Ja i procesy samoregulacji Różnice między zdrowiem a zaburzeniami psychicznymi

Książka zawiera wiedzę i przegląd koncepcji z zakresu Ja, samoregulacji, w tym procesów uwagi, a także samooceny. Autorka przedstawia obraz zaburzeń psychicznych w kontekście samoregulacji. Mirosława Huflejt-Łukasik opisuje, w jaki sposób funkcjonują ludzie, kiedy napotykają nowe dla siebie sytuacje bądź spotykają się z trudnościami w życiu spowodowanymi problemami i zaburzeniami psychicznymi. Istotą jest pokazanie roli Ja, mechanizmów samoregulacji, w tym procesów uwagi, także konsekwencji dla stanu emocjonalnego osoby, jej samooceny. Autorską koncepcję i badania poświęca przede wszystkim różnicom między osobami zdrowymi a osobami z zaburzeniami psychicznymi (zaburzeniami lękowymi, depresją, schizofrenią). Pokazuje znaczenie struktury Ja idealnego dla funkcjonowania osoby, samoregulacji. Książka jest adresowana głównie do psychologów, studentów psychologii, ale także reprezentantów innych nauk społecznych, humanistycznych, medycznych. Może stanowić pomocną lekturę dla praktyków zajmujących się pomaganiem, w tym psychoterapią. Zawarte koncepcje i rezultaty badań pozwalają lepiej zrozumieć funkcjonowanie osoby w sytuacji zmian i w obliczu trudności - problemów psychicznych czy zaburzeń psychicznych.

