Wyłączenie sędziego w postępowaniu cywilnym

Joanna Derlatka ? doktor nauk prawnych, adiunkt na kierunku prawo na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach; ukończyła aplikację notarialną w Krakowie, autorka publikacji z zakresu postępowania cywilnego. Książka stanowi kompleksowe i wyczerpujące omówienie instytucji wyłączenia sędziego w postępowaniu cywilnym. Zawiera analizę przesłanek wyłączenia sędziego z mocy ustawy oraz z mocy orzeczenia sądu, prezentuje przebieg postępowania o wyłączenie sędziego, w tym zagadnienia zaskarżalności postanowień dotyczących wyłączenia sędziego. Zaprezentowano w niej też dotychczasowe orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, orzecznictwo strasburskie, a także poglądy doktryny wyrażone w tej materii. Publikacja, mimo że koncentruje się na prawie polskim, nie pozostawia również bez bliższej analizy porządków prawnych wybranych państw europejskich. Przedstawia jednocześnie szereg postulatów de lege ferenda, które mogą przyczynić się do usprawnienia instytucji wyłączenia sędziego. Opracowanie jest przeznaczone dla sędziów, adwokatów i radców prawnych oraz pracowników naukowych.

Spis treści

Wykaz skrótów….……………………………………………………………………………………………………………………………… Przedmowa i założenia metodologiczne……………………………………………………………………………………. Rozdział I. Podstawowe zasady wymiaru sprawiedliwości..……………………………………………….………. 1.1. Bezstronność i niezawisłość sędziowska ………………………….……………………………………… 1.2. Ujęcie konstytucyjne………………………………………………………………………………………………. 1.3. Przepisy ustrojowe…………………………………………………………………………………….…………… . Aksjomaty etyczne………………………………………………………………………………………..………… 1.5. Współczesna kultura prawna……………………………………………………………………..…………… Rozdział II. Kształtowanie się instytucji wyłączenia sędziego – rys historyczny………………………. 2.1. Prawo rzymskie i okres pojustyniański………………………………………………………..…………. 2.2. Epoka średniowiecza……………………………………………………………………………………….……… 2.4. Okres zaborów…………………………………………………….…………………………………………………. 2.4.1. Zabór pruski………………..……………………………………………………….……………… 2.4.2. Zabór rosyjski…………..…………………………………………………………..…………………… 2.4.3. Zabór austriacki………………………………………………………………………………………... 2.5. Wyłączenie sędziego w ustawodawstwie polskim XX wieku…………………… 2.5.1. Przepisy konstytucyjne………………………………………………………………………………. 2.5.2. Przepisy o ustroju sądów….…………………………………………………………….…………. 2.5.3. Dawny Kodeks postępowania cywilnego…...…………………………………………….. Rozdział III. Uwagi prawnoporównawcze……………………….………………………………………………….……… 3.1. Wyłączenie sędziego w świetle prawa do rzetelnego procesu. Uwagi ogólne…..………………………………………………………………………………………………………. 3.2. Wyłączenie sędziego w prawie międzynarodowym…………………………….…………… 3.3. Wyłączenie sędziego w orzecznictwie ETPC….……...………………………………..……… 3.4. Prawo francuskie……………………………………………………………………………………………… 3.5. Prawo niemieckie………………………………………………………………………………………………. 3.6. Prawo włoskie……..……………………………………………………………………….…………………… Rozdział IV. Wyłączenie sędziego w polskim kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r. ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 4.1. Wprowadzenie………………………………………………………………………………………………… 4.2. Zakres podmiotowy i przedmiotowy wyłączenia.………………………………..………… 4.3. Rodzaje wyłączenia sędziego……………………………………………………………………………. Rozdział V. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy………………………………………………………………….…… 5.1. Uwagi ogólne…………………………………………………………………………………………..