Sędziowie o karze, karaniu i bezkarności

Autorka przedstawia stan wiedzy, wyobrażeń i poglądów polskich sędziów wydziałów karnych sądów rejonowych, okręgowych i apelacyjnych na temat kary, karania i bezkarności. Socjologiczna analiza sędziowskiego wymiaru kary została oparta na danych uzyskanych w badaniu ankietowym i wywiadach pogłębionych. Pytania dotyczyły między innymi definicji kary, określenia jej funkcji i celów, cech i właściwości, wielodyscyplinarnej wiedzy penologicznej sędziów, czynników branych pod uwagę przez sędziów w procesie kształtowania kary, cech umysłu i charakteru pomocnych w wykonywaniu zawodu sędziego, opinii o zbyt surowym i zbyt łagodnym karaniu oraz bezkarności jako problemie społecznym. W analizie materiału empirycznego wykorzystano koncepcję autopojetycznego systemu prawa Niklasa Luhmana oraz koncepcję badań społecznych Pierre’a Bourdieu prowadzonych w „polu prawa” z wykorzystaniem takich pojęć jak habitus, doxa, reprodukcja. Interpretację materiału badawczego scalały wskazania teorii integralnokulturowej. ****** Judges on Punishment, Punishing, and Impunity. A Sociological Analysis of Judicial Sentencing The author presents the comprehensive state of knowledge, notions and opinions concerning punishment, punishing and impunity of Polish criminal division judges in district, regional and appeal courts. The sociological analysis of judicial sentencing is based on data gathered in questionnaires and in-depth interviews. The questions concerned the definition of punishment, determining the functions, aims, qualities and aspects of the punishment, the multidisciplinary penological knowledge of judges, the factors taken into account in administering punishment by judges, the mental and personal qualities needed in judicial profession, the opinions regarding too harsh or too lenient punishment as well as impunity as a sociological problem.

Spis treści

Od autorki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Wstęp (Kazimierz Wojciech Frieske) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 CZĘŚĆ PIERWSZA Kara, karanie i bezkarność w badaniach socjologiczno-prawnych w Polsce ROZDZIAŁ 1. Zarys historii badań socjologiczno-prawnych na temat kary, karania i bezkarności w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 1.1. Wokół penologii – socjologii kar. Badania prawno-socjologiczne Bronisława Wróblewskiego i Witolda Świdy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 1.2. Empiryczna socjologia prawa Adama Podgóreckiego . . . . . . . . . . . . . 41 1.3. Sędziowski wymiar kary w badaniach Tomasza Kaczmarka . . . . . . . . . 50 1.4. Podstawowe zagadnienia penologii w analizach Leszka Lernella . . . . . 57 1.5. Penologia integralnokulturowa Jarosława Utrat-Mileckiego . . . . . . . . 59 ROZDZIAŁ 2. Kara, kara sprawiedliwa, bezkarność – defi nicje pojęć . . . . . . . . 63 2.1. Defi nicje kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 2.2. Pojęcie kary sprawiedliwej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 2.3. Bezkarnośćb– analiza pojęcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 CZĘŚĆ DRUGA Sędziowie o karze, karaniu i bezkarności w badaniach socjologiczno-prawnych „Kultury penalne” ROZDZIAŁ 3. Metodologia badań „Kultury penalne” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 3.1. Teoretyczny kontekst integralnokulturowych badań kary . . . . . . . . . . 87 6 Spis treści 3.2. Przedmiot, cel i metoda badań socjologiczno-prawnych „Kultury penalne” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 3.3. Sędziowie – opis badanej populacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 ROZDZIAŁ 4. Opinie sędziów o karze, karaniu i bezkarności . . . . . . . . . . . . . . 107 4.1. Funkcje kary w zakresie prewencji indywidualnej i generalnej . . . . . . 107 4.1.1. Funkcje kary w zakresie prewencji indywidualnej . . . . . . . . . . 107 4.1.2. Funkcje kary w zakresie prewencji generalnej . . . . . . . . . . . . . 120 4.2. Cele kary kryminalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 4.3. Czym jest kara? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 4.4. Cechy i właściwości kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 4.4.1. Najważniejsze cechy kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 4.4.2. Najmniej ważne cechy kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 4.5. Dolegliwość kary dla osoby skazanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 4.6. Defi nicja kary według sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 4.7. Co sędziowie mówią o karze? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 4.8. Czego sędziowie nie wiedzą, a chcieliby się dowiedzieć o karze . . . . 156 4.9. Wiedza polskich sędziów o systemach prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 4.9.1. Sędziowie o systemach prawa różnych od polskiego . . . . . . . . 158 4.9.2. Który system prawa jest lepszy od polskiego? . . . . . . . . . . . . 