Opodatkowanie pochodnych instrumentów finansowych podatkiem dochodowym od osób prawnych

Nagroda w konkursie Złote Skrzydła Dziennika Gazety Prawnej. Rozważania Autora skupiają się wokół możliwych wariantów, jakie mogą wystąpić w zakresie transakcji na pochodnych instrumentach finansowych, formalnie dopuszczonych przez aktualnie obowiązujące przepisy prawa podatkowego, bilansowego, cywilnego oraz gospodarczego, dotyczących kształtowania się przedmiotu i podstawy opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych, m.in.: przychodów i kosztów uzyskania przychodów związanych z zawarciem, trwaniem, realizacją, rezygnacją oraz zbyciem praw z pochodnych instrumentów finansowych, wyceny instrumentów finansowych, sposobu rozliczenia kontraktów (rzeczywisty lub nierzeczywisty), celu zawarcia kontraktów (spekulacyjny, zabezpieczający lub inny), kalkulacji różnic kursowych związanych z walutowymi pochodnymi instrumentami finansowymi, określenia zysków i strat z samych transakcji. Ponadto w opracowaniu zawarto analizę podatkową szczególnych transakcji na instrumentach finansowych związanych z restrukturyzacją podmiotów, zawieraniem przedmiotowych transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi (transfer pricing) oraz wyceną derywatów i transakcji walutowych dla celów podatkowych. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest głównie dla kadry zarządzającej oraz pracowników wyższego szczebla podmiotów realizujących transakcje na derywatach, w szczególności dla pracowników instytucji finansowych oraz międzynarodowych korporacji. Zainteresuje również doradców podatkowych, adwokatów i radców prawnych.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 13 Wykaz schematów | str. 19 Wstęp | str. 23 Rozdział I Wprowadzenie | str. 27 Rozdział II Pochodny instrument finansowy jako przedmiot opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych na tle różnych dziedzin prawa | str. 33 1. Przedmiot i podstawa opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych | str. 33 1.1. Przedmiot opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych | str. 33 1.2. Podstawa opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych | str. 38 2. Charakter prawny pochodnych instrumentów finansowych | str. 39 2.1. Pojęcie instrumentu finansowego i papieru wartościowego w ujęciu materialnoprawnym i historycznym | str. 39 2.2. Definicja instrumentów finansowych i papierów wartościowych na tle ustawy o obrocie instrumentami finansowymi | str. 44 2.3. Pochodny instrument finansowy a papier wartościowy | str. 57 2.4. Zasada numerus clausus papierów wartościowych a pochodne instrumenty finansowe - podsumowanie | str. 62 2.5. Podstawowe rodzaje derywatów | str. 70 2.6. Kontrakty terminowe - forward | str. 72 2.7. Kontrakty terminowe - futures | str. 75 2.8. Opcje | str. 81 2.9. Kontrakty swap | str. 87 2.10. Zastosowanie regulacji dotyczących papierów wartościowych do instrumentów finansowych | str. 90 2.11. Warranty subskrypcyjne, warranty opcyjne, prawa do akcji (PDA) | str. 91 2.12. Rozróżnienie instrumentów finansowych oraz towarów giełdowych | str. 95 3. Konstrukcja pochodnych instrumentów finansowych w ujęciu ekonomicznym | str. 96 3.1. Wprowadzenie | str. 96 3.2. Rys historyczny | str. 101 3.3. Klasyfikacja pochodnych instrumentów finansowych | str. 103 3.4. Instrumenty bazowe oraz sposoby rozliczenia derywatu | str. 105 3.5. Szczególne funkcje instrumentów finansowych | str. 108 3.5.1. Spekulacja | str. 109 3.5.2. Zabezpieczenie (hedging | str. 112 3.5.3. Arbitraż | str. 114 3.6. Rodzaje pochodnych instrumentów finansowych | str. 115 3.6.1. Ujęcie ekonomiczne kontraktu forward | str. 117 3.6.2. Ujęcie ekonomiczne