Oszustwo asekuracyjne jako jeden z przejawów przestępczości ubezpieczeniowej

Rynek ubezpieczeniowy jest jednym z obszarów działalności gospodarczej, w którym najczęściej podejmowane są próby oszustw i wyłudzeń. Zmiany urbanizacyjne i dające poczucie anonimowości środowisko miejskie, jak również znaczna liczba zdarzeń losowych (np. wypadków komunikacyjnych) pozwalają sprawcom przestępstw ubezpieczeniowych, a szczególnie oszustw asekuracyjnych, na przyjęcie założenia, że prawdopodobieństwo wykrycia ich czynu będzie niewielkie. Przedmiotem niniejszej monografii jest spojrzenie na zagadnienie przestępczości ubezpieczeniowej przede wszystkim od strony czynu stypizowanego w art. 298 k.k., określanego mianem oszustwa asekuracyjnego. Opracowanie ma charakter przekrojowy, uwzględniający złożoność omawianej problematyki. Jego głównym tematem jest zagadnienie prawnokarnej odpowiedzialności za bezprawne uzyskanie nienależnego odszkodowania od zakładu ubezpieczeń. Problematyka ta została uzupełniona o charakterystykę metod stosowanych przez sprawców przestępstw ubezpieczeniowych ze szczególnym uwzględnieniem tych najbardziej typowych dla oszustwa asekuracyjnego.

Spis treści

Spis treści 5 Wykaz skrótów 9 Wprowadzenie 11 Rozdział I Charakterystyka systemu ubezpieczeniowego w Polsce 21 1. Uwagi wstępne / 21 2. Podstawowe zagadnienia związane z odpowiedzialnością odszkodowawczą 22 3. Regulacje prawne działalności ubezpieczeniowej w Polsce 44 4. Podział ubezpieczeń 48 Rozdział II Oszustwo asekuracyjne (konstrukcja dogmatyczna) 53 1. Oszustwo asekuracyjne przed wejściem w życie kodeksu karnego z 1997 r. 53 2. Oszustwo asekuracyjne w kodeksie karnym (art. 298 k.k.) 61 2.1. Przedmiot ochrony 61 2.2. Podmiot czynu 62 2.3. Strona przedmiotowa 64 2.4. Skutek 69 2.5. Przedmiot czynności wykonawczej 72 2.6. Strona podmiotowa 72 2.7. Kara i środki karne. Tryb ścigania 75 2.8. Klauzula niekaralności (art. 298 § 2 k.k.) 77 2.9. Zbieg przepisów 82 3. Oszustwo asekuracyjne (art. 298 k.k.) a oszustwo (art. 286 k.k.) - tożsamość czy odmienność regulacji przestępstwa ubezpieczeniowego? 85 4. Oszustwo asekuracyjne (art. 298 k.k.) - propozycje zmian legislacyjnych 90 Rozdział III Oszustwo asekuracyjne w ujęciu prawnoporównawczym 95 1. Uwagi wstępne 95 2. Regulacje kodeksowe w wybranych państwach europejskich 97 2.1. Albania 97 2.2. Austria 98 2.3. Bułgaria 100 2.4. Chorwacja 100 2.5. Czechy 102 2.6. Estonia 107 2.7. Finlandia 109 2.8. Łotwa 110 2.9. Macedonia 112 2.10. Malta 114 2.11. Niemcy 114 2.12. Norwegia 118 2.13. Szwecja 119 Rozdział IV Metody popełniania przestępstw ubezpieczeniowych 121 1. Uwagi wstępne 121 2. Systematyka metod popełniania przestępstw ubezpieczeniowych (innych niż oszustwa czynów kryminalnych na szkodę zakładów ubezpieczeń) 122 3. Metody stosowane w oszustwach ubezpieczeniowych 132 Rozdział V Oszustwo asekuracyjne w praktyce (wyniki badania) 141 1. Statystyczny obraz oszustwa asekuracyjnego (art. 298 k.k.) 141 2. Dobór materiału empirycznego i charakterystyka narzędzia pomiaru 154 2.1. Dobór materiału empirycznego 154 2.2. Charakterystyka narzędzia pomiaru 160 3. Opis wyników 163 3.1. Analiza postępowań objętych badaniem 163 3.1.1. Przestępczość ubezpieczeniowa przed wejściem w życie kodeksu karnego z 1997 r. 163 3.1.2. Zbieg przepisów lub przestępstw 170 3.1.3. Zawiadomienie o przestępstwie 172 3.1.4. Czynny żal 175 3.1.5. Formy stadialne oszustwa 177 3.1.6. Formy zjawiskowe 180 3.1.7. Oszustwa ubezpieczeniowe według rodzaju ubezpieczenia 181 3.1.8. Oszustwa ubezpieczeniowe według wartości szkody 184 3.1.9. Wartość mienia będącego przedmiotem wyłudzenia 185 3.1.10. Opinie biegłych 186 3.1.11. Metody działania sprawców 193 3.1.12. Postępowania przygotowawcze - uwagi szczegółowe 195 3.1.13. Postępowania sądowe - uwagi szczegółowe 203 3.2. Sprawca oszustwa asekuracyjnego w badaniu aktowym 206 3.2.1. Cechy społeczno-demograficzne 207 3.2.2. Rodzaje orzeczeń 210 3.3. Wnioski z badania aktowego 213 Podsumowanie 215 Bibliografia 223 Spis wykresów 233