Prawo karne materialne. Część ogólna

Podręcznik prezentuje pełny wykład części ogólnej kodeksu karnego z uwzględnieniem dużej liczby praktycznych przykładów dla lepszego zrozumienia omawianych treści. Najnowsze wydanie uwzględnia m.in. ostatnie zmiany do k.k. wynikające z ustawy dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw. Przedstawiono ponadto szeroki wybór orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych (zarówno dawniejszego, jak i najbardziej aktualnego), stosownie do obecnych trendów orzeczniczych i wątpliwości podnoszonych w doktrynie. W niektórych przypadkach rozszerzono argumentację przemawiającą za poszczególnym podglądami. Adresaci: Publikacja jest skierowana przede wszystkim do studentów wydziałów prawa i administracji, pracowników specjalizujących się w prawie karnym, a także praktyków – głównie aplikantów sądowych, prokuratorskich, adwokackich i radcowskich.

Spis treści

Wykaz skrótów 13 Część I Wiadomości wstępne Rozdział pierwszy Pojęcie i podziały prawa karnego 19 Literatura 27 Rozdział drugi Funkcje prawa karnego 28 Literatura 32 Rozdział trzeci Zasady prawa karnego 33 1. Zasada odpowiedzialności za czyn 33 2. Zasada winy 36 3. Zasada humanitaryzmu 37 4. Zasada odpowiedzialności indywidualnej i osobistej 38 5. Zasada praworządności (legalizmu) 41 6. Zasada społecznej szkodliwości czynu 43 Literatura 45 Rozdział czwarty Nauka prawa karnego i nauki pokrewne 47 Literatura 49 Rozdział piąty Historyczny rozwój prawa karnego 50 1. Uwagi wstępne 50 2. Szkoła racjonalistyczno-humanitarna epoki oświecenia 53 3. Szkoła klasyczna 56 4. Szkoła antropologiczna (pozytywizm kryminologiczny) 57 5. Szkoła socjologiczna (pozytywizm społeczny) 60 6. Normatywizm (pozytywizm prawniczy) 61 7. Ruch obrony społecznej 62 8. Neoklasycyzm (nowy realizm) 64 9. Abolicjonizm 66 Literatura 66 Rozdział szósty Podstawowe dane o stanie przestępczości w Polsce 68 Literatura 85 Część II Nauka o ustawie karnej Rozdział pierwszy Źródła prawa karnego 89 Literatura 95 Rozdział drugi Budowa normy karnoprawnej. Wykładnia przepisów prawa karnego 97 1. Norma prawna, jej rodzaje i struktura 97 2. Rodzaje dyspozycji 100 3. Sankcje 106 4. Wykładnia 109 5. Analogia 117 Literatura 117 Rozdział trzeci Zasady obowiązywania ustawy karnej 119 1. Zasady obowiązywania ustawy pod względem czasu 119 2. Zasady obowiązywania ustawy pod względem miejsca i osób 127 2.1. Zasada terytorialności 128 2.2. Zasada podmiotowa (zasada obywatelstwa, zasada narodowości podmiotowej) 131 2.3. Zasada przedmiotowa względna (ograniczona, ochronna, zwykła) 132 2.4. Zasada odpowiedzialności zastępczej (subsydiarna) 133 2.5. Zasada przedmiotowa bezwzględna (nieograniczona, obostrzona) 134 2.6. Zasada represji wszechświatowej (uniwersalna) 136 3. Moc prawna orzeczeń zapadłych za granicą 138 Literatura 143 Rozdział czwarty Immunitety 145 Literatura 155 Rozdział piąty Ekstradycja i azyl 156 Literatura 162 Część III Nauka o przestępstwie Rozdział pierwszy Pojęcie przestępstwa i podziały przestępstw 165 Literatura 188 Rozdział drugi Ustawowe znamiona czynu zabronionego 191 1. Pojęcie ustawowych znamion 191 2. Przedmiot ochrony 196 3. Strona przedmiotowa 201 3.1. Czynność sprawcza 202 3.2. Skutek przestępny 208 3.3. Związek przyczynowy 210 3.4. Okoliczności czynu 218 3.5. Przedmiot czynności wykonawczej 219 4. Podmiot 221 4.1. Odpowiedzialność karna człowieka 221 4.1.1. Uwagi ogólne 221 4.1.2. Odpowiedzialność karna nieletniego 222 4.1.3. Wyjątkowa odpowiedzialność sprawcy dorosłego 230 4.2. Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych 231 5. Strona podmiotowa 235 5.1. Umyślność 235 5.2. Nieumyślność 245 5.3. Strona podmiotowa przestępstw kwalifikowanych przez następstwa – tzw. wina kombinowana 248 5.4. Motywacja 250 Literatura 253 Rozdział trzeci Okoliczności wyłączające bezprawność 258 1. Pojęcie i podziały kontratypów 258 2. Obrona konieczna 268 3. Stan wyższej konieczności 283 4. Dozwolone ryzyko 291 5. Dozwolona krytyka 294 6. Działanie w ostatecznej potrzebie 298 7. Samopomoc legalna 300 8. Działanie w ramach szczególnych uprawnień i obowiązków 301 9. Zgoda pokrzywdzonego 304 10. Karcenie małoletnich 