Język ukraiński i polski: studium kontrastywne

Publikacja stanowi pierwszą rozprawę monograficzną na temat współczesnego języka ukraińskiego i polskiego w aspekcie kontrastywnym. Zaproponowane badanie ma na celu opis wspólnych i odrębnych właściwości obu języków. Rozpatrywane są wszystkie poziomy językowe: fonetyczny, leksykalny, frazeologiczny, słowotwórczy, morfologiczny, składniowy. Jako materiał językowy wykorzystano przykłady z literatury pięknej (ok. 300 pisarzy), folkloru (w tym przysłowia i dowcipy), prasy i in. Szeroko omówiono związek między językiem, kulturą i mentalnością obu narodów. Książka została napisana w języku ukraińskim (spis treści i streszczenie - również w języku polskim). Dr hab. Iryna Kononenko, językoznawca, slawista, adiunkt w Katedrze Ukrainistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Autorka i współautorka kilku monografii, dwóch słowników, podręcznika akademickiego oraz ok. 70 artykułów naukowych

Spis treści

????? – ????’?????? ???? ? ????????????? ??????, ?. ????????? 15 Wstęp – Języki słowiańskie w aspekcie typologicznym, W. Kononenko 15 1. ???????? ????????? – Zagadnienia ogólne 27 1.1. ?????????? ??????????? ?? ????????? ??? – Kształtowanie się języka ukraińskiego i polskiego 27 1.2. ???????? ??????????? ?? ????????? ??? – Dialekty języka ukraińskiego i polskiego 37 1.3. ????? ??????? ????? ????????? ? ??????? – Językowe obrazy świata Ukraińców i Polaków 52 2. ????????. ?????????. ???????????? – Fonetyka. Fonologia. Morfonologia 81 2.1. ????????? ??????? ??????????? ?? ????????? ??? – Systemy fonetyczne języka ukraińskiego i polskiego 81 2.2. ????????? ?????????? ?????? – Pozycyjne wymiany dźwięków 91 2.3. ?????????????? ?????????? ?????? – Morfonologiczne wymiany dźwięków 95 2.3.1. ?????????????? ?????????? ???????? – Morfonologiczne wymiany samogłosek 96 2.3.2. ?????????????? ?????????? ??????????? – Morfonologiczne wymiany spółgłosek 100 2.4. ???????? ?????????????? ?????? – Międzyjęzykowe współzależności dźwięków 105 2.4.1. ?????????????? ???????? ????? ? ??????????? ? ????????? ????? – Współzależności samogłosek w języku ukraińskim i polskim 110 2.4.2. ?????????????? ??????????? ????? ? ??????????? ? ????????? ????? – Współzależności spółgłosek w języku ukraińskim i polskim 118 2.5. ??????????????? ?????? – Środki fonostylistyczne 128 2.6. ??????? – Akcent-133 3. ??????? – Leksyka 137 3.1. ?????????? ?? ???????? ???????????? – Leksykologia ukraińska i polska 137 3.2. ????? ??????? ????? ????????? ? ???????: ??????? – Językowe obrazy świata Ukraińców i Polaków: leksyka 139 3.2.1. ??????? ????? ? ???????? ????????? – Obraz świata i semantyka leksykalna 139 3.2.2. ??????????????? ??????? – Leksyka bezekwiwalentna 145 3.3. ?????????? ??????????? ?? ????????? ??????? – Pochodzenie leksyki ukraińskiej i polskiej 150 3.3.1. ?????? ??????? – Słownictwo rodzime 150 3.3.2. ??????????? – Zapożyczenia 154 3.3.3. ???????? ?????????? ?? ????????? – Ukrainizmy i polonizmy leksykalne 165 3.4. ???????