Ślady egzystencji

Książka ukazuje wspólne wątki życia-dzieła Karola Irzykowskiego (1873–1944), Ladislava Klímy (1878–1928) i Gézy Csátha (1883–1919) jako potencjalnie reprezentatywne dla modernizmu (i doświadczenia nowoczesności) w literaturach i kulturach Europy Środkowej, ujęte w perspektywie transnarodowej i komparatystycznej. Punkt wyjścia refleksji stanowią dzienniki, w których zapis (siebie) okazuje się matrycą innowacyjnej prozy trzech autorów, a także inspiracją do (autobiograficznie nacechowanej) refleksji krytyczno-literackiej z pogranicza teorii kultury Irzykowskiego, eseistycznej i programowo antysystemowej filozofii Klímy czy Csáthowskiej eksploracji granic literatury i psychiki. ****** Traces of Existence. Diaries – the Interweaving of Life and Creativity in Central European Literature (1890–1920): Csáth, Irzykowski, Klíma The book presents common threads of life and work of Karol Irzykowski (1873–1944), Ladislav Klíma (1878–1928) and Géza Csáth (1883–1919) as potentially representative for modernism (and the experience of modernity) in Central European literatures and cultures in the transnational and comparative perspective. The starting point for reflection are diaries, in which the self-record becomes the matrix of innovative prose of the three authors as well as the inspiration for (autobiographically marked) critical-literary reflection on the borderline of Irzykowski’s culture theory, Klíma's anti-system philosophy and Csáth’s exploration of the limits of literature and psyche.

Spis treści

Wykaz skrótów 11 Zapisy (dla) siebie: tytułem wstępu 13 1. Nowoczesność, intymność, Europa Środkowa 21 1.1. „Inna Europa”: w poszukiwaniu kategorii opisu 22 1.2. Modernizm(y) Europy Środkowej 30 1.3. Dziennik: dokument, praktyka, literatura? 42 2. Linie życia 47 2.1. Błądzenie Karola Irzykowskiego 48 2.2. Ladislav Klíma albo rękopisy życia 59 2.3. Géza Csáth: (a)symetria kryształu 67 3. W poszukiwaniu logiki zapisu: dziennik jako matryca twórczości 79 I. Dzienniki: rytm życia, rytm zapisu 82 1. Sojusz z zapisem 84 1.1. Diaryzm: scena w czasie 88 1.2. Trauma: cień padający zza kulis 97 1.3. Paradoks aktora: autotematyzm w dziennikach 110 Sojusz z zapisem (siebie/sobie): poetyka i praktyka 117 2. Rytmy (praktyki) zapisu: diarygramy dzienników 120 2.1. Odzyskiwanie głosu: praktyka dziennikowa Irzykowskiego 121 2.2. Dziennik, trompe l’oil: gra o (zapis) siebie Klímy 139 2.3. Dzienniki Csátha: ciało-zapis i ciało/tekst 157 3. (Nie)możliwe zakończenie 172 3.1. „o których się pisze w literaturach” 173 3.2. „9//7. Pracować i nie pić” 177 3.3. „Dysonans”. Entropia (tekstu) egzystencji 180 Dzienniki: ślady, linie, figury (siebie) 186 II. Powieść niemożliwa, niemożność powieści 190 1. Sen o powieści (i jej potrzeba) 193 1.1. Powieść: wyzwanie 196 1.2. Powieść: ambicja 201 1.3. Powieść: punkt odniesienia 206 2. Dzieło uchylone 213 2.1. Poetyka dysonansu: parodia, groteska, alegoria 216 2.1.1. Dyskurs (w) podróży: Sny Marii Dunin 217 2.1.2. Niespójność języków (myśli): margines wolności 222 2.1.3. Inscenizacje pragnienia 228 2.2. Rozpraszanie Ja: metafikcja i autobiografizm 233 2.2.1. „zrozumieć Pałubę tak, jak ja chcę, żeby ją rozumiano” 235 2.2.2. „szkodliwy y niesłuszny auktor powieści tey” 241 2.2.3. Zbliżenia i oddalenia: autobiograficzne kadrowanie Csátha 248 2.3. „Pułapka na muchy” albo jak wypowiedzieć psychikę? 254 2.3.1. W labiryncie klisz językowych i literackich (psychiki) 255 2.3.2. Psychomachia (w) nowoczesności 260 2.3.3. Wiwisekcje albo „przenikliwy dźwięk tłuczonego szkła” 266 3. Wypowiedzieć (dla) siebie 273 III. Teoretyzacje doświadczenia (siebie) 281 1. Świadectwo jako pryzmat percepcji: diarystyka, fikcja, teoretyzacja 284 1.1. Tak, ale: Irzykowskiego scena narracji kulturowych 285 1.2. „świat cały jako fantazmat”: zapis i nieobecność dzieła 290 1.3. Montaż dyskursywny: panna G. i (auto)terapia doktora Brennera 295 2. O autonomię myśli: kręgi inspiracji 299 2.1. Retoryka zbliżeń i oddaleń: Irzykowskiego montaże idei 301 2.2. Poetycki negatyw epoki? Eseje filozoficzne Klímy 313 2.3. Intoksykacja zapisem: Csáth, Jung i panna G. 326 3. Ekspresjonizm, witalizm, inny modernizm? 338 W poszukiwaniu środkowoeuropejskiej wspólnoty odpowiedzi: podróż „od siebie do siebie” 348 Bibliografia 350 Archiwa 350 Teksty źródłowe 350 Opracowania 356 Index nominum 380 Index rerum 387 Spis ilustracji 393 Ilustracje 395