Polscy migranci i ich starzejący się rodzice

Wokół migracji dorosłych dzieci w kontekście potrzeb ich starszych rodziców, konstruowane są negatywne dyskursy przybierające postać panik moralnych. W ich centrum znajdują się migrujące kobiety, szczególnie te, których rodzice wymagają pomocy w utrzymaniu higieny osobistej. Są one w większym stopniu niż migrujący mężczyźni, którzy znajdują się w podobnej sytuacji, poddane społecznym (negatywnym) ocenom w społeczeństwie wysyłającym. Zmusza je to do podjęcia dodatkowego wysiłku w państwie imigracji, aby bezpośrednią opiekę osobistą zastąpić substytutem w postaci wsparcia finansowego. Sytuacja migrujących kobiet ulega dodatkowej komplikacji, gdy są one obciążone podwójnymi zobowiązaniami rodzinnymi i opiekują się nie tylko swoimi starszymi rodzicami, lecz także własnymi dziećmi. Ta częsta w transnarodowej rzeczywistości sytuacja prowadzi do pojawienia się licznych napięć i dylematów moralnych. W swej książce zajmuję się funkcjonowaniem transnarodowego systemu opieki międzygeneracyjnej, w ramach którego realizowane są praktyki społeczno-kulturowe redukujące przynajmniej częściowo owe napięcia i dylematy. Łukasz Krzyżowski Łukasz Krzyżowski – socjolog, adiunkt zatrudniony w AGH w Krakowie. Swoje zainteresowania naukowe skupia głównie wokół socjologii transmigracji, socjologii starości oraz socjologii rodziny. Autor książki Między gminą Radgoszcz a resztą Europy. Ku antropologii transmigracji (Zakład Wydawniczy NOMOS, Kraków 2009) oraz licznych artykułów z zakresu migracji, starości oraz relacji międzygeneracyjnych.

Spis treści

Wstęp 7 Rozdział 1 Starość i migracje jako wyzwania demograficzne XXI wieku 14 1.1. Starość i starzenie się jako przedmiot refleksji socjologicznej 14 1.1.1. Starzenie się jako globalny proces demograficzny XX i XXI wieku 14 1.1.2. Dlaczego społeczeństwa się starzeją? 18 1.1.3. Portret demograficzny osób starszych w Polsce 20 1.1.4. Relacje międzygeneracyjne – solidarność, napięcia i konflikty 22 1.1.5. Relacje międzygeneracyjne a opieka rodzinna nad osobami starszymi 31 1.2. Migracje i opieka nad osobami starszymi w transnarodowych przestrzeniach społecznych 36 1.2.1. Relacje transnarodowe i transnarodowe przestrzenie społeczne 37 1.2.2. Transnarodowość, starość i opieka 44 1.3. Podsumowanie 52 Rozdział 2 Starość, relacje międzygeneracyjne i migracje a metodologia badań własnych 53 2.1. Metoda etnograficzna w badaniu migracji, starości i relacji międzygeneracyjnych 53 2.1.1. Etnografia w badaniach starości i relacji międzygeneracyjnych 56 2.2. Etnografia wielostanowiskowa 58 2.2.1. Transnarodowość i nacjonalizm metodologiczny 58 2.2.2. Etnografia wielostanowiskowa a badania własne 59 2.2.3. Uzasadnienie wyboru „stanowisk” do badań etnograficznych 60 2.2.4. Etapy realizacji badań terenowych, strategie doboru próby oraz zastosowane techniki badawcze 69 2.3. Podsumowanie 74 Rozdział 3 Polska kultura opieki i migracji 77 3.1. Kultura opieki rodzinnej w Polsce. Systemowy i kulturowy kontekst relacji międzygeneracyjnych w rodzinie 79 3.2. Praktyka opiekowania się wnukami 87 3.3. Opieka dorosłych dzieci nad starymi rodzicami 91 3.4. Kultura opieki rodzinnej (stacjonarnej) w Polsce 94 3.5. Migracje jako strategia zapewniania bezpieczeństwa socjalnego rodziny 99 3.6. Kultura migracji, strategie migracyjne a opieka i bezpieczeństwo socjalne rodziny 107 3.7. Podsumowanie 110 Rozdział 4 Transnarodowa sieć rodzinna. Migranci i ich starsi rodzice 112 4.1. Historie migracyjne, motywacje i strategie mobilności międzynarodowej 113 4.1.1. Częstotliwość i długość pobytu migrantów w Polsce 119 4.1.2. Motywacje, decyzje migracyjne oraz zarządzanie transnarodowym życiem 121 4.2. Transnarodowa sieć rodzinna. Warunki życia badanych migrantów 125 4.2.1. Sytuacja społeczno-ekonomiczna badanych migrantów 125 4.2.2. Struktura, warunki życia i dynamika rodzin badanych migrantów 129 4.3. Warunki życia rodziców migrantów 134 4.4. Podsumowanie 140 Rozdział 5 Transnarodowa kultura opieki – praktyki społeczno-kulturowe, postawy i konsekwencje realizacji zobowiązań rodzinnych 141 5.1. Bieg życia jednostki a dynamika zobowiązań międzygeneracyjnych. Wsparcie rodzinne w perspektywie starszych rodziców 142 5.1.1. Pomoc rodziców udzielana migrującym i niemigrującym dzieciom 146 5.2. Pomoc rodzicom udzielana przez dzieci. Podział prac opiekuńczych między rodzeństwem 152 5.3. Wymiary opieki transnarodowej 155 5.3.1. Monitoring sytuacji życiowej rodziców badanych migrantów. Nowe technologie komunikacyjne w życiu transnarodowej rodziny 156 5.3.2. Pomoc rzeczowa, praktyczna pomoc domowa, wsparcie w sprawach urzędowych oraz opieka osobista 163 5.3.3. Opieka osobista 165 5.3.4. Pomoc w załatwianiu spraw urzędowych 167 5.3.5. Praktyczna pomoc domowa 167 5.3.6. Pomoc finansowa 169 5.3.7. Podział prac opiekuńczych w sieci rodzinnej 171 5.4. Polska kultura opieki – modyfikacje w transnarodowych przestrzeniach społecznych 173 5.5. Konsekwencje realizacji zobowiązań rodzinnych. Migranci w Islandii i ich starzy rodzice w Polsce 179 5.5.1. Wsparcie społeczne, ambiwalencje oraz nierówności 184 5.6. Podsumowanie 187 Zakończenie. W kierunku transnarodowego systemu opieki międzygeneracyjnej 190 Bibliografia 202 Spis tabel 219 Spis rycin 220 Aneks – Lista informatorów 221 Nota o Autorze 226