kontraktu futures | str. 120 3.6.3. Ujęcie ekonomiczne opcji | str. 125 3.6.4. Ujęcie ekonomiczne kontraktu swap | str. 132 4. Derywaty na tle prawa bilansowego (ustawy o rachunkowości, rozporządzenia MF z dnia 12 grudnia 2001 oraz MSR/MSSF) | str. 140 4.1. Pochodne instrumenty finansowe jako aktywa finansowe | str. 142 4.1.1. Rodzaje instrumentów finansowych - ogólna charakterystyka | str. 142 4.1.2. Podział instrumentów finansowych | str. 146 4.1.3. Pozycja zabezpieczana i instrument zabezpieczający | str. 161 4.2. Klasyfikacja instrumentów finansowych | str. 163 4.3. Ujęcie instrumentu finansowego jako zobowiązania finansowego lub instrumentu kapitałowego | str. 167 4.4. Wycena instrumentów finansowych | str. 169 4.5. Skutki przeszacowania instrumentów finansowych | str. 180 4.6. Wyłączenie instrumentów finansowych z ksiąg rachunkowych | str. 182 4.7. Rachunkowość zabezpieczeń - wycena pozycji zabezpieczanych i zabezpieczających | str. 185 4.7.1. Ryzyko finansowe związane z pochodnymi instrumentami finansowymi | str. 185 4.7.2. Zasady rachunkowości zabezpieczeń | str. 186 4.8. Reklasyfikacja instrumentów finansowych z uwagi na zmianę celu wykorzystania instrumentu | str. 195 4.9. Prezentacja instrumentów finansowych w sprawozdaniu finansowym | str. 197 4.10. Analiza zastosowania rachunkowości zabezpieczeń w przypadku pochodnych instrumentów finansowych opartych na walucie | str. 210 4.11. Nowa klasyfikacja aktywów i zobowiązań finansowych wg MSR 39 i MSSF 9 obowiązująca od dnia 1 stycznia 2015 r. | str. 212 5. Towarowe instrumenty pochodne | str. 214 5.1. Katalog towarów giełdowych | str. 214 5.1.1. Lista instrumentów uznanych za towary giełdowe | str. 214 5.1.2. Prawa pochodne odnoszące się do towarów | str. 215 5.2. Istota praw pochodnych towarowych | str. 217 5.2.1. Zarys praw pochodnych towarowych | str. 217 5.2.2. Uprawnienia do emisji oraz prawa majątkowe wynikające ze świadectw pochodzenia a prawa pochodne | str. 219 5.3. Katalog instrumentów finansowych a towary giełdowe | str. 224 5.3.1. Zagadnienia wstępne - instrument finansowy a towar giełdowy | str. 224 5.3.2. Rozgraniczenie towarów giełdowych i instrumentów finansowych | str. 230 5.4. Szczególne towary giełdowe | str. 233 5.4.1. Limity wielkości produkcji oraz emisji zanieczyszczeń | str. 233 5.4.2. Świadectwa pochodzenia i prawa majątkowe wynikające ze świadectw pochodzenia | str. 245 6. Obrót instrumentami finansowymi na rynku regulowanym i poza rynkiem regulowanym | str. 248 6.1. Prawne aspekty obrotu instrumentami finansowymi | str. 248 6.1.1. Umowy na rynku regulowanym | str. 248 6.1.2. Zawarcie transakcji na rynku regulowanym a cesja | str. 250 6.1.3. Kompensacja wielostronna a tryb zawierania umów | str. 253 6.1.4. Zbycie papierów wartościowych na rynku regulowanym | str. 259 6.1.5. Obrót pochodnymi instrumentami finansowymi | str. 263 6.1.6. Nabycie instrumentów pochodnych w wyniku wykonania umowy o świadczenie usług brokerskich | str. 271 6.2. Systemy obrotu instrumentami finansowymi | str. 274 6.2.1. Obrót zorganizowany i prywatny instrumentami finansowymi | str. 274 6.2.2. Rynek regulowany | str. 274 6.2.3. Alternatywny system obrotu | str. 276 6.2.4. Przymus obrotu na wybranych systemach obrotu | str. 279 6.3. Systemy obrotu towarami giełdowymi | str. 282 6.3.1. Giełdy towarowe i systemy obrotu towarami giełdowymi | str. 282 6.3.2. Przymus obrotu na giełdzie towarowej | str. 285 6.3.3. Obrót energią elektryczną | str. 291 7. Różnice kursowe kształtujące przychody i koszty podatkowe w świetle art. 15a u.p.d.o.p | str. 294 7.1. Wprowadzenie do ustalania różnic kursowych na tle ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych | str. 294 