Użytkowanie. Konstrukcja prawna

Publikacja stanowi pierwsze w polskiej literaturze monograficzne opracowanie problematyki konstrukcji prawnej użytkowania. W książce zawarto pogłębioną analizę elementów tej instytucji, uzupełnioną o badania prawnoporównawcze, rys historyczny oraz liczne wnioski de lege lata i de lege ferenda. Praca przedstawia w szczególności: istotę i funkcje prawa użytkowania oraz właściwości odróżniające je od innych praw rzeczowych i obligacyjnych; szerokie spektrum przedmiotów użytkowania; sytuację właściciela przedmiotu obciążonego użytkowaniem; przyczyny i skutki wygaśnięcia użytkowania. Książka prezentuje wiele zagadnień dotąd tylko pobieżnie poruszanych w doktrynie, m.in.: użytkowanie udziału we współwłasności, użytkowanie praw i zespołu środków produkcji, użytkowanie nieprawidłowe. Adresaci: Monografia przeznaczona jest dla teoretyków prawa, studentów kierunków prawniczych oraz osób mających w praktyce do czynienia z tematyką użytkowania - zwłaszcza sędziów i notariuszy.

Spis treści

Wykaz skrótów str. 13 Wprowadzenie str. 19 Rozdział I Użytkowanie w aspekcie historycznym i prawnoporównawczym str. 25 § 1. Prawo rzymskie str. 25 § 2. Użytkowanie w obcych systemach prawnych str. 32 I. Francja str. 32 II. Włochy str. 35 III. Hiszpania str. 39 IV. Niemcy str. 42 V. Austria i Szwajcaria str. 44 § 3. Użytkowanie w prawie polskim od odzyskania niepodległości do uchwalenia kodeksu cywilnego str. 47 I. Wielość systemów prawnych obowiązujących na ziemiach polskich po odzyskaniu niepodległości str. 47 II. Projekt prawa rzeczowego - wersja z 1937 r. str. 49 III. Projekt prawa rzeczowego - wersja z 1939 r. str. 51 IV. Dekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe str. 56 V. Użytkowanie w przepisach szczególnych wobec dekretu Prawo rzeczowe str. 60 VI. Prace kodyfikacyjne w latach 1947-1964 str. 64 Rozdział II Zagadnienia ogólne str. 69 § 1. Ogólna charakterystyka użytkowania str. 69 I. Charakter prawny prawa użytkowania str. 69 II. Odmiany prawa użytkowania str. 73 § 2. Niezbywalność str. 75 § 3. Funkcje użytkowania str. 82 § 4. Wielość podmiotów prawa użytkowania str. 89 I. Współużytkowanie w częściach ułamkowych str. 90 1. Reżim prawny współużytkowania w częściach ułamkowych str. 90 2. Skutki prawne śmierci bądź ustania bytu współużytkownika str. 93 3. Zniesienie współużytkowania w częściach ułamkowych str. 98 II. Użytkowanie a ustrój majątkowy małżeński użytkownika str. 99 § 5. Odgraniczenie użytkowania od innych praw rzeczowych i obligacyjnych str. 102 I. Użytkowanie a inne prawa rzeczowe. Użytkowanie a dzierżawa str. 102 II. Użytkowanie a trwały zarząd str. 105 Rozdział III Ustanowienie użytkowania str. 110 § 1. Zagadnienia wstępne str. 110 I. Źródła użytkowania w obcych systemach prawnych str. 110 II. Źródła użytkowania w prawie polskim str. 114 § 2. Umowa o ustanowienie użytkowania str. 117 I. Strony umowy str. 117 1. Nabywca użytkowania str. 117 2. Podmiot ustanawiający użytkowanie str. 119 II. Konstrukcja prawna ustanowienia użytkowania str. 122 III. Treść umowy o ustanowienie użytkowania str. 132 1. Elementy przedmiotowo istotne str. 132 2. Elementy nieistotne str. 135 3. Elementy podmiotowo istotne. Zastrzeżenie warunku lub terminu str. 136 IV. Forma str. 140 V. Ustanowienie użytkowania umową dożywocia str. 145 1. Konstrukcja prawna ustanowienia użytkowania w umowie dożywocia str. 145 2. Użytkowanie należące do treści prawa dożywocia (art. 908 § 2 k.c.) str. 151 § 3. Zapis użytkowania str. 154 I. Zapis zwykły str. 154 II. Zapis windykacyjny str. 159 § 4. Wpis do księgi wieczystej użytkowania i roszczenia o ustanowienie użytkowania str. 163 Rozdział