Bezpieczeństwo narodowe. Studium teoretyczne

Problematyka bezpieczeństwa państwa jest obecna w sferze publicznej od czasów jego powstania, a jej zakres i treści zmieniały się wraz z rozwojem cywilizacyjnym społeczeństw i towarzyszącą mu ewolucją środowiska międzynarodowego. Przez stulecia bezpieczeństwo państwa wiązane było przede wszystkim z zagrożeniami polityczno-militarnymi ze strony innych krajów, a w sferze wewnętrznej z utrzymaniem porządku i systemu ustrojowego. Rozwój cywilizacyjny społeczeństw związany z rewolucją przemysłową, zdynamizowany w drugiej połowie XX w., oraz zmiany środowiska bezpieczeństwa na świecie po zakończeniu zimnej wojny przyczyniły się do ewolucji tego tradycyjnego, państwo-centrycznego, polityczno-militarnego paradygmatu bezpieczeństwa, w kierunku jego szerszego postrzegania, uwzględniającego także podmioty pozapaństwowe i jego pozamilitarne aspekty. Jednak mimo tych zmian, państwa w dalszym ciągu dominują w systemie międzynarodowym i pozostają suwerenem w sprawach wewnętrznych. Zapewnienie bezpieczeństwa państwa warunkuje zachowanie egzystencjalnych wartości podmiotów w nim funkcjonujących, dlatego sfera bezpieczeństwa narodowego ciągle pozostaje priorytetowym obszarem jego działalności. (Fragment Wstępu)

Spis treści

Wstęp 5 Część I PODMIOTOWY WYMIAR BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO 15 Rozdział I PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA 17 1. Państwo jako struktura polityczna społeczeństwa 17 2. Rys historyczny państwa 29 3. Rola i funkcje państwa w społeczeństwie 35 4. Konkurencyjne teorie państwa 40 Podsumowanie 44 Rozdział II NARÓD, GRUPA ETNICZNA, SPOŁECZEŃSTWO 45 1. Ogólne rozumienie terminu „naród” 45 2. Etniczno-kulturowe i polityczne źródła narodu 49 2.1. Etniczno-kulturowe źródła narodu 49 2.2. Polityczne źródła narodu 52 2.3. Drogi kształtowania się narodów 56 3. Nacjonalizm jako ideologia narodu 58 4. Grupy etniczne, mniejszości narodowe i społeczeństwo 64 4.1. Grupy etniczne 65 4.2. Mniejszości narodowe 67 4.3. Społeczeństwo 69 Podsumowanie 73 Rozdział III PAŃSTWO W SYSTEMIE MIĘDZYNARODOWYM 75 1. System międzynarodowy jako zewnętrzne środowisko państw 75 2. Państwo jako podmiot prawa międzynarodowego 79 3. Ograniczenia państw w systemie międzynarodowym 84 4. Odwieczny dylemat bezpieczeństwa państw w systemie międzynarodowym 90 4.1. Dylemat więźnia jako szczególny przypadek dylematu bezpieczeństwa 92 4.2. Sposoby rozwiązania dylematu bezpieczeństwa 95 Podsumowanie 98 Rozdział IV POTĘGA PAŃSTWA 101 1. Istota i źródła potęgi państwa 101 2. Naturalne składniki potęgi państwa 104 3. Społeczne składniki potęgi państwa 111 4. Soft power, czyli potęga miękka 113 5. Pomiar i cechy potęgi państwa oraz jej wykorzystanie 118 Podsumowanie 123 Część II PODSTAWOWE ZAGADNIENIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO 125 Rozdział V PODSTAWY WIEDZY O BEZPIECZEŃSTWIE PAŃSTWA I NARODU 127 1. Pojęcie bezpieczeństwa narodowego 127 2. Wartości bezpieczeństwa narodowego 134 3. Zewnętrzny i wewnętrzny wymiar bezpieczeństwa narodowego 140 3.1. Istota podziału bezpieczeństwa państwa na zewnętrzne i wewnętrzne 140 3.2. Bezpieczeństwo narodowe jako dziedzina stosunków międzynarodowych 145 3.3. Obrona narodowa 147 3.4. Wewnętrzny wymiar bezpieczeństwa narodowego 150 Podsumowanie 156 Rozdział VI INTERESY NARODOWE I ICH KATEGORYZACJA 159 1. Definicja interesu narodowego i pojęć pokrewnych 159 2. Ewolucja koncepcji interesu narodowego 165 3. Formułowanie interesów narodowych 172 4. Kategorie interesów narodowych 174 Podsumowanie 179 Rozdział VII POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO 181 1. Istota i zakres polityki państwa 182 2. Polityka bezpieczeństwa jako element polityki państwa 189 3. Zewnętrzny wymiar polityki bezpieczeństwa państwa 198 Podsumowanie 203 Rozdział VIII STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO 205 1. Pojęcie strategii i jej ewolucja 205 2. Formułowanie strategii bezpieczeństwa narodowego 209 3. Koncepcje strategiczne bezpieczeństwa państwa w systemie międzynarodowym 219 Podsumowanie 229 Rozdział IX SYSTEMOWE UJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO 231 1. Pojęcie systemu i terminy pokrewne 231 2. System bezpieczeństwa narodowego 236 3. Modele systemu bezpieczeństwa narodowego 241 Podsumowanie 248 ZAKOŃCZENIE 251 BIBLIOGRAFIA 255 SPIS SCHEMATÓW 265 SPIS TABEL 267