160 4.10. Wartości chronione przez prawo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 4.11. Czynniki brane pod uwagę przez sędziów przy ustalaniu kary . . . . . . 165 4.11.1. Wymiar kary a obserwowany wpływ kary na przestępców i przestępczość w kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 4.11.2. Wymiar kary a kary wymierzane przez innych sędziów . . . . 167 4.11.3. Wymiar kary a ocena instancji odwoławczej . . . . . . . . . . . . 168 4.11.4. Wymiar kary a warunki osobiste sprawcy . . . . . . . . . . . . . . 169 4.11.5. Wymiar kary a warunki rodzinne sprawcy . . . . . . . . . . . . . . 170 4.11.6. Wymiar kary a warunki społeczno-zawodowe sprawcy . . . . 171 4.11.7. Wymiar kary a opinia publiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 4.11.8. Wymiar kary a motywy ideowe, religijne i polityczne sprawcy 173 4.11.9. Wymiar kary a odmienność etniczna, narodowa, kulturowa sprawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 4.11.10. Wymiar kary a pozycja społeczna i majątkowa sprawcy . . . . 177 4.11.11. Wymiar kary a ubóstwo sprawcy, czyli jak sędziowie traktują ubogiego sprawcę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 4.11.12. Wymiar kary a perspektywa resocjalizacji w zakładzie karnym 182 4.11.13. Co sędziowie wiedzą o typowych chorobach więźniów? . . . 184 4.11.14. Wymiar kary a wiedza naukowa i autorytety zawodowe . . . 185 4.12. Czynniki wpływające na łagodzenie lub zaostrzenie kary kryminalnej 188 4.12.1. Czynniki wpływające na łagodzenie kary kryminalnej . . . . . 188 4.12.2. Czynniki wpływające na zaostrzenie kary kryminalnej . . . . . 198 4.13. Czym kieruje się sędzia, wymierzając karę? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 4.13.1. Najważniejsze i ważne czynniki dla wymiaru kary z katalogu sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 4.13.2. Mało ważne czynniki dla wymiaru kary z katalogu sędziów . . 208 Spis treści 7 4.13.3. Zupełnie nieważne czynniki dla wymiaru kary z katalogu sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 4.14. Opinie sędziów o zbyt surowym i zbyt łagodnym karaniu . . . . . . . . . 211 4.14.1. Zbyt surowe karanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 4.14.2. Zbyt łagodne karanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 4.15. Bezkarność w opinii sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 4.16. Dolegliwość kar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 4.16.1. Dolegliwość kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . 216 4.16.2. Dolegliwość kary ograniczenia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . 221 4.16.3. Dolegliwość kary grzywny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 4.17. Trudności związane z orzekaniem kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 4.18. Środki karne i ich stosowanie w opinii badanych sędziów . . . . . . . . . 240 4.19. Alternatywne środki karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 4.20. Instytucja dobrowolnego poddania się karze w opinii sędziów . . . . . 248 4.21. Nadzwyczajne złagodzenie kary lub zawieszenie wykonania wobec spraw ców współpracujących z organami ścigania . . . . . . . . . . . . . . . 252 4.22. Odbywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Dozór elektroniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 4.23. Mediacja w sprawach karnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 4.24. Zmiany wprowadzone do kar i systemu karania w ciągu ostatnich pięciu lat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 4.25. Przekroczenie wymiaru kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 4.25.1. Przekroczenie najwyższego wymiaru kary . . . . . . . . . . . . . . . 270 4.25.2. Zejście poniżej ustawowego minimum wymiaru kary . . . . . . 271 4.26. Kogo dotykają i jakie są kary w Polsce? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 4.27. Koncepcje penologiczne w praktyce zawodowej sędziów . . . . . . . . . . 281 4.28. Wiedza penologiczna przedstawicieli różnych zawodów i osób pełniących różne funkcje społeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 4.29. Opinia sędziów o pracy zawodowego kuratora sądowego . . . . . . . . . 287 4.30. Kary okrutne dawniej i współcześnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 4.31. Dzieła artystyczne o karze, karaniu i bezkarności . . . . . . . . . . . . . . . 295 ROZDZIAŁ 5. Sędziowie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 5.1. Cechy umysłu i charakteru sędziego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 5.2. Kara sędziego dla samego siebie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 5.3. Społeczne uwarunkowania zawodu sędziego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 5.4. Trudne przypadki w karierze zawodowej sędziego . . . . . . . . . . . . . . . 