-?????????? ??????? – System leksykalno-semantyczny 173 3.4.1. ???????? ???????? – Znaczenia leksykalne 173 3.4.1.1. ?????????? ????????? ???? – Semantyczna struktura wyrazów 173 3.4.1.2. ????????? – Polisemia 176 3.4.1.3. ??????????? ????????????? – Metaforyczne użycie wyrazów 182 3.4.5. ????????? – Synonimia 187 3.4.6. ????????? – Antonimia 193 3.4.7. ???????? – Homonimia 195 3.4.7.1 ????? ??????? – Homonimy całkowite 195 3.4.7.2. ??????? ??????? – Homonimy częściowe 199 3.4.7.3. ???????? ??????? ?? ???????? – Homonimy i paronimy międzyjęzykowe 203 3.4.8. ????????? – Paronimia 217 3.4.9. ????????? ?? ???????-?????????? ????? – Grupy tematyczne i leksykalno-semantyczne 223 3.5. ??????? ? ??????? ????????? ?? ????????? ???????? – Leksyka z punktu widzenia użycia aktywnego i pasywnego 229 3.5.1. ??????? ? ??????? ??????? – Aktywna i pasywna leksyka 229 3.5.2. ????????????? ???????? ??????? – Leksyka funkcjonalnie ograniczona 231 3.5.2.1. ????????? ??????? – Leksyka dialektalna 231 3.5.2.2. ?????????? ??????? – Leksyka specjalna 239 3.5.2.3. ???????, ????? ? ???? – Żargony, slang i argot 245 3.5.3. ????????? ?? ???? ??????? – Przestarzała i nowa leksyka 252 3.5.3.1. ????????? ????? – Archaizmy 252 3.5.3.2. ?????????? – Neologizmy 257 3.6. ???????? ?? ??????????? ????????????? ??????? – Stylowa i stylistyczna dyferencjacja leksyki 261 3.6.1. ????????????? ????? – Style funkcjonalne 261 3.6.2. ??????????? ?????????????? ??????????? ? ????????? ???? – Stylistyczna charakterystyka wyrazów ukraińskich i polskich 271 3.6.3. ??????????? ?? ?????? ??????? – Leksyka ekspresywna i ocenna 275 3.7. ?????????? ?? ???????? ????????????? – Leksykografia ukraińska i polska 280 4. ??????????? – Frazeologia 289 4.1. ?????????????? ???? ??????????? ?? ????????? ??? – Zasób frazeologiczny języka ukraińskiego i polskiego 289 4.2. ????? ??????? ????? ????????? ? ???????: ??????????? – Językowe obrazy świata Ukraińców i Polaków: frazeologia 290 4.3. ?????????? ??????????? ?? ????????? ??????????? – Pochodzenie frazeologii ukraińskiej i polskiej 296 4.4. ????????? ?????????????? ??????? – Derywacja jednostek frazeologicznych 305 4.5. C???? ?????????????? – Skład frazeologizmów 308 4.6. ???????? ?????????? ? ??????????? – Stosunki systemowe we frazeologii 314 4.7. ????????????? ???????? ??????? (????????) – Frazeologiczne homonimy (paronimy) międzyjęzykowe 318 4.8. ??????????? ?????????????? ?????????????? – Stylistyczna charakterystyka frazeologizmów 322 4.9. ?????????? ????????? ?????????????? ???????? – Gramatyczna struktura zwrotów frazeologicznych 324 4.10. ???????????? ????????????? – Frazeologizmy komparatywne 326 4.11. ???????? ??????????????? ??????????? ? ????????? ?????????????? – Międzyjęzykowa ekwiwalentność frazeologizmów ukraińskich i polskich 332 4.12. ????? ??????????????? – Stałe połączenia wyrazowe 334 4.13. ???????’