7.2. Kalkulacja różnic kursowych dla celów podatkowych w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2006 r. | str. 296 7.3. Zasady rozliczania różnic kursowych w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych | str. 304 7.4. Rozliczenia z kontrahentami a kalkulacja różnic kursowych | str. 312 8. Bilansowa metoda rozliczania różnic kursowych zgodnie z art. 30 u.r | str. 320 8.1. Bilansowa metoda kalkulacji różnic kursowych dla celów podatkowych - art. 9b u.p.d.o.p | str. 320 8.2. Kalkulacja różnic kursowych w świetle art. 30 u.r. | str. 325 8.2.1. Wycena na dzień dokonania transakcji w walucie obcej | str. 328 8.2.2. Prezentacja różnic kursowych w sprawozdaniu finansowym | str. 329 Rozdział III Model opodatkowania pochodnych instrumentów finansowych na tle ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych | str. 331 1. Pojęcie dochodu na transakcji na pochodnych instrumentach finansowych | str. 331 2. Czynniki wpływające na model opodatkowania pochodnych instrumentów finansowych | str. 335 3. Nierzeczywisty pochodny instrument finansowy na tle ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych | str. 343 3.1. Definicja pochodnego instrumentu finansowego dla celów podatkowych | str. 343 3.2. Podstawowe zasady opodatkowania nierzeczywistych pochodnych instrumentów finansowych w podatku dochodowym od osób prawnych | str. 353 3.2.1. Przychód podatkowy będący wynikiem transakcji na pochodnych instrumentach finansowych (instrumenty nierzeczywiste) | str. 353 3.2.2. Koszty podatkowe związane z transakcjami na pochodnych instrumentach finansowych (instrumenty nierzeczywiste) | str. 361 3.3. Podsumowanie - nierzeczywiste pochodne instrumenty finansowe rozliczane na "zasadach ogólnych" | str. 385 4. Rzeczywisty pochodny instrument finansowy w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych | str. 387 4.1. Rzeczywiste pochodne instrumenty finansowe wystawione na instrument bazowy będący "towarem" | str. 390 4.2. Podsumowanie - rzeczywiste pochodne instrumenty finansowe wystawione na instrument bazowy będący "towarem", rozliczane na "zasadach ogólnych" | str. 398 4.3. Rzeczywiste pochodne instrumenty finansowe wystawione na walutę | str. 400 4.4. Podsumowanie - rzeczywiste pochodne instrumenty finansowe wystawione na walutę, rozliczane na "zasadach ogólnych" | str. 413 5. Cel zawarcia kontraktu determinujący skutki w podatku dochodowym od osób prawnych | str. 415 5.1. Derywaty rozliczane na zasadach ogólnych - zawarte w celach spekulacyjnych oraz zabezpieczających "ogólną" działalność gospodarczą | str. 415 5.2. Derywaty zawarte w celu zabezpieczenia kosztów nabycia środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych | str. 418 5.2.1. Derywaty nierzeczywiste zawarte w celu zabezpieczenia kosztów nabycia środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych | str. 420 5.2.2. Derywaty rzeczywiste zawarte w celu zabezpieczenia kosztów nabycia środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych | str. 424 5.3. Derywaty zawarte w celu zabezpieczenia kosztów wytworzenia środków trwałych | str. 428 5.3.1. Derywaty nierzeczywiste zawarte w celu zabezpieczenia kosztów wytworzenia środków trwałych | str. 430 5.3.2. Derywaty rzeczywiste zawarte w celu zabezpieczenia kosztów wytworzenia środków trwałych | str. 432 6. Derywaty zawarte w celu bezpośredniego nabycia papierów wartościowych | str. 437 7. Przepisy prawa bilansowego mające wpływ na konsekwencje podatkowe walutowych pochodnych instrumentów finansowych | str. 440 7.1. Instrument pochodny jako pozycja bilansowa czy pozabilansowa | str. 440 7.2. Wycena walutowego instrumentu pochodnego a różnice kursowe - podstawowe wątpliwości | str. 443 7.3. Charakterystyka różnic kursowych na tle pochodnych instrumentów finansowych | str. 447 8. Podstawowe zasady opodatkowania pochodnych instrumentów finansowych w podatku dochodowym od osób fizycznych | str. 454 8.1. Przychody i koszty podatkowe | str. 454 8.2. Przedmiot opodatkowania w zakresie pochodnych instrumentów finansowych w podatku dochodowym od osób fizycznych | str. 460 8.3. Działalność gospodarcza prowadzona przez osoby fizyczne a rozliczenie transakcji na pochodnych instrumentach finansowych | str. 465 Rozdział IV Opodatkowanie poszczególnych rodzajów pochodnych instrumentów finansowych - wybrane aspekty | str. 473 1. Opodatkowanie kontraktów forward | str. 473 1.1. Opodatkowanie nierzeczywistych oraz rzeczywistych kontraktów walutowych forward | str. 473 1.2. Przychody i koszty podatkowe związane z kontraktami forward | str. 479 1.3. Kontrakty forward zawarte w celach zabezpieczających | str. 483 1.4. Opodatkowanie procentowych kontraktów terminowych (Forward Rate Agreement - FRA) | str. 488 2. Opodatkowanie kontraktów futures | str. 490 3. Opodatkowanie opcji | str. 493 3.1. Konstrukcja opcji wpływająca na konsekwencje podatkowe | str. 493 3.2. Przychody i koszty związane z premią opcyjną | str. 494 3.3. Przychody i koszty związane z realizacją opcji | str. 501 3.4. Opcje walutowe (rzeczywiste i nierzeczywiste) | str. 504 4. Opodatkowanie kontraktów swap | str. 509 4.1. Kontrakt swap jedno- i dwustrumieniowy | str. 509 4.2. Swapy towarowe | str. 512 4.3. FX swap/IRS/CIRS | str. 514 5. Opodatkowanie instrumentów strukturyzowanych i struktur złożonych (cap/floor/collar) | str. 518 Rozdział V Opodatkowanie wybranych transakcji z wykorzystaniem pochodnych instrumentów finansowych | str. 522 1. Transakcje z wykorzystaniem pochodnych instrumentów finansowych realizowane pomiędzy podmiotami powiązanymi - nowe regulacje od dnia 18 lipca 2013 r | str. 522 2. Restrukturyzacja podmiotów z wykorzystaniem pochodnych instrumentów finansowych | str. 537 2.1. Derywaty wniesione aportem do spółek prawa handlowego | str. 537 2.1.1. Derywaty wniesione aportem do spółek kapitałowych | str. 537 2.1.2. Derywaty wniesione aportem do spółki osobowej | str. 548 2.2. Rozliczenie pożyczonych środków finansowych wykorzystanych na zakup lub rozliczenie derywatów | str. 554 2.3. Konwersja zadłużenia z tytułu realizacji pochodnych instrumentów finansowych na kredyt | str. 557 3. Opodatkowanie dochodów uzyskanych z pochodnych instrumentów finansowych w zakresie działalności w Specjalnej Strefie Ekonomicznej | str. 562 4. Niedostateczna kapitalizacja a pochodne instrumenty finansowe | str. 569 Rozdział VI Zarys ekonomicznej wyceny pochodnych instrumentów finansowych a podstawa opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych | str. 579 1. Zarys ekonomicznych metod wyceny pochodnych instrumentów finansowych | str. 579 2. Wpływ ekonomicznej wyceny pochodnych instrumentów finansowych na przedmiot opodatkowania pochodnych instrumentów finansowych | str. 586 Rozdział VII Aktualne regulacje międzynarodowe i krajowe dotyczące obrotu pochodnymi instrumentami finansowymi | str. 589 1. Dyrektywa 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. oraz zmiany proponowane przez Komisję Europejską | str. 589 2. Podatek od transakcji finansowych w ramach wzmocnionej współpracy w ramach UE | str. 596 3. Dyrektywa MiFID oraz Rozporządzenie EMIR (European Market Infrastructure Regulation) | str. 598 Rozdział VIII Wnioski podsumowujące | str. 604 Schematy modeli opodatkowania transakcji na pochodnych instrumentach finansowych | str. 611 Bibliografia | str. 645 Wykaz aktów prawnych | str. 655 Wykaz wyroków i uchwał sądowych | str. 659