Socjalizm

Zdewastowana przestrzeń publiczna i miotająca się w niej – od chorobliwego neoliberalizmu do nacjonalistyczno-katolickich wizji represywnego państwa wyznaniowego – świadomość obywatelska oddziałują niszcząco na racjonalną komunikację społeczną i kreują swoisty magiczny realizm walki politycznej – nieczytelnej i paradoksalnej. Taki stan rzeczy jest szczególnie niebezpieczny dla lewej strony sceny politycznej. Prowadzi wręcz do jej nieobecności i przechwytywania treści politycznych tradycyjnie związanych z lewicą, przez skrajną prawicę. W tym też sensie odbudowa tradycyjnej, klasowo zorientowanej polityki lewicowej, mającej swoje piękne karty w historii Polski, leży nie tylko w interesie polskiej lewicy. Powinna nią być zainteresowana każda demokratycznie i realistycznie myśląca siła polityczna, zdająca sobie sprawę z tego, że zagrożenie faszyzującą skrajną prawicą nie skończyło się w historii Europy wraz z upadkiem Hitlera. Książka, którą przedstawiam, jest próbą zakreślenia pewnych fundamentalnych zasad teoretycznych rozumienia historii i okresu przejściowego od kapitalizmu do socjalizmu. Zawiera systematyczny wykład tych zagadnień z pozycji materializmu historycznego i w ramach szeroko rozumianej tradycji, odwołującej się do Kapitału Karola Marksa i Manifestu komunistycznego. W tym też znaczeniu jest próbą przybliżenia współczesnemu czytelnikowi tej tradycji, a jednocześnie realizacją zadania jej aktualizacji, a nawet eksperymentalnego, i czasem ryzykownego, wykorzystania do analizy różnych zagadnień postmodernistycznej rzeczywistości, swoistego matriksa dwudziestego pierwszego wieku. Jerzy Kochan (z Przedmowy) Zdaniem Kochana upadek realnego socjalizmu w istocie sprawie socjalizmu służy, gdyż zrywa jej związek z cywilizacyjnym zacofaniem, przywraca jej wymiar globalny w miejsce peryferyjnego i nadaje status uniwersalny w miejsce partykularnego. Europejska transformacja, kładąc bowiem kres podziałowi Europy, wskrzesiła po upływie stu lat ideę Socjalistycznych Stanów Zjednoczonych Europy, stworzyła też przesłanki redefinicji polskiej lewicowości, naznaczonej w czasach PRL-u stygmatem orientalizacji, identyfikowanej z poparciem dla totalitaryzmu i narodową zdradą. Według Kochana zwolennicy socjalizmu dysponują dziś o wiele mocniejszymi argumentami niż kiedykolwiek dotąd w historii, jako że w świecie kapitalistycznym zachodzą przemiany w kierunku uspołecznienia, centralizacji i planowania, które ujawniają historyczne granice tej formacji. Z recenzji wydawniczej Profesor Haliny Walentowicz (Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego) Jerzy Kochan – profesor Uniwersytetu Szczecińskiego, doktor habilitowany, kierownik Zakładu Filozofii Kultury, absolwent historii i filozofii Uniwersytetu Wrocławskiego. W swych zainteresowaniach badawczych koncentruje się na filozofii kultury, filozofii społecznej i filozofii polityki. Źródłem jego inspiracji jest zaś klasyczna filozofia niemiecka, twórczość Karola Marksa, szkoła frankfurcka, althusserowski marksizm strukturalistyczny i różnego rodzaju ruchy kontestacyjne i kontrkulturowe (m.in. sytuacjonizm, feminizm). Autor wielu prac poświęconych problematyce wolności, teorii klas społecznych, alterglobalizmu i krytyce kapitalizmu, w tym m. in. książek Wolność i interpelacja (2003), Życie codzienne w matriksie (2007), Studia z teorii klas społecznych (2011). Redaktor naczelny czasopisma filozoficznego Nowa krytyka (www.nowakrytyka.pl). Pisuje i publikuje wiersze.

Spis treści

Przedmowa 9 1. Socjalizm 15 Pomieszanie języków 17 Socjalistyczny sposób produkcji 25 Kwestia przemocy 38 Różne socjalizmy, różne komunizmy 43 Okres przejściowy 52 Uspołecznienie realne i formalne 60 Kapitalizm 71 Stosunki własnościowe 72 Stosunki podziału 73 Klasy społeczne i stosunki klasowe 76 Miejsce i znaczenie państwa 82 Socjalizm 87 Stosunki własności w socjalistycznym sposobie produkcji 87 Stosunki podziału w socjalizmie 91 Stosunki klasowe 99 Miejsce i znaczenie państwa w socjalizmie 102 Komunizm 107 Stosunki własności 107 Stosunki podziału 110 Stosunki klasowe 111 Państwo 111 „Socjalizm albo barbarzyństwo” 115 Socjalizm jako projekt 115 Kryzys kapitalizmu 119 Socjalizm 2.0. 124 2. Zbliżenia 133 Johann Gottlieb Fichte jako prekursor nowoczesnej koncepcji własności 135 Czy utopia jest utopią? 147 Konsumpcja: między terroryzmem a znawstwem 163 Orientalizacja i studia neokolonialne po polsku 174 Warszawa Wschodnia 174 Klasy w przeciągu 187 Gramatyka miłości. Reaktywacja 196 Zakochany Marks 196 Świat w objęciach 201 Niemiłość markiza de Sade 204 Uczucia elementarne 207 Marksizm, neomarksizm, postmarksizm 213 Rewolucja w Rosji 216 Solidarność i „upadek realnego socjalizmu” 219 TINA i „koniec historii” 223 „Co robić?” 227 Summary 233 Literatura cytowana 239