? – Przysłowia 345 5. ????????? – Słowotwórstwo 352 5.1. ???????? ??????? ???????????? ?? ?????????? ?????????? – Zagadnienia ogólne z zakresu słowotwórstwa ukraińskiego i polskiego 352 5.2. ????????? ????? ? ????????? ????? – Zmiany historyczne w strukturze słowa 355 5.3. ????????? – Afiksacja 357 5.3.1. ?????????? ????????? ??????? ???? – Derywacja afiksalna wyrazów ocennych 359 5.4. ????????? ?? ??????????? – Kompozyty i abrewiatury 370 5.5. ???????? – Zrosty 380 5.6. ????????? – Konwersja 385 5.7. ???????-??????????? ?????? ?????????? – Leksykalno-semantyczny sposób słowotwórstwa 386 5.8. ????????? ????? ????? – Wewnętrzna forma wyrazu 387 5.9. ????????? ???????? ?????? ???? – Słowotwórstwo podstawowych części mowy 395 5.9.1. ????????? ????????? – Słowotwórstwo rzeczowników 395 5.9.2. ????????? ???????????? – Słowotwórstwo przymiotników 405 5.9.3. ????????? ???????????? – Słowotwórstwo przysłówków 413 5.9.4. ????????? ??????? – Słowotwórstwo czasowników 417 6. ?????????? – Morfologia 425 6.1. ???????????? ????? ???? – Morfologiczne klasy wyrazów 425 6.2. ??????? – Rzeczownik 427 6.2.1. ????????? ????. ????????? ??????–????????. ????????? ?????????????? – Kategori? rodzaju. Kategori? żywotności–nieżywotności. Kategori? osobowości 428 6.2.2. ????????? ????? – Kategoria liczby 439 6.2.3. ????????? ???????? – Kategoria przypadka 442 6.2.3.1. ???? ?????? – Typy deklinacji 442 6.2.3.2. ???????????? ??????????? ? ????????? ????????? – Deklinacja rzeczowników ukraińskich i polskich 451 6.3. ?????????? – Przymiotnik 460 6.3.1. ???????-?????????? ??????? ???????????? – Leksykalno-gramatyczne grupy przymiotników 462 6.3.2. ???????????? ????????? ??????????? – Morfologiczne kategorie przymiotnika 468 6.3.3. ??????? ?????????? ???????????? – Stopniowanie przymiotników 472 6.4. ????????? – Zaimek 476 6.4.1. ???????-?????????? ??????? ?? ???????????? ??????????? – Leksykalno-gramatyczne grupy i deklinacja zaimków 478 6.5. ????????? – Liczebnik 490 6.5.1. ???????-?????????? ??????? ?? ???????????? ??????????? – Leksykalno-gramatyczne grupy i deklinacja liczebników 491 6.6. ?????????? – Przysłówek 501 6.6.1. ???????-?????????? ??????? ?? ???????? ???????????? – Leksykalno-gramatyczne grupy i używanie przysłówków 502 6.6.2. ??????? ?????????? ???????????? – Stopniowanie przysłówków 507 6.7. ???????? – Czasownik 508 6.7.1. ????????? ?????. ???????? ???????? – Kategoria trybu. Czasowniki zwrotne 513 6.7.2. ????????? ???? – Kategoria aspektu 516 6.7.3. ??????????????? – Koniugacja 519 6.7.4. ????????????? – Imiesłów przymiotnikowy 531 6.7.5. ????????????? – Imiesłów przysłówkowy 534 6.8. ????????? – Spójnik 535 6.9. ?????????? – Przyimek 544 6.9.1. ?????????????? ??????????? ? ????????? ???????????? – Współzależności przyimków ukraińskich i polskich 548 6.10. ?????? – Partykuła 554 6.11. ????? – Wykrzyknik 558 7. ????????? – Składnia 564 7.1. ???????i ????????? ???????????? ?? ?????????? ?????????? – Ogólne zasady składni