Notre-Dame. Collage literacki wg idei Marcela Duchampa

RECENZJA

Notre Dame Piotr Placzyński
Książka 
„Notre-Dame. Collage literacki wg idei Marcela Duchampa” autorstwa Piotra Placzyńskiego to nietypowa publikacja z pogranicza sztuki, historii i filozofii. 
Oto jej krótka recenzja i charakterystyka:
• Forma (Kolaż literacki): Zgodnie z podtytułem, autor stosuje koncepcję „ready-mades” Marcela Duchampa, przenosząc ją na grunt literatury. Zamiast klasycznej narracji, otrzymujemy strukturę złożoną z fragmentów, nawiązań i przemyśleń, które wspólnie tworzą wielowymiarowy obraz katedry.
• Tematyka: Książka nie jest typowym przewodnikiem. Placzyński traktuje architekturę Notre-Dame jako „trwałe świadectwo historii” i punkt wyjścia do rozważań nad kulturą europejską, siłami twórczymi człowieka oraz duchowością.
• Patronat duchowy: Ciekawostką jest, że autor za duchowego patrona dzieła obrał Hermesa Trismegistosa, co nadaje publikacji rys ezoteryczny i hermetyczny.
• Dla kogo: To pozycja wymagająca, skierowana do czytelników zainteresowanych teorią sztuki, historią idei oraz eksperymentalnymi formami literackimi. 
Książka ukazała się pierwotnie w 2008 roku nakładem wydawnictwa My Book i liczy około 220 stron. Obecnie jest dostępna głównie w formie e-booka w popularnych księgarniach, takich jak Empik, PWN czy Ibuk. 
Powiązania z twórczością Marcela Duchampa opierają się na trzech głównych filarach:
1. Ready-mades w literaturze
Duchamp zrewolucjonizował sztukę, uznając, że przedmiot codziennego użytku (jak pisuar czy suszarka do butelek) staje się dziełem sztuki poprzez sam wybór artysty i umieszczenie go w nowym kontekście. 
• Placzyński traktuje fragmenty tekstów historycznych, cytaty i opisy architektury jako literackie „przedmioty gotowe” (ready-mades).
• Zamiast pisać autorską opowieść od zera, autor selekcjonuje istniejące fakty i myśli, zestawiając je w formie kolażu, co nadaje im nowe, filozoficzne znaczenie. 
2. Prymat idei nad formą
Zgodnie z duchem konceptualizmu Duchampa, dla którego „sztuka to to, co za sztukę uznamy”, Placzyński przesuwa ciężar z estetyki opisu na proces intelektualny. 
• Katedra Notre-Dame nie jest tu tylko budynkiem, ale „ideą” i „trwałym świadectwem sił twórczych”.
• Autor prowokuje czytelnika do odczytywania architektury jako zapisu myśli ludzkiej, podobnie jak Duchamp zmuszał do interpretacji znaczenia ukrytego za zwykłym przedmiotem. 
3. Konstrukcja kolażu
Książka ma strukturę nieliniową, co bezpośrednio nawiązuje do technik montażu i asamblażu.
• Zamiast chronologicznego przewodnika, otrzymujemy mozaikę.
• Taki układ ma odzwierciedlać złożoność katedry, która sama w sobie jest „kolażem” stylów, epok i ludzkich intencji, narastających przez stulecia.
Hermes Trismegistos (z greckiego „Hermes Trzykroć Wielki”) to postać mityczna i legendarna, uznawana za twórcę hermetyzmu – nurtu filozoficzno-religijnego, który odegrał ogromną rolę w historii europejskiej myśli, nauki i ezoteryki. 
Oto najważniejsze aspekty tej postaci:
1. Pochodzenie i synkretyzm
Hermes Trismegistos powstał z połączenia dwóch bóstw w okresie hellenistycznym: 
• Greckiego Hermesa: posłańca bogów, patrona podróżników, kupców i złodziei, a także przewodnika dusz.
• Egipskiego Thota: boga mądrości, pisma, magii i nauki.
W efekcie powstała postać „boskiego nauczyciela”, który miał przynieść ludzkości wiedzę o świecie, bogu i samym sobie. 
2. Spuścizna literacka (Hermetica)
Przypisuje mu się autorstwo ogromnej liczby traktatów, z których najważniejsze to:
• Corpus Hermeticum: zbiór 17 dialogów filozoficznych poruszających tematy natury boskiej, jedności wszechświata i nieśmiertelności duszy.
• Tabula Smaragdina (Szmaragdowa Tablica): krótki tekst zawierający słynną maksymę alchemiczną: „To, co jest na dole, jest jak to, co jest na górze”, co sugeruje jedność mikro- i makrokosmosu. 
3. Rola w kulturze i nauce
Choć dziś wiemy, że teksty hermetyczne to pseudoepigrafy (pisma przypisane mitycznemu autorowi) powstałe głównie między II a III wiekiem n.e., przez stulecia wierzono w ich autentyczność: 
• W renesansie: uważano go za proroka żyjącego przed Mojżeszem, który zapowiedział chrześcijaństwo. Myśliciele tacy jak Marsilio Ficino tłumaczyli jego dzieła, co wpłynęło na rozwój humanizmu.
• W nauce: hermetyzm był fundamentem alchemii, z której wyewoluowała nowożytna chemia. Idee Hermesa inspirowały nawet takich uczonych jak Izaak Newton.
• Symbolika: jego głównym atrybutem jest kaduceusz – laska opleciona dwoma wężami, symbolizująca równowagę i uzdrawianie. 
W kontekście książki Piotra Placzyńskiego o Notre-Dame, wybór Hermesa na patrona sugeruje, że katedra nie jest dla autora tylko budynkiem, ale „tekstem” do odczytania i skarbcem ukrytej, tajemnej wiedzy o człowieku i wszechświecie.

