Ludowa kultura muzyczna Śląska Cieszyńskiego ze szczególnym uwzględnieniem Beskidu Śląskiego. Folklor pieśniowy Istebnej, Koniakowa i Jaworzynki – źródła repertuarowe a ich transformacje

Monografia pt. „Ludowa kultura muzyczna Śląska Cieszyńskiego ze szczególnym uwzględnieniem Beskidu Śląskiego. Folklor pieśniowy Istebnej, Koniakowa i Jaworzynki – źródła repertuarowe a ich transformacje” jest podsumowaniem wieloletnich obserwacji i badań na terenie Śląska Cieszyńskiego (w tym Beskidu Śląskiego) pod kątem szeroko rozumianego folkloru muzycznego i jego przekształceń. Folklor i folklor muzyczny omawianego obszaru został przedstawiony w kontekście historycznym i kulturowym, a wcześniejsze badania Zaolzia posłużyły do analizy komparatystycznej. Praca ma charakter interdyscyplinarny i jest próbą ukazania przemian repertuarowych w obrębie pieśniowym na linii folklor-folkloryzm-folk (zawiera analizę muzykologiczną zebranego materiału pieśniowego w kontekście zbiorów zastanych – śpiewników aż do czasów współczesnych – przekształcenia w obrębie działań tzw. folkowych). Skierowana jest do osób zainteresowanych folklorem muzycznym w szerokim rozumieniu tj. folklorystów, muzykologów, antropologów, kulturoznawców, animatorów.

Spis treści

Spis treści Wprowadzenie / 9 Rozdział 1. Specyfika badań własnych / 15 1.1. Przedmiot, cel i zakres badań / 15 1.2. Przegląd badań i literatury. Folklorystyka polska i czeska / 17 1.2.1. Folklorystyka polska / 17 1.2.2. Folklorystyka czeska i morawska / 19 1.3. Dobór materiałów źródłowych wydanych / 21 1.4. Uwagi metodologiczne / 22 1.5. Terminologia. Folklor, folkloryzm, folk / 26 Rozdział 2. Śląsk Cieszyński na tle Polski – uwarunkowania historyczne, geograficzne i kulturowe / 37 2.1. Regiony etnograficzne w Polsce / 37 2.1.1. Polska muzyka ludowa, badania, programy, zbiory / 40 2.1.2. Specyfika polskiej muzyki ludowej / 44 2.2. Śląsk a Śląsk Cieszyński – zawirowania historyczne / 55 2.2.1. Nazewnictwo / 55 2.2.2. Początki Śląska. Pierwsze granice / 56 2.2.3. Piastowie i Habsburgowie / 57 2.2.4. Zmiany społeczne / 59 2.2.5. Warstwy społeczne – specyfika / 60 2.2.6. Pod władzą austriacką / 63 2.2.7. Problemy społeczno-ekonomiczne / 64 2.3. Położenie Śląska Cieszyńskiego / 66 2.3.1. Cieszyn jako centralny ośrodek kulturowy. Początki / 66 2.3.2. Mieszczaństwo / 69 2.4. Polskie życie kulturalne i polityczne na Śląsku Cieszyńskim od 1848 do 1920 roku / 71 2.5. Rok 1920 / 74 2.6. Okres II wojny światowej / 75 2.7. Lata powojenne (do 1989 roku) / 77 2.8. Trójwieś (Istebna, Koniaków, Jaworzynka) – położenie i specyfika regionalna w kontekście Beskidu Śląskiego / 78 2.9. Elementy beskidzkiej kultury materialnej i duchowej / 83 2.9.1. Strój ludowy (przeszłość – teraźniejszość) / /84 2.9.2. Język. Gwara / 85 2.9.3. Instrumentarium ludowe / 87 2.9.4. Tańce / 91 2.10. Zespoły, imprezy, organizacje / 95 Rozdział 3. Rozwój folklorystyki muzycznej na Śląsku Cieszyńskim – historia i źródła / 99 3.1. Cieszyńskie zbiory pieśniowe oraz materiały prasowe. Działacze folkloryści / 99 3.2. Czeskie i morawskie pieśni ludowe – badania / 110 Rozdział 4. Specyfika cieszyńskiej pieśni ludowej. Przegląd materiałów zastanych. Charakterystyka zebranego zbioru pieśni / 115 4.1. Pieśń ludowa. Przegląd wybranych systematyk / 115 4.1.1. Systematyka funkcjonalno-treściowa / 115 4.1.2. Systematyka hasłowa / 117 4.1.3. Systematyka wariantowa / 117 4.1.4. Systematyka według kryteriów muzycznych / 118 4.2. Specyfika pieśni cieszyńskiej – cechy / 120 4.3. Materiał badawczy – systematyka i charakterystyka / 123 4.3.1. Systematyka pieśni według funkcji i treści / 124 4.3.2. Materiał własny a materiały źródłowe / 129 4.3.3. Konkluzja / 155 4.4. Analiza zbioru – kryteria muzyczne / 157 4.4.1. Tonalność / 157 4.4.2. Linia melodyczna / 161 4.4.3. Zwroty inicjalne i zwroty kadencyjne oraz interwały najczęściej w nich występujące / 162 4.4.4. Metrorytmika / 165 4.4.5. Forma / 167 4.5. Podsumowanie / 169 Rozdział 5. Przekształcenia repertuaru źródłowego we współczesności. Drugi byt folkloru – kapele ludowe i zespoły folkowe. Opinie / 173 5.1. Zmiany endogenne i egzogenne a problem pogranicza / 173 5.2. Kapele ludowe / 186 5.2.1. Specyfika regionalna w Polsce / 187 5.2.2. Wybitni muzykanci związani z Beskidem Śląskim / 189 5.2.3. Kapele działające współcześnie – drugi byt folkloru / 190 5.3. Kapele folkowe – Beskid / 192 5.4. Hybrydy / 194 5.5. Podsumowanie / 197 Rozdział 6. Przekaz międzypokoleniowy a koncepcje wychowania muzycznego oparte na folklorze / 199 6.1. Przekaz międzypokoleniowy / 199 6.2. Przegląd wybranych koncepcji muzycznych opartych na folklorze / 200 6.3. Koncepcje polskie – geneza i wpływy / 204 6.4. Koncepcje wychowania muzycznego – Śląsk Cieszyński / 208 Rozdział 7. Znajomość pieśniowego repertuaru ludowego wśród dzieci i młodzieży Śląska Cieszyńskiego. Metody i wyniki przeprowadzonych badań własnych / 213 7.1. Podstawy metodologiczne badań własnych / 213 7.2. Analiza i interpretacja wyników przeprowadzonych badań własnych / 217 7.3. Weryfikacja hipotez. Uogólnienia i wnioski z przeprowadzonych badań własnych / 238 Wnioski końcowe / 241 Aneksy / 245 Aneks 1. Materiały źródłowe – śpiewniki / 245 Aneks 2. Materiały źródłowe – badania terenowe / 277 Aneks 3. Fotografie / 319 Bibliografia / 333 Indeks nazwisk / 351 Spis rycin, tabel i wykresów / 357 Summary / 359 Shrnuti / 361