Spis treści

WPROWADZENIE WZAJEMNE RELACJE MIĘDZY JA, TOŻSAMOŚCIĄ, SAMOOCENĄ I SAMOREGULACJĄ 11 Ja, poczucie tożsamości i samoocena 11 Samoregulacja 12 Zdolność do samoregulacji a zdrowie psychiczne 13 I. JA I TOŻSAMOŚĆ 17 1. Pojęcia „Ja” i „tożsamość” 17 1.1. Czym jest Ja? 17 1.2. Czym jest tożsamość i jej rozwój? 19 1.3. Wiliam James – rozumienie Ja i tożsamości 25 1.4. Obraz Ja 27 1.5. Klarowność obrazu Ja 28 2. Koncepcje Ja 30 2.1. Koncepcje treści Ja 31 2.1.1. Koncepcja możliwych Ja 33 2.2. Koncepcje struktury Ja 36 2.2.1. Organizacja Ja a samoocena i przystosowanie: przedziałowość Ja 36 2.2.2. Organizacja Ja a samoocena i przystosowanie: złożoność Ja 37 2.3. Koncepcje procesów w Ja – podejście dynamiczne 39 2.3.1. Nowe sformułowanie teorii rozbieżności Ja 40 2.3.2. Integracyjny model Ja 41 3. Dynamika zmian w Ja: stabilne vs. zmienne 50 3.1. Rozwój Ja 50 3.2. Przystosowanie się do zmian: znaczenie struktury Ja 52 3.3. Ochrona Ja 57 II. SAMOREGULACJA I PROCESY UWAGI 60 4. Pojęcie samoregulacji: samoregulacja a samokontrola 60 4.1. Koncepcja dwóch trybów kontroli działania: samoregulacji i samokontroli 61 5. Koncepcje samoregulacji 62 5.1. Teoria samoświadomości 63 5.2. Samoregulacja i rola emocji – cybernetyczny model procesów kontroli i uwagi 65 5.2.1. Samoregulacja – cele i informacja zwrotna 65 5.2.2. Samoregulacja a emocje 71 5.2.3. Sprawność i zaburzenia procesów samoregulacji 75 5.3. Zdolność do samoregulacji jako zasób: świadoma samoregulacja 78 5.4. Automatyczna samoregulacja 85 5.4.1. Automatyczna samoregulacja procesów poznawczych, emocji i zachowań 86 5.4.2. Tworzenie się automatycznej samoregulacji 90 5.5. Koncepcja regulacji zachowań – elastyczność procesów samoregulacji 93 6. Uwaga i samoregulacja 94 6.1. Uwaga jako istotny element samoregulacji: autokoncentracja 95 6.1.1. Uwaga i samoświadomość a funkcje monitorowania i kontroli 95 6.1.2. Autokoncentracja a różnice indywidualne 98 6.1.3. Autokoncentracja a emocje i samoregulacja 99 6.2. Zaburzenia uwagi i samoregulacji 101 6.2.1. Przyczyny zaburzonej samoregulacji: znaczenie autokoncentracji i struktury Ja 101 6.2.2. Ruminacje a autokoncentracja i samoregulacja 107 6.3. Koncepcja kierowania uwagi odpowiednio do kontekstu 111 6.3.1. Uwaga a samoregulacja – błędy w samoregulacji 111 6.3.2. Deficyty w zakresie kierowania uwagi a zaburzenia psychiczne 113 6.4. Model psychopatologicznej autokoncentracji w relacji do zaburzeń klinicznych 115 III. SAMOOCENA, JA I SAMOREGULACJA 120 7. Samoocena i jej związki z funkcjonowaniem osoby 120 7.1. Samoocena 121 7.2. Samoregulacja – motywy związane z samooceną i Ja, czyli funkcje samooceny 124 7.3. Ja symboliczne i motywy wartościowania, czyli znaczenie samooceny dla przystosowania 125 7.4. Teoria socjometru – samoocena i samoregulacja, czyli uzyskiwanie akceptacji innych 128 7.5. Rozwój i ochrona Ja, czyli samoocena jako obrona przed lękiem 131 7.6. Dążenie do pozytywnej samooceny 136 7.7. Samoocena a Ja, relacje z innymi oraz ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych 141 8. Autokoncentracja a Ja i samoocena 147 8.1. Autokoncentracja a samoocena 147 8.2. Teoria samoświadomości jako model motywacji związanych z Ja, czyli znaczenie autokoncentracji 148 8.3. Samoorganizacja Ja a autorefleksja 151 8.4. Autokoncentracja i samoregulacja a zmiana w życiu osoby i zaburzenia psychiczne 156 IV. KONTEKSTY SAMOREGULACJI: ZMIANA W ŻYCIU OSOBY ORAZ ZABURZENIA PSYCHICZNE 157 09. WPŁYW ZMIAN I ZDARZEŃ ŻYCIOWYCH NA OSOBĘ – JEJ JA, SAMOOCENĘ I FUNKCJONOWANIE 157 10. ZABURZENIA PSYCHICZNE: ZABURZENIA LĘKOWE, DEPRESJA, SCHIZOFRENIA 161 10.1. ZABURZENIA LĘKOWE 161 10.2. DEPRESJA 164 10.3. DEPRESJA A LĘK 166 10.3.1. Trójelementowy model objawów lęku i depresji 168 10.3.2. Koncepcje poznawcze: treść myśli, uwaga oraz zniekształcenia poznawcze u osób z lękiem i u osób z depresją 170 10.3.3. Podatność na zaburzenia lękowe i na depresję 172 10.4. Schizofrenia 176 10.5. Schizofrenia a depresja 179 10.6. Hierarchiczne ujęcie syndromów chorobowych: depresja, lęk a inne zaburzenia, w tym schizofrenia 180 11. Autokoncentracja a zaburzenia psychiczne i radzenie sobie ze stresem 182 11.1. Autokoncentracja a ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych – zaburzona samoregulacja 182 11.2. Autokoncentracja a zdolność radzenia sobie z trudnymi sytuacjami i stresem. Obraz zaburzeń 187 12. Różnice między zdrowiem a zaburzeniami psychicznymi w zakresie Ja oraz samoregulacji. Rola autokoncentracji i samooceny 191 12.1. Ja, relacje z innymi a zaburzenia psychiczne 191 12.2. Teoria samoświadomości, perseweracji samoregulacji oraz depresyjnego stylu autokoncentracji 194 12.3. Ja, samoocena i autokoncentracja a zaburzenia psychiczne. Znaczenie Ja idealnego 197 12.4. Charakterystyka Ja i procesy samoregulacji – różnice między zdrowiem a zaburzeniami psychicznymi 204 V. BADANIA WŁASNE 220 13. PYTANIA BADAWCZE I HIPOTEZY 220 14. BADANIE I I II. ZNACZENIE ZMIAN W ŻYCIU A KLAROWNOŚĆ OBRAZU JA, AUTOKONCENTRACJA I OBJAWY PSYCHOPATOLOGICZNE 222 14.1. WPROWADZENIE DO BADAŃ I I II 222 14.1.1. Plan badań 222 14.1.2. Sposób pomiaru zmiennych 223 14.1.3. Procedura 25 14.2. Badanie I. Pozytywna zmiana w życiu: podjęcie pierwszej pracy 226 14.2.1. Osoby badane 226 14.2.2. Wyniki 227 14.2.3. Omówienie wyników 235 14.3. Badanie II. Negatywna zmiana w życiu osoby: utrata pracy 238 14.3.1. Osoby badane 238 14.3.2. Wyniki 239 14.3.3. Omówienie wyników 244 15. Badanie III i IV. Zależności między klarownością obrazu Ja, cechami struktury Ja idealnego a samooceną i autokoncentracją 245 15.1. Badanie III. Zależności między klarownością obrazu Ja, cechami struktury Ja idealnego a samooceną i autokoncentracją u osób zdrowych 245 15.1.1. Plan badania 245 15.1.2. Sposób pomiaru zmiennych 246 15.1.3. Osoby badane i procedura badania 248 15.1.4. Wyniki 249 15.1.5. Omówienie wyników 251 15.2. Badanie IV. Zależności między klarownością obrazu Ja a samooceną i autokoncentracją – porównanie osób zdrowych i osób z zaburzeniami psychicznymi 252 15.2.1. Plan badania 252 15.2.2. Sposób pomiaru zmiennych 253 15.2.3. Osoby badane i procedura badania 254 15.2.4. Wyniki 255 15.2.5. Omówienie wyników 258 16. Badanie V i VI. Cechy struktury Ja idealnego i autokoncentracja – różnice między zdrowiem a zaburzeniami psychicznymi 261 16.1. Wprowadzenie 261 16.1.1. Plan badań 261 16.1.2. Sposób pomiaru zmiennych 261 16.2. Badanie V. Cechy struktury Ja idealnego oraz autokoncentracja u osób zdrowych, osób z depresją i osób z lękiem 262 16.2.1. Osoby badane 262 16.2.2. Wyniki 263 16.2.3. Omówienie wyników 268 16.3. Badanie VI. Cechy struktury Ja idealnego oraz autokoncentracja u osób zdrowych, osób z depresją i osób ze schizofrenią 270 16.3.1. Osoby badane 270 16.3.2. Wyniki 271 16.3.3. Omówienie wyników 273 17. Charakterystyka Ja i procesy samoregulacji – podsumowanie wyników badań 274 17.1. Zmiana a samoregulacja 276 17.2. Zaburzenia psychiczne a samoregulacja 277 VI. BIBLIOGRAFIA 282 VII. INDEKS NAZWISK 305 VIII. INDEKS RZECZOWY 314