W tej książce dowiesz się o tych rzeczach Świadectwa zachodniej kultury europejskiej zapisane w kamieniu. Orkady były zamieszkiwane przynajmniej od 4000 r. p.n.e. , morze nie stanowiło tam przeszkody uniemożliwiającej komunikację między wyspami. Mieszkańcy wyspy nie byli łowcami czy zbieraczami i niewątpliwie znali zasady matematyki i astronomii, a nawet posiadali w domach urządzenia sanitarne. Na wiele stuleci przed rządami Pierwszej Dynastii w Egipcie i przed powstaniem pierwszych miast w Mezopotamii, w krainie znanej jako Urodzajny Połksiężyc, człowiek mierzył czas dzięki obserwacji Słońca i Księżyca. Na dalekich Orkadach, na północ od Szkocji, i w dolinie Boyne w Irlandii, uprawiający astronomię, odsłonili tajemnicę swego kosmosu. Wówczas, podobnie jak i dziś, nauka, która dokonuje pomiarów cyklów słonecznych i księżycowych, była nader złożona. Megality i znajdujące się w nich pomieszczenia, mające pomagać kapłanowi czy uczonemu, były wznoszone przez siłę roboczą, która najprawdopodobniej nie pojmowała znaczenia swych wysiłków. Kolejne przykłady rozumienia złożonych ruchów ciał niebieskich – świętą wiedzę, która zostanie zachowana w tej czy innej formie przez całe wieki. Słońce uważano za zasadę męską, Ziemia zaś reprezentowała zasadę Żeńską. Konotacja seksualna była tu zamierzona, a często dzień penetracji słonecznej przypada na przesilenie zimowe. Odrodzenie Niezwyciężonego Słońca, które śledzili mieszkańcy Orkadów, jest tym samym, co odrodzenie Sol Invictus, o którym mówili Rzymianie – jest tym samym zmartwychwstaniem Słońca, które chrześcijanie obchodzą jeszcze dziś. O narodzinach Słońca w czasie przesilenia zimowego mowa jest tam, gdziekolwiek istniał stan kapłański od Egiptu przez Rzym i Średniowiecze do współczesności. Newgrange, kalkulator solarny zbudowany w niewiarygodnie dokładnej formie pięć tysięcy lat temu. Ma kształt dużego wzgórza z masywną bramą i tak zwaną skrzynką ze światłem - jest ponad sześćset lat starsze niż Wielka Piramida w Gizie I o tysiąc lat wyprzedziło Stonehenge. Zachowane ruiny miasta i cytadeli w Mykenach pochodzą z ok. 1700 r. p.n.e. Na wzgórzu, w centrum terenu o kształcie zbliżonym do trójkąta, otoczonego masywnym kamiennym murem, biegnącym wokół wzgórza, wznosił się pałac królewski, odizolowany od innych budowli. W obrębie murów cytadeli znajdowało się kilka domów i spichlerz (a także okręg grobowy z grobami szybowymi). Skarbiec Arteusa w Mykenach, zwany też Grobowcem Agamemnona, należy do najdoskonalszych. Prowadzi do niego długi korytarz (tzw. dromos), którego ściany zostały oblicowane prostokątnymi blokami ciemnoszarego kamienia, opracowanymi za pomocą młotków. Wejście, lekko zwężające się ku gorze, zwieńczone masywnym nadprożem ważącym blisko sto dwadzieścia dwie tony, nad którym pozostawiono trójkąt odciążający, prowadzi do komory grobowej. Chrześcijaństwo, które pojawiło się w Anglii w czasach rzymskich, nie przetrwało zbyt długo po wycofaniu się ostatniego legionu w 407 r. i po kolejnych najazdach Anglów, Sasów, Jutów i Fryzów zza Morza Północnego. W tym samym jednak okresie rozpoczęła się w Irlandii chrystianizacja, która w znacznym stopniu dokonała się jeszcze przed śmiercią wielkiego misjonarza, św. Patryka (tradycyjna data jego śmierci to rok 461). Wspólnoty monastyczne, powstające na wyspie,krzewiły chrześcijaństwo wśród ludności wiejskiej. W VI w. na terenie Europy zaczęły powstawać klasztory misyjne, zakładane przez mnichów przybyłych z Irlandii, od wyspy Iona przy zachodnim wybrzeżu Szkocji, przez obszary Europy, po Bobbio w Italii. Niestety, ale więcej informacji tu się nie zmieści, ale jak kupisz książkę, to dowiesz się o wiele więcej.