IV Treść użytkowania i jego wykonywanie str. 171 § 1. Używanie rzeczy a korzystanie z niej i pobieranie pożytków str. 171 § 2. Uprawnienie użytkownika do posiadania rzeczy str. 175 I. Użytkownik jako posiadacz rzeczy str. 175 II. Uprawnienie użytkownika do posiadania rzeczy a uprawnienie do jej używania i pobierania pożytków str. 181 § 3. Uprawnienie do pobierania pożytków str. 184 I. Pożytki w ogólności str. 184 II. Podział pożytków na pożytki rzeczy i prawa oraz pożytki naturalne i cywilne str. 188 1. Rodzaje pożytków i ich relacje - stanowisko orzecznictwa i doktryny str. 188 2. Ocena zaprezentowanych w doktrynie poglądów i propozycja wykładni przepisów kodeksu cywilnego dotyczących pożytków str. 194 III. Stan pożytków str. 199 IV. Przypadanie pożytków w razie zmiany podmiotu uprawnionego str. 202 1. Uwagi prawnoporównawcze str. 202 2. Zasady przypadania pożytków w świetle art. 55 § 1 k.c. str. 203 3. Wynagrodzenie za poczynione nakłady w celu uzyskania pożytków str. 208 V. Pobieranie pożytków przez użytkownika str. 212 1. Treść uprawnienia do pobierania pożytków str. 212 2. Zakres uprawnienia do pobierania pożytków str. 216 3. Użytkowanie rzeczy nieprzynoszących pożytków naturalnych str. 222 VI. Skarb str. 224 1. Uwagi prawnoporównawcze str. 224 2. Sytuacja użytkownika jako znalazcy skarbu str. 225 § 4. Udostępnianie rzeczy innym osobom str. 227 I. Uwagi prawnoporównawcze str. 227 II. Poglądy doktryny i ich ocena str. 228 III. Udostępnianie użytkowanej rzeczy innej osobie a wykonywanie użytkowania za pośrednictwem innej osoby str. 230 IV. Umowne ograniczenie lub wyłączenie uprawnienia użytkownika do udostępniania rzeczy innym osobom str. 233 § 5. Zmiana treści użytkowania str. 235 I. Istota umownej zmiany treści użytkowania str. 235 II. Forma umowy str. 236 III. Ochrona praw osób trzecich str. 238 IV. Wpis zmiany treści użytkowania do księgi wieczystej str. 241 Rozdział V Uprawnienia i obowiązki użytkownika w ramach względnego stosunku prawnego sprzężonego z użytkowaniem str. 243 § 1. Roszczenie o wydanie rzeczy str. 243 § 2. Obowiązek przestrzegania wymagań prawidłowej gospodarki str. 245 § 3. Obowiązek zachowawczego korzystania z rzeczy str. 251 I. Uwagi prawnoporównawcze str. 251 II. Obowiązek zachowania substancji rzeczy str. 254 III. Obowiązek zachowania dotychczasowego przeznaczenia rzeczy str. 257 IV. Zakres podmiotowy str. 260 V. Wznoszenie nowych budynków str. 264 § 4. Ciężary str. 269 I. Uwagi prawnoporównawcze str. 269 II. Pojęcie i zakres ciężarów str. 273 III. Ubezpieczenie użytkowanej rzeczy str. 281 § 5. Nakłady str. 284 I. Uwagi prawnoporównawcze str. 284 II. Pojęcie i rodzaje nakładów str. 289 III. Nakłady obciążające użytkownika str. 292 IV. Nakłady, do których użytkownik nie jest obowiązany str. 298 1. Powinności użytkownika w razie potrzeby dokonania "innych nakładów" str. 298 2. Rozliczenia z tytułu nakładów, do których użytkownik nie był obowiązany str. 299 § 6. Uprawnienie do zakładania nowych urządzeń w pomieszczeniach str. 309 § 7. Obowiązki informacyjne str. 317 § 8. Udokumentowanie stanu lub wartości użytkowanej rzeczy str. 322 Rozdział VI Ochrona użytkowania str. 326 § 1. Ochrona użytkowania i użytkownika w Konstytucji RP str. 326 § 2. Petytoryjna ochrona użytkowania str. 330 I. Roszczenie windykacyjne i negatoryjne str. 330 1. Odpowiednie stosowanie przepisów o ochronie własności str. 330 2. Roszczenie windykacyjne str. 332 3. Roszczenie negatoryjne str. 332 4. Problematyka przedawnienia roszczeń: windykacyjnego i negatoryjnego str. 333 II. Roszczenia uzupełniające str. 334 1. Roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy str. 335 