Rak wątrobowokomórkowy

Monografia przygotowana pod redakcją naukową profesora Marka Krawczyka – pierwszego polskiego chirurga legitymującego się honorowym dyplomem europejskiego eksperta w chirurgii wątroby, dróg żółciowych i trzustki. Zespół autorski tworzą doświadczeni i wybitni specjaliści w swoich dziedzinach. W publikacji znajdują się aktualne wiadomości z zakresu: epidemiologii raka wątrobowokomórkowego, czynników rozwoju choroby, patomorfologii, diagnostyki, leczenia chirurgicznego (resekcja, przeszczepienia, leczenie lokoreginalne) i niechirurgicznego (chemioterapia, radioterapia). Ponadto przedstawiono wyniki zastosowanego leczenia. Książka przygotowana z myślą o onkologach, chirurgach onkologicznych, radio- i chemioterapeutach, patomorfologach oraz gastroenterologach.

Spis treści

Wstęp IX 1. Epidemiologia i dane ogólne – Marek Krawczyk 1 2. Molekularne podłoże raka wątrobowokomórkowego – Janusz A. Siedlecki 5 2.1. Uszkodzenia w genach detoksykacyjnych 6 2.2. Zaburzenia w systemach naprawy DNA – geny stabilizujące (mutatorowe) 6 2.3. Zaburzenia w transmisji sygnałów wzrostu – onkogeny 6 2.4. Utrata zdolności do rozpoznawania sygnałów antywzrostowych – geny supresorowe 7 2.5. Zmiany epigenetyczne 7 2.6. Transformacja nowotworowa a apoptoza 8 2.7. Angiogeneza 8 2.8. Nabywanie zdolności do tworzenia nacieków i przerzutów 9 2.9. Podsumowanie 9 3. Czynniki ryzyka rozwoju raka wątrobowokomórkowego – Michał P. Wasilewicz 11 3.1. Marskość wątroby 11 3.2. Zakażenie wirusem hepatitis B (HBV) 11 3.3. Zakażenie wirusem hepatitis C (HCV) 12 3.4. Inne infekcje wirusowe 12 3.5. Alkohol 12 3.6. Aflatoksyna 12 3.7. Nikotyna 12 3.8. Niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby 12 3.9. Wrodzone choroby metaboliczne 13 3.10. Choroby autoimmunologiczne 13 3.11. Gruczolaki wątroby 13 3.12. Czynniki genetyczne 13 4. Patogeneza raka wątrobowokomórkowego – Piotr Milkiewicz 15 5. Zapobieganie rozwojowi raka wątrobowokomórkowego – Piotr Milkiewicz 19 5.1. Potencjalne obszary działań w prewencji HCC 19 5.2. Komplementarne metody prewencji HCC 20 5.3. Podsumowanie 20 6. Patomorfologia raka wątrobowokomórkowego z uwzględnieniem zmian prekursorowych – Barbara Górnicka 23 7. Patomorfologiczna diagnostyka różnicowa raka wątrobowokomórkowego u osób dorosłych – Bogna Ziarkiewicz Wróblewska 29 7.1. Różnicowanie HCC z innymi zmianami pierwotnymi wątroby 29 7.2. Różnicowanie HCC z przerzutami do wątroby 33 8. Rola mikroRNA w raku wątrobowokomórkowym – Anna Kubiak, Krystian Jażdżewski 35 8.1. Profil ekspresji mikroRNA 35 8.2. Testy do diagnostyki guzów wątroby oparte na tkankowych i osoczowych mikroRNA 36 8.3. Mutacja sekwencji mikroRNA 38 8.4. Rola mikroRNA-122 i mikroRNA-21 w patogenezie HCC 38 8.5. MikroRNA w terapii chorych na raka wątrobowokomórkowego 38 9. Obraz kliniczny raka wątrobowokomórkowego w wątrobie uszkodzonej – Waldemar Patkowski 41 10. Obraz kliniczny raka wątrobowokomórkowego w wątrobie zdrowej – Oskar Kornasiewicz 43 11. Staging w raku wątrobowokomórkowym – Joanna Raszeja Wyszomirska 49 12. Badanie ultrasonograficzne (USG) w raku wątrobowokomórkowym – Robert Lechowicz 53 13. Zastosowanie tomografii komputerowej (TK) w ocenie raka wątrobowokomórkowego – Ryszard Pacho 59 13.1. Cechy charakterystyczne HCC 60 13.1.1. Wzmocnienie tętnicze 60 13.1.2. Wypłukiwanie kontrastu 61 13.1.3. Torebka