Spółdzielnie mieszkaniowe: pomiędzy wspólnotą obywatelską a alienacją

Autor pokazuje postawy obywatelskie w spółdzielniach mieszkaniowych, zarówno ich mieszkańców, jak i kierownictwa tych instytucji. Rozróżnia spółdzielnie małe i duże, stosując następujące kryteria: łączność osobistą lokatorów, zdolność do efektywnego zarządzania przez instytucje spółdzielcze, wiek domów i spółdzielni - czynniki mające wpływ na demokratyzację lub jej brak w funkcjonowaniu spółdzielni i budowaniu wspólnoty obywatelskiej jej członków. Publikacja Arkadiusza Peiserta jest rzadko spotykanym w rodzimej literaturze przykładem prac mieszczących się w nurcie socjologii i historii. Przynosi wiele informacji zarówno o historii spółdzielczości, szczególnie spółdzielczości mieszkaniowej, jak i o podstawach teoretyczno-historycznych budowania wspólnot obywatelskich. Powinni ją przeczytać i posługiwać się jako znakomitym materiałem dydaktycznym ci wszyscy, którzy chcą analizować demokrację nie jako doktrynę, lecz jako część realnego, empirycznie uchwytnego świata.

Spis treści

Wprowadzenie 11 Rozdział l. Spółdzielnie mieszkaniowe a transformacja społeczno-gospodarcza 21 1. Demokracja jako fundament spółdzielczości 21 2. Demokratyczne zrzeszenia jako obrona przed wolnym rynkiem 25 3. Listy członków spółdzielni mieszkaniowych do Transparency International - najważniejsze problemy 32 4. Podsumowanie 36 Rozdział 2. Spółdzielnie mieszkaniowe jako wspólnoty obywatelskie 38 1. Teoretyczne podstawy demokracji 38 2. Społeczeństwo obywatelskie w tradycji republikańskiej i liberalnej 43 3. Wspólnota obywatelska według Roberta Putnama 47 4. Powszechność klientelizmu w społeczeństwach pochodzenia chłopskiego 52 5. Pojęcie kapitału społecznego 55 6. Podsumowanie i przesłanki do badania 65 Rozdział 3. Geneza i historia spółdzielczości mieszkaniowej w Polsce 68 1. Geneza i narodziny nowoczesnej spółdzielczości polskiej 68 2. Początki spółdzielczości mieszkaniowej 74 3. Spółdzielczość mieszkaniowa w Polsce międzywojennej 80 4. Przemiany instytucjonalne spółdzielczości mieszkaniowej w latach 1944-1989 90 5. Podsumowanie 99 Rozdział 4. Ramy formalnoprawne spółdzielczości mieszkaniowej 101 1. Główne akty prawne dotyczące spółdzielni mieszkaniowych w Polsce 101 2. Podstawy prawne samorządu spółdzielni mieszkaniowej 104 3. Prawa członka spółdzielni mieszkaniowej 108 4. Podsumowanie 112 Rozdział 5. Próżnia społeczna, podział postkomunistyczny a spółdzielnie mieszkaniowe 113 1. Próżnia społeczna wielkich blokowisk 113 2. Okres PRL a próżnia społeczna polskiego społeczeństwa 120 3. Spółdzielnie mieszkaniowe w cieniu transformacji 125 4. Podsumowanie 128 Rozdział 6. Spółdzielnie mieszkaniowe – analiza czterech przypadków 129 1. Przedmiot i zakres badania 129 2. Koncepcja badania 132 3. W stronę socjologii jakościowej 133 4. Techniki badawcze 139 5. Spółdzielnia A 140 6. Spółdzielnia B 142 7. Spółdzielnia C 143 8. Spółdzielnia D 144 Rozdział 7. Funkcjonowanie organów kolegialnych w badanych spółdzielniach 146 1. Komitety blokowe, rady osiedli, rady budynków 146 2. Zebrania grup członkowskich - uprawnienia i organizacja 151 3. Przebieg zebrań grup członkowskich 156 4. Zgromadzenia przedstawicieli i walne zebranie członków 164 5. Zgromadzenie przedstawicieli członków w Spółdzielni A 165 6. Walne zebranie członków w Spółdzielni B 167 7. Zgromadzenie przedstawicieli w Spółdzielni C 169 8. Zgromadzenie przedstawicieli w Spółdzielni D 173 9. Rady nadzorcze 174 10. Podsumowanie 177 Rozdział 8. Kapitał społeczny w badanych spółdzielniach 179 1. Integracja społeczności osiedlowych 179 2. Lokalne stowarzyszenia i demokracja na co dzień 186 3. Efektywność czy reprezentatywność – fałszywa alternatywa zarządów spółdzielni 191 4. Zaległości w opłatach czynszowych jako bariera dla demokratyzacji spółdzielni 201 5. Perspektywy i bariery dla wspólnoty obywatelskiej – podsumowanie 205 Rozdział 9. Wspólnoty obywatelskie a spółdzielnie mieszkaniowe – próba uogólnienia 209 1. W poszukiwaniu źródeł atrofii samorządów 209 2. Zmiany demograficzne i problemy społeczne 211 3. Główne linie podziałów społecznych w spółdzielniach 213 4. Tożsamość spółdzielcza w spółdzielniach mieszkaniowych 218 5. Opieka i kontrola 219 6. Uwłaszczenie 226 7. Prywatyzacja a komercjalizacja-228 8. Podsumowanie 234 Zakończenie 235 Bibliografia 239 Summary 249