1. Dysocjacje w zespole widzenia mimo ślepoty 145 4.1.2. Między świadomym a nieświadomym spostrzeganiem przestrzeni w zespole pomijania stronnego 147 4.1.3. Dysocjacja świadomego i nieświadomego rozpoznawania twarzy znanych w prozopagnozji 151 4.1.4. Dysocjacja ukrytej i jawnej wiedzy językowej w afazji 157 4.1.5. Rozbieżności między procesami pamięci jawnej oraz ukrytej w amnezji i demencji 159 4.2. Neuropsychologiczne interpretacje dysocjacji procesów świadomych i nieświadomych 164 4.3. Zespoły dyskoneksji – rozdwojenie świadomości 167 4.3.1. Fakty kliniczne weryfi kujące założenia o dyskoneksji świadomości 169 4.4. Podsumowanie 181 Rozdział 5. Neuronalne podłoże procesów świadomomych i nieświadomych a rozwój wiedzy o związkach między mózgiem i psychiką w neuropsychologii klinicznej 183 5.1. W kierunku systemowych ujęć wyjaśniających neuronalne uwarunkowania i organizację psychologiczną procesów świadomych i nieuświadamianych 184 5.1.1. Koncepcja dynamicznych układów funkcjonalnych (DUF) jako model procesualny 187 5.1.2. Neuropsychoanaliza – nawiązywanie do myśli Freuda w neuropsychologii klinicznej 190 5.1.3. Modele sieci neuronowych 193 5.1.4. Koncepcja mikrogenetyczna w ujęciu Jasona Browna 196 5.1.5. Neuropsychologiczny opis procesów świadomości i nie świadomości a modele procesualne – próba konkluzji 199 5.2. Implikacje kliniczne wiedzy neuropsychologicznej o neuronalnych korelatach procesów świadomych i nieuświadamianych 201 5.2.1. Zasady organizacji postępowania diagnostycznego i terapeutycznego wobec pacjenta z zaburzeniami świadomości 202 5.2.2. Problemy neuropsychologicznej terapii selektywnych zaburzeń świadomości 205 5.3. Badania zaburzeń świadomości w neuropsychologii klinicznej a nowe osiągnięcia z dziedzin biotechnologicznych 208 5.3.1. Kody porozumiewania się z pacjentem niekomunikatywnym z wykorzystaniem zachowanych naturalnych możliwości przy zastosowaniu procedur biotechnologicznych 211 Epilog 217 Bibliografia 220 Indeks nazwisk 254 Indeks rzeczowy 262 O Autorce 270