Tatczezna. Literackie przestrzenie Kaszub

Pomorze, jako zróżnicowany obszar, stanowiący kulturowy, literacki, a także historyczny fenomen, jawi się jako przestrzeń pogranicza , zaś literatura kaszubska w sposób wyraźny oddaje tę złożoność. Problematyka literatury kaszubskiej w tej pracy rozpatrywana jest „od wewnątrz”, poprzez ukazanie dominujących w niej tematów i motywów oraz technik artystycznych przedstawień, a także „od zewnątrz” – w jej historycznych i geograficznych uwarunkowaniach. Praca przede wszystkim związana jest z literaturoznawczym opisem przestrzeni Kaszub, przedstawionej z perspektywy najbardziej dla literatury kaszubskiej charakterystycznych sposobów myślenia o świecie, jego przeżywania, a także doświadczania egzystencji. Literacka kreacja łączy się zwłaszcza ze światem ludzi, mieszkańców Kaszub, ich bytem codziennym skoncentrowanym wokół domostwa (chëczë), ich myśleniem o tradycji materialnej i duchowej przodków oraz więzi, jaką z nią utrzymują. (Ze Wstępu)

Spis treści

Słowo wstępne 5 Literatura kaszubska. Definicje i strategie badań 17 I. Zakresy znaczeniowe 17 II. Strategie badawcze 22 II A. Etniczna perspektywa opisu 24 Polonocentryzm czy tożsamość binarna? 24 Kaszubocentryzm. Publicystyka a naukowość 26 II B. Dominujące metodologie badawcze 28 Urok i presja historii 28 Socjologia literatury 30 Językoznawstwo w ofensywie 34 Od etnografii do literaturoznawstwa 38 III. Perspektywa antropologiczna 41 Kobiety Kaszub. Reprezentacje i kreacje 47 Kobieta nad brzegiem morza 47 Dzielne niewiasty 49 Królestwo kobiet 52 Marta – dziecięca przyjaźń 54 Marcyjanna – gospodyni izby czeladnej 56 Pod zaklętym urokiem królewianki 59 Kobiecość niechciana i agresywna 62 Spełnienie na wyspie 67 „Proroczka” Julka 69 Kobieta skryta – kobieta jawna 71 Trwanie kobiet 74 Kobieta odrzucona 76 Kobieta i żywioły 78 Między dumą i rezygnacją. Literackie opisy mężczyzn Kaszub 85 Przemyślny i dumny Kaszuba 86 Szlachcic i wędrowiec kaszubski 88 Rycerz starokaszubski 91 Mężczyzna „cały”? 95 Miłość do ziemi 100 W przestrzeni przetrwania 105 Bohater odczarowany 109 Duma i rezygnacja 112 Wielki świat małego człowieka. Dziecko w literaturze Kaszub 117 Dziecko – dzieciństwo – poznanie 117 Dzieciństwo i hierarchia 119 Kosmos kaszubskiego pustkowia 125 Szczęście niewiedzy 133 Wielki świat małego człowieka 141 Rodnô zemia. Kaszubski mit ziemi 147 Tatczëzna – ziemia moich przodków 147 Kaszubska ziemia obiecana 150 Od ziemi „mojej” do „naszej" 155 Historia zmityzowana 159 Tatczëzna – śniona etniczność 165 Tatczëzna jako rodnô mowa 172 Kaszubi i żywioł wody 181 Natura i woda 181 Żywioł wody i marynistyka 187 Poetyckie obrazy i idee Jana Trepczyka 190 Kaszubskie morza, jeziora i rzeki 195 Kamienne kręgi i lasy – motywy eratyczne i sylwiczne w literaturze kaszubskiej 207 I. Strona kamienia 207 Natura zimna i twardości 207 Kamienie prehistorii 209 Dusza zaklęta w kamień 211 II. Strona lasu 215 Las – natura czysta 215 Las mityczny 220 Pod tą chojną mieszkóma i o niczim brzëdcim nie wiéma 223 Mocnô je ta chata nasza. Od topografii do mityzacji kaszubskiego domu 231 Obraz domu – obraz człowieka 231 Pomorski obraz domu 234 Dom – wspólnota ludzi 238 Dom – przestrzeń spotkania tajemnicy 247 Bezdomność i utrata domu 251 Święte góry Kaszub 259 Pielgrzymowanie ku centrum 259 Rowokół – święta góra Słowińców 260 Kalwarie Wejherowska i Wielewska – świętość cierpienia 264 Wejherowo, Sianowo, Swarzewo – obrazy Świętej Najświętszej 273 W wiecznej drodze i w wiecznym czasie 276 Zemjia mogjił i grobóv. Topika tanatyczna w literaturze kaszubskiej 281 Kwestie semantyczne 281 MONUMENTUM DUCTUM POMORANORUM… - Pomnjik ksążąt pomorskjich 283 Miejsca przeklęte 286 Literackie pomniki 292 Uwagi końcowe. Kaszubska tatczëzna a kresy zachodnie 299 Tatczëzna 299 Kresy zachodnie 305 Spotkanie podmiotów 309 Podsumowanie 311 Zestôwk 313 Abstract 315 Zusammenfassung 317 Bibliografia 319 Bibliografia podmiotowa kaszubskojęzyczna 319 Bibliografia podmiotowa polskojęzyczna 323 Bibliografia przedmiotowa 325 Konteksty interpretacyjne 345 Indeks utworów kaszubskich 351 Indeks nazwisk 356