guza 61 13.1.4. Ocena wzrostu wielkości guza 61 13.2. Szerzenie się HCC 61 13.3. HCC w tzw. wątrobie zdrowej 62 13.4. Nowe techniki dające nowe możliwości w diagnostyce 62 13.5. Ocena skuteczności leczenia raka wątrobowokomórkowego 62 14. Rezonans magnetyczny (MRI) w raku wątrobowokomórkowym – Andrzej Cieszanowski 65 14.1. Środki kontrastowe 65 14.2. Obrazy HCC w badaniu przy użyciu rezonansu magnetycznego 65 14.2.1. Ogólna charakterystyka HCC 65 14.2.2. Obrazy T1-zależne 66 14.2.3. Obrazy T2-zależne 66 14.2.4. Obrazowanie dyfuzyjne 66 14.2.5. Badanie dynamiczne 66 14.2.6. Badanie z użyciem kontrastu hepatotropowego – faza wątrobowa 69 14.3. Problemy diagnostyczne/diagnostyka różnicowa 69 14.3.1. Diagnostyka różnicowa 69 15. Badanie PET w diagnostyce chorych na raka wątrobowokomórkowego – Leszek Królicki, Jolanta Kunikowska 71 16. Diagnostyka różnicowa w raku wątrobowokomórkowym– Piotr Remiszewski 75 17. Znieczulenie do resekcji wątroby z powodu raka wątrobowokomórkowego – Dorota Giercuszkiewicz 79 17.1. Przygotowanie przedoperacyjne 79 17.1.1. Znieczulenie 79 17.2. Problemy śródoperacyjne 80 17.3. Okres pooperacyjny 81 18. Resekcja wątroby z powodu raka wątrobowokomórkowego u chorych na marskość – Marek Krawczyk 83 18.1. Podstawy anatomii wątroby 83 18.2. Unaczynienie tętnicze wątroby 84 18.3. Anatomia żyły wrotnej 84 18.4. Anatomia dróg żółciowych 85 18.5. Anatomia żył wątrobowych 85 18.6. Wskazania i przeciwwskazania oraz kwalifikacja do resekcji wątroby z powodu raka wątrobowokomórkowego u chorych na marskość 86 18.7. Kryterium guza jako wskazanie i przeciwwskazanie do resekcji 86 18.8. Kryteria klasyfikacyjne do resekcji wątroby z powodu raka wątrobowokomórkowego 87 18.9. Dane ogólne 91 18.10. Stan ogólny chorego przed resekcją 91 18.11. Ocena czynności wątroby 91 18.12. Embolizacja gałęzi żyły wrotnej 92 18.13. Technika operacyjna 92 18.14. Leczenie pooperacyjne 95 18.15. Powikłania po resekcji wątroby marskiej 96 18.16. Nawrót raka wątrobowokomórkowego po resekcji wątroby 96 18.17. Powikłania po resekcji wątroby marskiej z powodu raka wątrobowokomórkowego 97 18.18. Śmiertelność po resekcji wątroby marskiej z powodu raka wątrobowokomórkowego 97 19. Leczenie chirurgiczne chorych na raka wątrobowokomórkowego w wątrobie zdrowej – Waldemar Patkowski 99 20. Resekcja laparoskopowa wątroby u chorych na raka wątrobowokomórkowego – Tadeusz Wróblewski 105 21. Samoistne pęknięcie raka wątrobowokomórkowego – Paweł Nyckowski 109 21.1. Mechanizmy pęknięcia raka wątrobowokomórkowego 109 21.2. Diagnostyka 109 21.3. Leczenie choroby w fazie ostrej 110 21.4. Leczenie zachowawcze 110 21.5. Tamponada okołowątrobowa 110 21.6. Szew hemostatyczny 111 21.7. Iniekcje alkoholu absolutnego 111 21.8. Podwiązanie tętnicy wątrobowej 111 21.9. Embolizacja przeztętnicza 111 21.10. Definitywne leczenie chorego z pękniętym rakiem wątrobowokomórkowym 112 21.11. Rokowanie i przeżycie chorych 113 21.12. Komentarz końcowy 114 22. Przedoperacyjna embolizacja żyły wrotnej – Olgierd Rowiński 115 22.1. Wskazania do zabiegu 115 22.2. Przeciwwskazania 115 22.3. Ocena przedzabiegowa 116 22.4. Embolizacja żyły wrotnej 116 22.4.1. Zakres 116 22.4.2. Dostęp do embolizacji 117 22.4.3. Materiał embolizacyjny 118 22.5. Ocena pozabiegowa 118 22.6. Powikłania 118 22.7. Wyniki 119 23. Zapobieganie nawrotowi i reresekcje wątroby