318 5.5. Praca zawodowa a życie prywatne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 5.6. Aktywność publiczna i społeczna sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 Aneks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 Table of Contents From the author . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Preface (Kazimierz Wojciech Frieske) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Introduction . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 PART ONE Punishment, punishing, and impunity in sociological and legal research in Poland CHAPTER 1. An outline of the history of sociological and legal research on punishment, punishing, and impunity in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 1.1. On penology – the sociology of punishment. Legal and sociological research of Bronisław Wróblewski and Witold Świda . . . . . . . . . . . . 31 1.2. Adam Podgórecki’s empirical sociology of law . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 1.3. Judicial sentencing in the research of Tomasz Kaczmarek . . . . . . . . . 50 1.4. Basic issues of penology in Leszek Lernell’s analyses . . . . . . . . . . . . . 57 1.5. Culturally integrated penology by Jarosław Utrat-Milecki . . . . . . . . . 59 CHAPTER 2. Punishment, just punishment, impunity – defi nitions of terms . . 63 2.1. The defi nitions of punishment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 2.2. The concept of just punishment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 2.3. Impunity – an analysis of the concept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 PART TWO Judges on punishment, punishing, and impunity in sociological and legal research “Penal cultures” CHAPTER 3. The methodology of the research “Penal cultures” . . . . . . . . . . . . 87 3.1. The theoretical context of culturally integrated study on punishment 87 Table of Contents 9 3.2. The subject, aim and method of sociological and legal research “Penal cultures” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 3.3. Judges – description of the surveyed population . . . . . . . . . . . . . . . . 99 CHAPTER 4. Judges’ opinions on punishment, punishing, and impunity . . . . . 107 4.1. The functions of punishment as part of individual and general prevention . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 4.1.1. The functions of punishment as part of individual prevention 107 4.1.2. The functions of punishment as part of general prevention . . 120 4.2. The aims of criminal punishment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 4.3. What is punishment? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 4.4. Features and properties of punishment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 4.4.1. The most important features of punishment . . . . . . . . . . . . . 140 4.4.2. The least important features of punishment . . . . . . . . . . . . . . 141 4.5. Unpleasantness of punishment for a convicted person . . . . . . . . . . . . 142 4.6. Defi nition of punishment according to judges . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 4.7. What do judges say about punishment? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 4.8. What do judges not know and what would they like to know about punishment? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 4.9. Polish judges’ knowledge about legal systems . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 4.9.1. Judges on legal systems different from Polish . . . . . . . . . . . . . 158 4.9.2. Which legal system is better than Polish? . . . . . . . . . . . . . . . . 160 4.10. Values and rights protected by law . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 4.11. Factors taken into account by the judges when sentencing . . . . . . . . . 165 4.11.1. The amount of punishment in relation to the observed impact of punishment on criminals and crime in Poland . . . . . . . . . 166 4.11.2. A judge’s sentencing in relation to sentencing by other judges . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 4.11.3. Sentencing in relation to the assessment of an appeal in - stance . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 4.11.4. Sentencing in relation to the personal conditions of the perpetrator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 4.11.5. Sentencing in relation to the family conditions of the perpetrator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 4.11.6. Sentencing in relation to the socio-occupational conditions of the perpetrator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 4.11.7. Sentencing in relation to public opinion . . . . . . . . . . . . . . . 172 4.11.8. Sentencing in relation to ideological, religious and political motives of the perpetrator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 4.11.9. Sentencing in relation to the perpetrator’s ethnic, national, and cultural diversity . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 4.11.10. Sentencing in relation to the perpetrator’s social and fi nancial status . