Neuropsychologia intencjonalnego działania

Monografia podejmuje pierwszą w literaturze polskiej próbę kompleksowego oraz interdyscyplinarnego ujęcia problematyki intencjonalnych, dowolnych działań człowieka, których regulacją zajmuje się specyficzny system współcześnie zwany funkcjami wykonawczymi. Jak wyjaśniono w książce, wywierają one integrujący i organizujący wpływ na procesy poznawcze, które ostatecznie nadają zachowaniu celowy, zorganizowany i kontrolowany charakter. Nadrzędna i regulacyjna rola funkcji wykonawczych w systemie poznawczym wynika z ich szczególnego usytuowania między umysłem, czyli szeroko pojętym myśleniem i wiedzą, a działaniem, czyli zespołem realizowanych czynności. Książka przeznaczona jest dla przedstawicieli neuropsychologii, psychologii klinicznej, psychologii poznawczej, medycyny, w tym lekarzy dostrzegających behawioralny aspekt patologii mózgowej, oraz rehabilitantów starających się przywrócić pacjentom umiejętność samodzielnego radzenia, czy wreszcie studentów psychologii, medycyny i neurobiologii. Publikacja adresowana jest również do osób zainteresowanych mózgowymi mechanizmami aktywności sprawczej człowieka w życiu codziennym.

Spis treści

Wstęp 9 CZĘŚĆ PIERWSZA. ZAGADNIENIA TEORETYCZNE 17 ROZDZIAŁ 1. HISTORIA BADAŃ NAD INTENCJONALNYM ZACHOWANIEM CZŁOWIEKA 17 ROZDZIAŁ 2. WSPÓŁCZESNE POGLĄDY NA PSYCHOLOGICZNĄ ORGANIZACJĘ FUNKCJI WYKONAWCZYCH 32 2.1. Funkcje wykonawcze jako system kontroli 34 2.2. Funkcje wykonawcze jako system planowania 51 2.3. Wieloczynnikowe modele funkcji wykonawczych 60 ROZDZIAŁ 3. MÓZGOWA ORGANIZACJA FUNKCJI WYKONAWCZYCH 70 ROZDZIAŁ 4. FUNKCJE WYKONAWCZE A INNE PROCESY PSYCHICZNE 91 4.1. Związek funkcji wykonawczych z uwagą 91 4.2. Związek funkcji wykonawczych z pamięcią 97 4.2.1. Pamięć operacyjna 97 4.2.2. Pamięć długotrwała 103 4.3. Związek funkcji wykonawczych z intelektem 110 4.4. Związek funkcji wykonawczych z językiem 116 4.5. Związek funkcji wykonawczych z funkcjami wzrokowo-przestrzennymi i motorycznymi 122 4.5.1. Funkcje wzrokowo-przestrzenne 122 4.5.2. Praksja 127 4.6. Związek funkcji wykonawczych z emocjami 131 CZĘŚĆ DRUGA. ZASTOSOWANIE KONCEPCJI FUNKCJI WYKONAWCZYCH W PRAKTYCE KLINICZNEJ 141 ROZDZIAŁ 5. ZABURZENIA FUNKCJI WYKONAWCZYCH 141 5.1. Charakterystyka ogólna zaburzeń funkcji wykonawczych 141 5.1.1. Typowe przejawy zaburzeń funkcji wykonawczych i ich wpływ na codzienne życie 142 5.1.2. Rodzaje zaburzeń wykonawczych a zespół czołowy 148 5.2. Wybrane zaburzenia funkcji wykonawczych w praktyce klinicznej 157 5.2.1. Badania dzieci i młodzieży 157 5.2.1.1. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi 158 5.2.1.2. Zespół Tourette’a (zespół Gillesa de la Tourette’a) 164 5.2.1.3. Zaburzenia zachowania 167 5.2.1.4. Specyficzne trudności w uczeniu się 170 5.2.1.5. Zaburzenia wykonawcze po urazie czaszkowo-mózgowym 173 5.2.1.6. Inne schorzenia objawiające się zaburzeniami wykonawczymi 176 5.2.2. Badania osób dorosłych 184 5.2.2.1. Choroby naczyniowe mózgu 185 5.2.2.2. Urazy czaszkowo-mózgowe 191 5.2.2.3. Guzy śródczaszkowe 196 5.2.2.4. Choroby pierwotnie zwyrodnieniowe mózgu 199 5.2.2.5. Choroby demielinizacyjne mózgu 214 5.2.2.6. Choroby neuroinfekcyjne 217 5.2.2.7. Neurointoksykacje 220 5.2.2.8. Zaburzenia wykonawcze w praktyce neuropsychiatrycznej 223 5.3. Skojarzony z wiekiem spadek sprawności funkcji wykonawczych 229 ROZDZIAŁ 6. DIAGNOZA FUNKCJI WYKONAWCZYCH 242 6.1. Podstawy teoretyczne diagnozy neuropsychologicznej 242 6.2. Typy diagnozy 243 6.3. Procedury diagnostyczne 248 6.4. Opis wybranych metod diagnostycznych 252 6.4.1. Metody psychometryczne 253 6.4.1.1. Test Sortowania Kart z Wisconsin 253 6.4.1.2. Testy Wieży 257 6.4.1.3. Test Interferencji Nazw i Kolorów (Stroopa) 261 6.4.1.4. Test Fluencji Słownej 264 6.4.1.5. Test Łączenia Punktów 269 6.4.1.6. Behawioralny Test do Badania Zespołu Dysfunkcji Wykonawczej 272 6.4.1.7. Skala Oceny Funkcji Wykonawczych opracowana przez Delisa i Kaplan 275 6.4.1.8. Testy Labiryntów 280 6.4.1.9. Testy kwestionariuszowe 283 6.4.2. Metody kliniczno-eksperymentalne 289 ROZDZIAŁ 7. TERAPIA ZABURZEŃ FUNKCJI WYKONAWCZYCH 293 7.1. Ogólne cele i zasady terapii 293 7.2. Wybrane metody terapii neuropsychologicznej 295 7.3. Parametry prognostyczne zaburzeń wykonawczych 301 ZAKOŃCZENIE 305 BIBLIOGRAFIA 311 SPIS TABEL 360 SPIS RYSUNKÓW 361 INDEKS SKRÓTÓW 363 INDEKS NAZWISK 366