Mam, jestem, mogę. Kształtowanie odporności psychicznej u dzieci i młodzieży

Autorki poruszają problematykę odporności psychicznej i jej wzmacniania. W pierwszej części, teoretycznej, koncentrują się na zagadnieniu stresu w perspektywie dzieci i młodzieży, a także na zróżnicowanych sposobach radzenia sobie z nim. Akcentują rolę odporności psychicznej w pokonywaniu trudności życiowych oraz podkreślają możliwość jej skutecznego wzmacniania i rozwijania poprzez różne formy oddziaływania psychologicznego. W drugiej części publikacji, praktycznej, przedstawiono scenariusze zajęć psychoedukacyjnych. Są one ujęte w formie modułowej i tworzą kompendium specjalistycznej wiedzy psychologicznej dla osób pracujących z dziećmi i młodzieżą. Każdy cykl zajęć warsztatowych dotyczy innego obszaru odporności psychicznej, np. roli środowiska rodzinnego, życiowych wyzwań, poczucia własnej wartości, rywalizacji i współpracy, stabilności emocjonalnej, prawidłowej komunikacji czy zdolności budowania właściwych relacji interpersonalnych. Zaproponowane metody aktywizujące mogą przyczynić się do wzmacniania motywacji dzieci i młodzieży do dokonywania zmian. Książka adresowana jest do osób pracujących z dziećmi i młodzieżą, psychologów, pedagogów, wychowawców, terapeutów. Może być pomocna w kształtowaniu przestrzeni do podejmowania kreatywnej aktywności, a także skłaniać do realizowania nowatorskich działań w obszarze psychologii stosowanej.

Spis treści

Wstęp 7 I. Część teoretyczna 1. Oblicza i źródła stresu w życiu dzieci i młodzieży 11 2. Odporność psychiczna 17 2.1. Odporność psychiczna jako cecha 17 2.2. Odporność psychiczna jako proces 19 2.3. Odporność psychiczna jako rezultat interakcji 20 3. Mity na temat odporności psychicznej 31 4. Odporność psychiczna a perspektywa psychologii pozytywnej 35 5. Odporność psychiczna a edukacja 39 5.1. Edukacja w świecie VUCA 39 5.2. Nauczyciel a wzmacnianie odporności psychicznej uczniów 41 5.3. Grupa rówieśnicza a odporność psychiczna 43 6. Cechy uczniów o zróżnicowanej odporności psychicznej 47 7. Potrzeba wsparcia psychologicznego dzieci i młodzieży w kształtowaniu odporności psychicznej 51 II. Część praktyczna Wstęp 57 Pierwszy cykl warsztatów. Wprowadzenie do problematyki odporności psychicznej 60 Warsztat 1.1. Rola rodziny w kształtowaniu odporności psychicznej 60 Warsztat 1.2. Co to znaczy mieć odporność psychiczną? 62 Warsztat 1.3. Uwarunkowania odporności psychicznej 64 Wyzwanie i postrzeganie życiowych wyzwań jako szansy 66 Drugi cykl warsztatów. Życiowe wyzwania szansą na odporność psychiczną 67 Warsztat 2.1. Marzenia jako wyzwanie 67 Warsztat 2.2. Rozwiązywanie trudnych sytuacji życiowych 70 Warsztat 2.3. Znaczenie ekspozycji społecznej w budowaniu odporności psychicznej 73 Pewność siebie, wysoki poziom wiary w swoje możliwości i umiejętności 76 Trzeci cykl warsztatów. Poczucie własnej wartości a odporność psychiczna 77 Warsztat 3.1. Rola poczucia własnej wartości w umacnianiu odporności psychicznej 77 Warsztat 3.2. Pozytywne myślenie a moje mocne strony 80 Warsztat 3.3. Rola mowy wewnętrznej i afirmacji w kształtowaniu przekonań o sobie Zaangażowanie, wytrwałość i sumienność w realizowaniu zadań 85 Czwarty cykl warsztatów. Rola realizacji zadań w budowaniu odporności psychicznej 86 Warsztat 4.1. Rywalizacja i współpraca jako czynniki odporności psychicznej 86 Warsztat 4.2. Wytrwałość i sumienność w realizowaniu zadań 89 Warsztat 4.3. Autorefleksja nad swoją wytrwałością – dawniej i dziś 92 Poczucie kontroli i wpływu, umiejętność kierowania własnymi decyzjami 94 Piąty cykl warsztatów. Rola stabilności emocjonalnej i samoskuteczności w umacnianiu odporności psychicznej 95 Warsztat 5.1. Emocje jako sojusznik w radzeniu sobie ze stresem 95 Warsztat 5.2. Sztuka panowania nad emocjami w sytuacjach trudnych 97 Warsztat 5.3. Rola samoskuteczności i sfer wpływu w radzeniu sobie ze stresem 99 Psychologiczne aspekty komunikacji 101 Szósty cykl warsztatów. Rola prawidłowej komunikacji interpersonalnej w kształtowaniu odporności psychicznej 102 Warsztat 6.1. Skuteczna komunikacja 102 Warsztat 6.2. Jak mówić językiem żyrafy? 104 Warsztat 6.3. Aktywne słuchanie a relacje z innymi osobami 107 Psychologiczne aspekty relacji interpersonalnych 110 Siódmy cykl warsztatów. Relacje interpersonalne a ich rola w umacnianiu odporności psychicznej 111 Warsztat 7.1. Relacje z innymi jako przestrzeń dzielenia się i okazywania wdzięczności 111 Warsztat 7.2. Wdzięczność jako element budowania odporności psychicznej 114 Warsztat 7.3. Rola samowspółczucia we wzmacnianiu odporności psychicznej 117 Warsztat 7.4. Moja odporność na presję grupy 120 Zakończenie 123 Załączniki do warsztatów psychoedukacyjnych 125 Literatura 131 Noty o autorkach 145