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 4.11.11. Sentencing in relation to the perpetrator’s poverty, i.e. how judges treat a poor perpetrator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 10 Table of Contents 4.11.12. Sentencing in relation to the prospects of rehabilitation in a penitentiary institution . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 4.11.13. What do the judges know about typical diseases of prisoners? 184 4.11.14. Sentencing in relation to scientifi c knowledge and professional authorities . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 4.12. The factors affecting the mitigation or aggravation of criminal punishment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 4.12 1. The factors affecting the mitigation of criminal punishment 188 4.12.2. The factors affecting the aggravation of criminal punishment 198 4.13. What is the judge directed by when sentencing? . . . . . . . . . . . . . . . . 205 4.13.1. The most important and the important factors in punishing from the catalogue of judges . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 4.13.2. Less important factors in punishing in the catalogue of judges . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 4.13.3. Completely unimportant factors in punishing from the catalogue of judges . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 4.14. Opinions of judges about too severe and too lenient punishing . . . . . 211 4.14.1. Excessively severe punishing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 4.14.2. Excessively lenient punishing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 4.15. Impunity in the opinion of judges . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 4.16. The unpleasantness of punishment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 4.16.1. The unpleasantness of imprisonment . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 4.16.2. The unpleasantness of community service . . . . . . . . . . . . . . 221 4.16.3. The unpleasantness of fi nes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 4.17. Diffi culties related to sentencing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 4.18. Penal measures and their application in the opinion of the judges surveyed . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 4.19. Alternative penal measures . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 4.20. The institution of voluntary submission to punishment in the opinion of judges . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 4.21. Extreme leniency or suspension of punishment against perpetrators cooperating with law enforcement agencies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 4.22. Serving sentences outside of prison. Electronic surveillance . . . . . . . . 255 4.23. Mediation in criminal matters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 4.24. Changes made to punishment and the system of punishing during the last fi ve years . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 4.25. Excessive sentencing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 4.25.1. Exceeding the maximum amount of punishment . . . . . . . . 270 4.25.2. Descent below the statutory punishment . . . . . . . . . . . . . . . 271 4.26. Who is affected by and what are the types of punishment in Poland? 278 4.27. Penological concepts in the professional practice of judges . . . . . . . . 281 4.28. Penological knowledge of representatives of various professions and persons performing various social functions . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 4.29. Judges’ opinions about the work of a probation offi cer . . . . . . . . . . . 287 4.30. Past and present cruel types of punishment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 Table of Contents 11 4.31. Works of art on punishment, punishing, and impunity . . . . . . . . . . . 295 CHAPTER 5. Judges . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 5.1. The judge’s mind and character traits . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 5.2. The judge’s punishment if imposed on himself or herself . . . . . . . . . 310 5.3. The social circumstances of the judge’s profession . . . . . . . . . . . . . . . 312 5.4. Diffi cult cases in the professional career of a judge . . . . . . . . . . . . . . 318 5.5. Professional work and private life . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 5.6. Public and social activity of judges . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 Conclusion . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 Annex . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 Bibliography . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 Index of Names . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 List of Tables . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372