ukraińskiej i polskiej 564 7.2. ??????????????? – Grupa wyrazowa 568 7.2.1. ?????????? – Związek zgody 570 7.2.2. ????????? – Związek rządu 577 7.2.2.1. ????????? ????????? – Rekcja czasownikowa 578 7.2.2.2. ?????????? ????????? – Rekcja rzeczownikowa 584 7.2.2.3. ????????????? ????????? – Rekcja przymiotnikowa 587 7.2.2.4. ???????????? ????????? – Rekcja liczebnikowa 596 7.2.2.5. ???????????? ? ????????????? ????????? – Rekcja zaimkowa i przysłówkowa 597 7.2.3. ?????????? – Związek przynależności 598 7.3. ??????? – Zdanie 601 7.3.1. ?????????? ??????? – Zdanie dwuczłonowe 607 7.3.1.1. ??????? ????? ??????? – Główne części zdania 608 7.3.1.1.1. ?????? – Podmiot 608 7.3.1.1.2. ???????? – Orzeczenie 609 7.3.1.1.2.1. ?????????? ??????? ???????? – Orzeczenie proste czasownikowe 611 7.3.1.1.2.2. ?????????? ????????? ???????? – Orzeczenie złożone czasownikowe 612 7.3.1.1.2.3. ??????? ????????? ???????? – Orzeczenie złożone imienne 614 7.3.1.2. ?????????? ????? ??????? – Drugorzędne części zdania 629 7.3.1.2.1. ??????? – Dopełnienie 631 7.3.1.2.2. ????????? – Przydawka 635 7.3.1.2.3. ????????? – Okolicznik 642 7.4. ??????????? ??????? – Zdanie jednoczłonowe 651 7.4.1. ????????-??????? ??????? – Zdania określono-osobowe 653 7.4.2. ??????????-??????? ??????? – Zdania nieokreślono-osobowe 654 7.4.3. ???????????-??????? ??????? – Zdania uogólniono-osobowe 656 7.4.4. ?????????? ??????? – Zdania bezosobowe 657 7.4.5. ??????????? ??????? – Zdania bezokolicznikowe 661 7.4.6. ??????????? ??????? – Zdania nominatywne 663 7.4.7. ????????? ??????? – Zdania genitywne 663 7.5. ?????? ?????????? ??????? – Zdanie proste polipredykatywne 664 7.5.1. ????????? ????? ??????? – Jednorodne części zdania 666 7.5.2. ??????????i ????????? – Przydawki niejednorodne 677 7.5.3. ???????????? ????????? – Określenie predykatywne 686 7.5.4.????????????? – Wyodrębnienie 696 7.5.5. ??????? ?? ????????? ??????????? – Konstrukcje wtrącone 698 7.5.6. ????????? – Zwroty 701 7.6. ??????? ??????? – Zdanie złożone 702 7.6.1. ?????????????i ??????? – Zdania złożone współrzędnie 704 7.6.2. ??????????????? ??????? – Zdania złożone podrzędnie 707 7.6.3. ??????????????i ??????i ??????? – Zdania złożone bezspójnikowe 723 7.7. ????? – Tekst 725 7.8. ??????? ???? – Szyk wyrazów 732 7.8.1. ??????? ???? ? ???????? ??????? – Szyk wyrazów w zdaniu prostym 733 7.8.2. ??????? ???? ? ???????????? ??????? – Szyk wyrazów w zdaniu prostym polipredykatywnym 744 7.8.3. ??????? ???? ? ????????????? ?????? ? ????????? ??????? – Szyk wyrazów i części predykatywnych w zdaniu złożonym 755 7.9. ????????? – Intonacja 758 ?????? ?????????? – Skróty 760 ?????????? – Literatura 764 1. ??????? ???????????? – Bibliografia naukowa 764 2. ???????? – Słowniki 800 3. ????????-??????? – Strony internetowe 804 ?????? (???.) – Streszczenie (ukr.) 805 Streszczenie (???.) – Streszczenie (pol.) 806 ?????? (???.) – Streszczenie (ros.) 807 Summary (????.) – Streszczenie (ang.) 808