2. Roszczenie o zwrot pożytków str. 337 3. Roszczenia o odszkodowanie str. 338 III. Roszczenia posiadacza o zwrot nakładów na rzecz str. 344 § 3. Ochrona posiadania użytkownika str. 346 Rozdział VII Użytkowanie rzeczy str. 351 § 1. Rzeczy ruchome str. 351 I. Zagadnienia ogólne str. 351 II. Odpowiednie stosowanie przepisów o rzeczach ruchomych do zwierząt str. 357 § 2. Nieruchomości str. 361 I. Zagadnienia ogólne str. 361 II. Ograniczenie wykonywania użytkowania do części nieruchomości str. 364 III. Użytkowanie gruntów. Przegląd wybranych zagadnień str. 369 1. Korzystanie z wnętrza ziemi str. 370 2. Użytkowanie przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne str. 380 3. Użytkowanie gruntu stanowiącego rodzinny ogród działkowy str. 389 § 3. Użytkowanie udziału we współwłasności str. 398 I. Istota użytkowania udziału we współwłasności str. 398 II. Sytuacja prawna użytkownika udziału we współwłasności str. 402 III. Skutki prawne zniesienia współwłasności względem użytkowania udziału str. 408 § 4. Użytkowanie timesharingowe str. 411 Rozdział VIII Użytkowanie innych przedmiotów majątkowych str. 418 § 1. Użytkowanie praw str. 418 I. Zagadnienia ogólne str. 418 II. Użytkowanie obciążające użytkowanie wieczyste str. 426 III. Użytkowanie wierzytelności str. 431 1. Uwagi prawnoporównawcze str. 431 2. Podstawowe problemy użytkowania wierzytelności str. 435 3. Użytkowanie wierzytelności pieniężnej str. 439 4. Wnioski de lege ferenda str. 444 § 2. Zespół środków produkcji (art. 257 § 1 k.c.) str. 445 I. Pojęcie zespołu środków produkcji str. 445 II. Sytuacja prawna użytkownika zespołu środków produkcji str. 449 § 3. Zespół środków produkcji a przedsiębiorstwo str. 455 § 4. Użytkowanie nieprawidłowe str. 462 I. Uwagi prawnoporównawcze str. 462 II. Konstrukcja użytkowania nieprawidłowego str. 465 § 5. Użytkowanie nieprawidłowe a zespół środków produkcji zwracany według oszacowania str. 473 § 6. Majątek str. 476 Rozdział IX Sytuacja prawna właściciela podczas użytkowania str. 479 § 1. Zagadnienia prawnoporównawcze str. 479 § 2. Rozporządzanie i korzystanie z rzeczy str. 482 § 3. Nakłady właściciela na rzecz użytkowaną str. 488 § 4. Środki ochrony własności rzeczy obciążonej użytkowaniem str. 495 I. Roszczenie windykacyjne str. 495 II. Roszczenie negatoryjne str. 500 III. Zabezpieczenie str. 502 1. Uwagi prawnoporównawcze str. 502 2. Roszczenie właściciela o udzielenie zabezpieczenia str. 507 3. Zarząd rzeczą na podstawie art. 269 § 1 zdanie drugie k.c. str. 514 IV. Wzajemna relacja środków ochrony właściciela str. 526 Rozdział X Wygaśnięcie użytkowania str. 531 § 1. Przesłanki wygaśnięcia użytkowania str. 531 I. Zrzeczenie się użytkowania str. 531 II. Niewykonywanie przez 10 lat str. 536 III. Śmierć oraz ustanie bytu osoby prawnej str. 541 IV. Unicestwienie przedmiotu str. 545 V. Orzeczenie sądu str. 547 VI. Inne przyczyny wygaśnięcia użytkowania str. 551 § 2. Skutki prawne wygaśnięcia użytkowania str. 557 I. Zwrot rzeczy właścicielowi str. 557 II. Obowiązek naprawienia szkody. Zwrot nakładów str. 560 III. Stosunki obligacyjne nawiązane przez użytkownika str. 566 IV. Sytuacja prawna spadkobierców użytkownika str. 568 Rozdział XI Prawo użytkowania a sprzężony z nim obligacyjny stosunek prawny - zagadnienia konstrukcyjne. Zakończenie i wnioski str. 573 § 1. Rozgraniczenie i wzajemna relacja elementów objętych kodeksową regulacją użytkowania. Charakter prawny elementów prawnorzeczowych str. 573 § 2. Elementy stosunku obligacyjnego sprzężonego z prawem użytkowania str. 578 § 3. Zakończenie. Wnioski str. 585 I. Wnioski de lege lata str. 586 II. Wnioski de lege ferenda str. 591 Bibliografia str. 595