Mieszkańcy osiedla w sytuacji konfliktu ekologicznego w mieście

Robert Bartłomiejski – ur. w 1984 r., socjolog, adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Szczecińskiego. Interesuje się socjologią miasta, w szczególności problematyką protestów i konfliktów społecznych dotyczących sposobów zagospodarowania przestrzeni miejskiej. Zajmuje się także socjologią morską w kontekście zawodu marynarza i rodzin ludzi morza. Przygotowanie i przeprowadzenie inwestycji w mieście jest zadaniem trudnym i złożonym. Dylematem miasta zrównoważonego jest poszukiwanie pragmatycznego kompromisu między często sprzecznymi potrzebami i preferencjami różnych grup interesu. W sytuacji konfliktu ekologicznego w mieście, model zrównoważonego rozwoju wymusza na grupach interesu realizację zasady partycypacji, tj. konieczność dialogu i wzajemnego respektowania prawa do informacji, konsultacji społecznych i włączenia w procesy decyzyjne. Nie zawsze udaje się jednak uzyskać zadowalający kompromis. Efektem ubocznym współdecydowania o lokalizacji niechcianej społecznie inwestycji jest często samowykluczenie się protestujących mieszkańców osiedla z konsultacji społecznych. Niniejsze studium przypadku poświęcone jest próbie odpowiedzi na pytanie o uwarunkowania tak trwałej dyspozycji mieszkańców osiedla do sprzeciwu, której skutkiem staje się właśnie samowykluczenie. Książka została napisana z myślą o tym, aby – poza walorami naukowymi – mogła być użyteczna. Członkowie lokalnych komitetów protestacyjnych i organizacji ekologicznych odnajdą tu wiele cennych wskazówek, odnoszących się do procedur konsultacyjnych. Inwestorów i administrację samorządową zainteresują dobre praktyki, mogące zapobiec lub pomóc przezwyciężyć impas w negocjowaniu kompromisu.

Spis treści

Wprowadzenie 7 Rozdział I Miasto w poszukiwaniu dróg zrównoważonego rozwoju 13 1.1. Przegląd orientacji teoretycznych w badaniach nad miastem 13 1.2. Miasto z perspektywy badań ekologii społecznej i ekonomii politycznej 17 1.3. Miejsce ekologii społecznej w koncepcji zrównoważonego rozwoju miasta 21 1.3.1. Podstawy prawne koncepcji zrównoważonego rozwoju 21 1.3.2. Myśl modernizacji refleksyjnej jako istota zrównoważonego rozwoju 31 1.3.3. Miejsce zrównoważonego rozwoju w uwarunkowaniach społeczno-przestrzennych miasta 38 1.4. Koncepcja zrównoważonego rozwoju miasta z perspektywy społecznej 44 1.4.1. Dystynkcja naukowego i społecznego rozumienia ryzyka 44 1.4.2. Społeczna percepcja ryzyka a konflikty wywołane rozwojem 51 1.4.3. Odpowiedzialność władz miasta we wdrażaniu zrównoważonego rozwoju i przeciwdziałaniu konfliktom 59 Rozdział II Konflikt ekologiczny jako konsekwencja rozwoju miasta 66 2.1. Konflikt ekologiczny i jego podstawy teoretyczne w socjologii 66 2.2. Uwarunkowania konfliktu ekologicznego w mieście 75 2.3. Zbiorowi aktorzy lokalnych konfliktów ekologicznych 82 2.3.1. Władze lokalne 83 2.3.2. Inwestorzy i deweloperzy 85 2.3.3. Miejska zbiorowość lokalna 87 2.3.4. Ruchy społeczne i organizacje pozarządowe 88 2.3.5. Media lokalne 89 2.4. Konflikt ekologiczny jako przestrzeń dla konsultacji ryzyka 91 Rozdział III Osiedle mieszkaniowe jako przestrzeń konfliktów ekologicznych 97 3.1. Osiedle mieszkaniowe jako przedmiot badań socjologii miasta 97 3.2. Osiedle mieszkaniowe jako podsystem społeczny w mieście 104 3.3. Uwarunkowania postaw mieszkańców w konflikcie ekologicznym 109 Rozdział IV Metodologia badania 118 4.1. Problematyka badania 118 4.1.1. Problem badawczy i uzasadnienie wyboru przedmiotu badania 118 4.1.2. Hipotezy badawcze i uzasadnienie ich doboru 122 4.1.3. Cele badawcze 124 4.2. Metody i techniki badań 125 4.2.1. Opis przyjętej metody badawczej 125 4.2.2. Techniki badawcze wykorzystane w studium 128 4.3. Etapy badawcze i zasady doboru prób do badań 130 4.3.1. Opis przyjętego planu badawczego 130 4.3.2. Stosowane procedury doboru próby 131 4.3.3. Opis struktury i przebiegu procesu badawczego 134 Rozdział V Charakterystyka badanej zbiorowości 137 5.1. Charakterystyka badanej populacji – Miasto Szczecin 137 5.1.1. Cechy demograficzne 137 5.1.2. Cechy społeczno-przestrzenne 139 5.1.3. Cechy społeczno-zawodowe 142 5.2. Charakterystyka społeczno-demograficzna mieszkańców badanego osiedla 144 5.2.1. Cechy przestrzenne osiedla 144 5.2.2. Charakterystyka mieszkańców osiedla 146 Rozdział VI U podstaw infrastruktury społecznej konfliktu ekologicznego 149 6.1. Cechy przestrzenno-urbanistyczne osiedla jako czynnik kształtujący postawy i relacje 149 6.1.1. Subsąsiedzkie terytorialne podsystemy społeczne Wyspy Puckiej 150 6.1.2. Subsąsiedzkie terytorialne podsystemy społeczne ulicy Gdańskiej 153 6.1.3. Subsąsiedzkie terytorialne podsystemy społeczne ulicy Pieszej 156 6.2. Postawy mieszkańców względem mikrośrodowiska mieszkalnego 158 6.3. Postawy mieszkańców względem mezośrodowiska mieszkalnego 160 6.4. Postawy mieszkańców wobec makrośrodowiska mieszkalnego 164 6.5. Więź sąsiedzka i jej wpływ na przebieg konfliktu 166 Rozdział VII Uwarunkowania konfliktu 171 7.1. Charakterystyka sytuacji konfliktowej 171 7.2. Zrównoważony rozwój miasta w sytuacji konfliktu ekologicznego 186 7.3. Postrzeganie ryzyka przez badanych i jego wpływ na charakter konfliktu 193 7.4. Sposoby kompensacji ryzyka w opinii badanych 199 Zakończenie 207 Bibliografia 213 Spis tabel i rycin 239