z powodu raka wątrobowokomórkowego – Paweł Nyckowski 123 23.1. Czynniki ryzyka nawrotu raka wątrobowokomórkowego 123 23.2. Terapia neoadiuwancyjna poprzedzająca postępowanie lecznicze 124 23.3. Terapia adiuwancyjna po postępowaniu leczniczym 124 23.3.1. Leczenie przeciwwirusowe po postępowaniu leczniczym 124 23.3.2. Chemioterapia adiuwancyjna po postępowaniu leczniczym 124 23.3.3. Terapia adiuwancyjna po przeszczepieniu wątroby 125 23.4. Reresekcje wątroby z powodu raka wątrobowokomórkowego 125 24. Metody lokoregionalnego leczenia chorych na raka wątrobowokomórkowego 127 24.1. Przeztętnicza chemoembolizacja (TACE) w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego 127 24.1.1. Kwalifikacja chorych – Tadeusz Wróblewski 127 24.1.2. Technika zabiegu TACE w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego – Mikołaj Wojtaszek 130 24.1.3. Znaczenie chemoembolizacji w leczeniu chorych niekwalifikujących się do operacji i oczekujących na przeszczepienie wątroby – Tadeusz Wróblewski 135 24.2. Alkoholizacja w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego – Krzysztof Zieniewicz 138 24.3. Termoablacja w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego – Krzysztof Zieniewicz 140 24.4. Radioembolizacja w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego – Leszek Królicki, Jolanta Kunikowska 142 24.5. Krioterapia w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego – Bogusław Najnigier 145 24.5.1. Sposób wykonania zabiegu 146 24.6. Elektroporacja w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego – Krzysztof Dudek 148 25. Przeszczepianie wątroby w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego – Marek Krawczyk, Michał Grąt 153 25.1. Przeszczepienie wątroby od dawcy zmarłego 153 25.2. Przeszczepienie wątroby od dawcy żywego 157 26. Komórki progenitorowe i stymulatory angiogenezy jako czynniki nawrotu raka wątrobowokomórkowego – Włodzimierz Otto 161 27. Zapobieganie rozwojowi raka wątrobowokomórkowego u pacjentów z zakażeniem wirusami HBV i HCV leczonych przeciwwirusowo – Piotr Milkiewicz 165 27.1. Prewencja HCC w leczeniu zakażenia wirusem HBV 165 27.1.1. Interferon 165 27.1.2. Analogi nukleozydowe 166 27.2. Prewencja HCC w leczeniu zakażenia wirusem HCV 166 27.2.1. Interferon i rybawiryna 166 28. Chemioterapia w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego – Andrzej Deptała 169 28.1. Chemioterapia na bazie doksorubicyny (DOX) 169 28.2. Chemioterapia na bazie gemcytabiny 170 28.3. Chemioterapia za pomocą Sorafenibu 170 28.4. Podsumowanie 171 29. Radioterapia w leczeniu chorych na raka wątrobowokomórkowego – Jacek Fijuth, Emilia Jesień Lewandowicz 173 30. Rak wątrobowokomórkowy – rokowanie i czynniki prognostyczne – Urszula Ołdakowska-Jedynak 179 30.1. Czynniki ryzyka rozwoju HCC 179 30.2. Charakterystyka histopatologiczna HCC 180 30.3. Objawy kliniczne raka wątrobowokomórkowego 180 30.4. Przeszczepienie wątroby z powodu raka wątrobowokomórkowego 182 30.5. Czynniki predykcyjne 182 31. Wyniki leczenia chorych na raka wątrobowokomórkowego – Rafał Paluszkiewicz 187 31.1. Resekcja wątroby 187 31.2. Przeszczepienie wątroby od dawcy zmarłego 188 31.3. Przeszczepienie fragmentu wątroby od żywego dawcy 189 31.4. Ablacja śródoperacyjna lub przezskórna 189 31.5. Chemoembolizacja 189 31.6. Radioembolizacja 190 31.7. Sorafenib 190 Skorowidz 193