306 11. Dozwolone ryzyko sportowe 309 12. Czynności lecznicze 311 13. Przerywanie ciąży 314 14. Kwestia zwyczaju 316 Literatura 318 Rozdział czwarty Wina. Okoliczności wyłączające winę 324 1. Wina 324 1.1. Teorie winy 326 1.1.1. Teorie psychologiczne 327 1.1.2. Teorie normatywne 328 2. Okoliczności wyłączające lub zmniejszające winę 330 2.1. Nieletniość 330 2.2. Niepoczytalność 331 2.3. Błąd 339 2.3.1. Błąd co do faktu – art. 28 k.k. 340 2.3.2. Błąd co do okoliczności wyłączającej bezprawność lub winę – art. 29 k.k. 348 2.3.3. Błąd co do prawa – art. 30 k.k. 350 2.4. Stan wyższej konieczności – art. 26 § 2 k.k. 351 2.5. Rozkaz – art. 318 k.k. 353 Literatura 357 Rozdział piąty Formy popełnienia czynu zabronionego 360 1. Formy stadialne 361 1.1. Dokonanie 362 1.2. Usiłowanie 363 1.2.1. Pojęcie usiłowania 364 1.2.2. Usiłowanie nieudolne 367 1.2.3. Karalność usiłowania 372 1.3. Przygotowanie 374 2. Formy zjawiskowe 379 2.1. Uwagi wstępne 379 2.2. Sprawstwo 385 2.3. Podżeganie 397 2.4. Pomocnictwo 399 2.5. Szczególne kwestie związane z odpowiedzialnością karną za współdziałanie przestępne 403 2.5.1. Odpowiedzialność podżegacza i pomocnika w wypadkach, kiedy nie doszło do dokonania czynu zabronionego 403 2.5.2. Krzyżowanie się form stadialnych i zjawiskowych 404 2.5.3. Czynny żal 405 2.5.4. Odpowiedzialność prowokatora 406 Literatura 408 Rozdział szósty Zbieg przepisów ustawy i przestępstw 412 1. Jedność i wielość czynów 412 2. Zbieg przepisów ustawy 419 2.1. Pozorny zbieg przepisów ustawy 420 2.2. Rzeczywisty niewłaściwy zbieg przepisów ustawy 420 2.3. Rzeczywisty właściwy zbieg przepisów ustawy 422 3. Zbieg przestępstw 424 3.1. Rzeczywisty zbieg przestępstw 425 3.2. Pozorny zbieg przestępstw 431 Literatura 434 Część IV Nauka o karze i innych środkach reakcji na przestępstwo Rozdział pierwszy Kary 439 1. Pojęcie kary, jej cele i funkcje 439 2. Katalog kar 447 2.1. Kara pozbawienia wolności 452 2.2. Kara ograniczenia wolności 458 2.3. Kara grzywny 466 Literatura 473 Rozdział drugi Środki karne oraz przepadek i środki kompensacyjne 477 1. Uwagi ogólne 477 2. Pozbawienie praw publicznych 480 3. Zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności 483 4. Zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczenia określonego miejsca pobytu bez zgody sądu 487 5. Zakaz wstępu na imprezę masową 489 6. Zakaz wstępu do ośrodków gier hazardowych i uczestnictwa w grach hazardowych 490 7. Nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym 493 8. Zakaz prowadzenia pojazdów 493 9. Świadczenie pieniężne 498 10. Podanie wyroku do publicznej wiadomości 500 11. Uznanie środka za wykonany 501 12. Przepadek 503 12.1. Przepadek przedmiotów 504 12.2. Przepadek korzyści majątkowej 506 12.3. Przepadek przedsiębiorstwa 509 13. Obowiązek naprawienia szkody 511 14. Nawiązka 513 15. Uwagi uzupełniające 516 Literatura 518 Rozdział trzeci Zasady wymiaru kary 520 1. Dyrektywy wymiaru kary 520 1.1. Zasada swobodnego uznania sędziowskiego 521 1.2. Zasada indywidualizacji wymiaru kary 526 1.3. Zasada oznaczoności kary 528 2. Ustawowe wskazania dla polityki karnej 529 Literatura 531 Rozdział czwarty Nadzwyczajny wymiar kary 533 1. Uwagi wstępne 533 2. Nadzwyczajne obostrzenie kary 534 3. Nadzwyczajne złagodzenie kary 543 4. Zbieg podstaw do nadzwyczajnego obostrzenia i nadzwyczajnego złagodzenia kary 548 5. Wypadki obligatoryjnego orzekania powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia 550 Literatura 558 Rozdział piąty Środki związane z poddaniem sprawcy próbie 559 1. Warunkowe umorzenie postępowania karnego 561 2. Warunkowe zawieszenie wykonania kary 568 3. Warunkowe przedterminowe zwolnienie 583 Literatura 589 Rozdział szósty Środki zabezpieczające 592 1. Rodzaje środków zabezpieczających 592 2. Czas stosowania środka zabezpieczającego 612 Literatura 614 Rozdział siódmy Uchylenie karalności i darowanie kary. Zatarcie skazania 616 1. Przedawnienie 616 1.1. Przedawnienie karalności 617 1.2. Przedawnienie wykonania kary 621 1.3. Spoczywanie biegu przedawnienia 623 1.4. Wyłączenie biegu przedawnienia 624 2. Abolicja, amnestia, ułaskawienie 625 3. Zatarcie skazania 629 Literatura 632