……...… 5.2. Wyłączenie sędziego z mocy art. 48 § 1 pkt 1.………………………………....……………… 5.3. Wyłączenie sędziego z mocy art. 48 § 1 pkt 2.……………………………………....……… 5.3.1. Małżeństwo jako podstawa wyłączenia sędziego……………………….…………. 5.3.2. Pokrewieństwo i powinowactwo jako podstawa wyłączenia sędziego.………………………………………………………………..………………………………………… 5.3.3. Podsumowanie.……………………………………………………………………………………… 5.4. Wyłączenie sędziego z mocy art. 48 § 1 pkt 3.……………………………………..……….. 5.4.1. Uwagi ogólne……………………………………………………………………………………….. 5.4.2. Przysposobienie jako podstawa wyłączenia sędziego.……………………..……. 5.4.2. Opieka i kuratela jako podstawy wyłączenia sędziego.…………………………… 5.5. Wyłączenie sędziego z mocy art. 48 § 1 pkt 4.…………………………………………….…… 5.5.1. Uwagi wspólne……………………………………………………………………………….………. 5.5.2. Radcostwo prawne jako podstawa wyłączenia sędziego………………..…….. 5.5.3. Pełnomocnictwo jako podstawa wyłączenia sędziego……………………….…. 5.6. Wyłączenie sędziego z mocy art. 48 § 1 pkt 5.………………………………………….……… 5.6.1. Uwagi ogólne…………………………………………………………………………………..……… 5.6.2. Sprawy, w których w instancji niższej sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia……………………………………………………………………….…………. 5.6.3. Sprawy o ważność aktu prawnego…………………………………………………………… 5.6.4. Sprawy, w których sędzia występował jako prokurator………………………... 5.7. Wyłączenie sędziego z mocy art. 48 § 1 pkt 6..……………………………………………..…. 5.8. Wyłączenie sędziego w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania…….………………………………………………………………………………………… Rozdział VI. Wyłączenie sędziego z mocy orzeczenia sądu.………………………………………… 6.1. Uwagi ogólne……………………………………………………………………………………………..……. 6.2. Integralność przepisu art. 49 k.p.c. i zasad konstytucyjnych……………………………. 6.3. Różnice w ujęciu przesłanek względnych na tle ustaw proceduralnych……….... 6.4. Przepis art. 49 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2009 r. ……………………...… 6.5. Nowelizacja przepisu art. 49 k.p.c. i jej geneza…………………………………………..…… 6.6. Wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie……………….…………. 6.7. Udzielanie niezbędnych pouczeń jako zagrożenie bezstronności.……………….... 6.8. Legitymacja do wszczęcia postępowania o wyłączenie sędziego………………..…. 6.9. Wniosek a żądanie wyłączenia sędziego…………………………..………………………….…. 6.10. Obowiązki sędziego podlegającego wyłączeniu.……………………………..………. 6.11. Wniosek o wyłączenie sędziego zgłoszony w złej wierze.………………….……. 6.12. Ponowny wniosek o wyłączenie sędziego……………………………………………….. Rozdział VII. Przebieg postępowania o wyłączenie sędziego……………………………………………….…. 7.1. Wprowadzenie…………………………………………………….………………………………………….. 7.2. Pojęcie sądu, w którym sprawa się toczy……………………………………….……………….. 7.3. Pojęcie sądu przełożonego………………………………………………………………………….…… 7.4. Rozstrzygnięcie………………………………………..…………………………………………………… 7.5. Zaskarżalność …………………………………………………………………………………….…………… 7.5.1. Zaskarżalność postanowień wydanych przez sąd pierwszej instancji…………………………………………………………………………….……………….. 7.5.2. Zaskarżalność postanowień wydanych przez sąd drugiej instancji przed nowelizacją k.p.c. z 2011 r. …………………………………………………………………. 7.5.3. Zaskarżalność postanowień wydanych przez sąd drugiej instancji po nowelizacji k.p.c. z 2011 r. ………………………………………………..………………... 7.6. Konsekwencje niewyłączenia sędziego……………………………………..….………………… Wnioski końcowe…………………………………………………………………………………………………………………… Wykaz literatury…...…………………………………………………………………………………………………………………