Implementacja dyrektyw unijnych przez sądy krajowe

Implementacja dyrektywy unijnej do krajowego porządku prawnego państwa członkowskiego nakłada wiele obowiązków na organy tego państwa. Monografia przedstawia charakterystykę i systematykę obowiązków, których adresatem jest sąd krajowy stosujący przepisy objęte zakresem regulacyjnym dyrektywy unijnej. Rozstrzygając tzw. sprawy unijne, sądy krajowe obowiązane są stosować mechanizmy mające swe źródła w prawie unijnym, które wykraczają lub istotnie modyfikują krajowy standard stosowania prawa przez sąd. Przykładowo, bez ustalenia czy dyrektywa wiąże w sprawie lub jaki jest unijny wzorzec interpretacyjny, nie można przyjąć, że normatywna podstawa rozstrzygnięcia w sprawie została prawidłowo zastosowana. Książka zawiera omówienie zagadnień nie tylko w aspekcie teoretycznym, lecz także w odniesieniu do konkretnych problemów udokumentowanych odpowiednio dobranym orzecznictwem sądów wszystkich instancji i jego analizą. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest dla sędziów, asystentów sędziów, pełnomocników procesowych stron i teoretyków prawa zainteresowanych zagadnieniem stosowania prawa przez sąd.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 11 Wstęp | str. 15 Rozdział 1 Implementacja dyrektyw - zagadnienia wstępne | str. 23 1.1. Dyrektywa jako akt prawa unijnego | str. 23 1.1.1. Charakterystyka ogólna | str. 25 1.1.2. Instrument harmonizacji prawa | str. 29 1.1.3. Obowiązywanie, stosowanie, skuteczność dyrektyw | str. 34 1.2. Implementacja a transpozycja | str. 43 1.2.1. Transpozycja | str. 46 1.2.2. Implementacja sensu largo | str. 50 1.2.3. Czynniki determinujące proces implementacji | str. 57 1.2.4.Deficyt implementacyjny | str. 60 1.3. Normatywne podstawy obowiązku implementacji dyrektyw | str. 64 1.4. Implementacja dyrektyw przez partnerów społecznych | str. 68 Rozdział 2 Sądy krajowe jako organy implementujące | str. 75 2.1. Podstawy sądowej implementacji dyrektyw | str. 75 2.1.1. Zasada pierwszeństwa prawa unijnego | str. 76 2.1.2. Zasada efektywności prawa unijnego | str. 88 2.1.3. Artykuł 288 akapit trzeci TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE | str. 92 2.1.4. Artykuł 267 TFUE jako instrument sądowej implementacji dyrektyw | str. 98 2.2. Szczególna rola sądów ostatniej instancji | str. 105 Rozdział 3 Obowiązki implementacyjne sądów wynikające z modelu implementacji sensu stricto | str. 122 3.1. Termin transpozycyjny | str. 122 3.2. Adresaci dyrektywy | str. 131 3.3.Margines władzy dyskrecjonalnej | str. 137 3.4. Realizacja celu dyrektywy | str. 145 3.5. Równowaga między prawami podstawowymi | str. 148 3.6. Formy i środki transpozycji dyrektywy | str. 153 3.7.Obowiązek notyfikacji | str. 159 3.8. Reguła standstill | str. 168 Rozdział 4 Implementacja dyrektyw przez wykładnię przepisów krajowych | str. 176 4.1. Podstawy obowiązku wykładni zorientowanej na dyrektywę | str. 182 4.2. Wykładnia zorientowana na dyrektywę jako środek implementacji dyrektywy | str. 186 4.2.1. Aktualizacja obowiązku wykładni zorientowanej na dyrektywę | str. 189 4.2.1.1. Zakres temporalny | str. 193 4.2.1.2.Kolizja norm | str. 197 4.2.2.Dyskrecjonalność sędziowska | str. 205 4.3. Reguły wykładni prawa krajowego implementującego dyrektywę | str. 212 4.3.1.Wykładnia językowa | str. 221 4.3.1.1.Autonomia językowa prawa unijnego | str. 224 4.3.1.2. Zakaz wykładni contra legem | str. 228 4.3.2.Wykładnia systemowa | str. 233 4.3.3.Wykładnia funkcjonalna | str. 237 4.3.3.1. Osiągnięcie celu dyrektywy i zakładanego stopnia harmonizacji jako funkcje aktu prawnego | str. 238 4.3.3.2. Zakaz pogarszania sytuacji prawnej jednostek | str. 240 4.4. Wynik wykładni zorientowanej na dyrektywę i jej wpływ na wybór normatywnej podstawy rozstrzygnięcia | str. 243 Rozdział 5 Implementacja dyrektyw przez stosowanie bezpośrednio skutecznych przepisów | str. 247 5.1. Charakterystyka bezpośrednio skutecznego przepisu dyrektywy | str. 247 5.1.1. Test van Gend en Loos | str. 248 5.1.2. Wertykalna i horyzontalna bezpośrednia skuteczność | str. 252 5.1.3. Doktrynalna koncepcja subiektywnego i obiektywnego bezpośredniego skutku | str. 258 5.1.4. Uprawnienie przyznane przez bezpośrednio skuteczny przepis dyrektywy | str. 267 5.2. Bezpośredni skutek przepisów a źródło normatywnej podstawy rozstrzygnięcia | str. 273 5.2.1. Przepis dyrektywy jako bezpośrednia normatywna podstawa rozstrzygnięcia | str. 276 5.2.2. Przepis dyrektywy jako pośrednia normatywna podstawa rozstrzygnięcia | str. 279 5.2.2.1. Kontrola legalności decyzji organu krajowego implementującej dyrektywę | str. 280 5.2.2.2. Kontrola zastosowania marginesu władzy dyskrecjonalnej | str. 282 5.2.2.3. Niezgodne z prawem krajowym przepisy techniczne a spór między jednostkami | str. 286 5.2.2.4 Bezskuteczność postanowień umów cywilnoprawnych naruszających dyrektywę | str. 292 Rozdział 6 Stosowanie prawa unijnego z urzędu jako szczególny przejaw sądowej implementacji dyrektyw | str. 296 6.1. Zasada autonomii proceduralnej państw członkowskich | str. 296 6.1.1.Warunek równoważności | str. 304 6.1.2.Warunek skuteczności | str. 305 6.2. Brak unijnego obowiązku sądu krajowego działania ex officio | str. 307 6.2.1.Ochrona reguł porządku publicznego | str. 313 6.2.2. Imperatyw ochrony konsumenta jako słabszej strony stosunku prawnego | str. 326 Wnioski | str. 331 Wykaz orzecznictwa | str. 347 Wykaz aktów prawnych | str. 369 Wykaz literatury | str. 377