Unia Wolności. Partia polityczna w okresie transformacji

Wbrew przepowiedniom nie wyczerpuje się historyczna rola partii politycznych. Nie zastąpiły ich inne organizacje, np. nowe ruchy społeczne, które miały być skuteczniejsze w politycznym organizowaniu społeczeństw. We współczesnej politologii dominuje przekonanie, że funkcje partii politycznych ulegają wprawdzie redefinicji, ale one same pozostają ważnymi aktorami sceny politycznej. Rozwój partii i systemów partyjnych jest postrzegany jako jeden z najważniejszych wskaźników kondycji rodzących się demokracji, a badanie partii i ich roli w systemach politycznych pozwala nie tylko na diagnozę procesów demokratyzacji ustrojów państwowych, ale służy także lepszemu zrozumieniu dynamicznych i żywiołowych procesów transformacji. Jednym z ważniejszych ugrupowań w polskim systemie partyjnym była przez wiele lat Unia Wolności. W 2001 roku poniosła jednak klęskę wyborczą, która doprowadziła do jej całkowitej marginalizacji. Dlaczego? Na tle rozważań o Unii Wolności autorka zadaje pytania o warunki stabilności partii politycznych, o ich kondycję w polskim systemie partyjnym oraz o miejsce i funkcję inteligencji we współczesnych społeczeństwach Europy Środkowej i Wschodniej.

Spis treści

Wstęp 9 Rozdział I. Partia polityczna. Teoretyczne aspekty stabilności 15 Wprowadzenie 15 Partia polityczna 15 Partia polityczna sensu stricto 16 Partia polityczna sensu largo 18 Determinanty powstania i rozwoju partii politycznej 19 Powstanie partii politycznej w świetle prawa 20 Modele partii politycznej w dziejach 21 Proces instytucjonalizacji partii politycznej 23 Kryteria instytucjonalizacji partii politycznej 24 Kryteria instytucjonalizacji partii politycznych w Polsce 30 Determinanty upadku partii politycznej 33 Likwidacja partii politycznej z mocy prawa 37 O upadku kolejnych modeli partii politycznych 39 Wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku partii politycznej 40 Podsumowanie 45 Rozdział II. Transformacja a polskie partie polityczne. Dyskusja o słabości partii 46 Wprowadzenie 46 Prawny, społeczny oraz polityczny kontekst tworzenia i działania partii politycznych w Polsce po 1989 roku 47 Zmiany ustrojowe 49 Zmiana ustawodawstwa 50 Zmiany społeczno-polityczne 52 Podziały socjopolityczne 53 Brak wzorców, do których nowo tworzone partie mogłyby się odwoływać 57 Strukturalne słabości partii politycznych 58 Brak doświadczenia liderów politycznych 58 Społeczny brak zakorzenienia partii politycznych 58 Parlamentaryzacja partii politycznych 60 Brak rozwiniętej bazy członkowskiej i organizacji pośredniczących 61 Niechęć społeczeństwa do polityki 62 Zachowanie elit partyjnych 64 Eklektyzm programowy 65 Podsumowanie 66 Rozdział III. Unia Wolności. Projekt elity 68 Wprowadzenie 68 Geneza Unii Wolności 69 Unia Demokratyczna 69 Kongres Liberalno-Demokratyczny 76 Unia Wolności 78 Struktura organizacyjna 96 Struktura organizacyjna i władze Unii Demokratycznej 98 Strukura organizacyjna i władze Kongresu Liberalno-Demokratycznego 101 Struktura organizacyjna i władze Unii Wolności 102 Programy wyborcze UD, KLD i UW w kolejnych elekcjach parlamentarnych na tle programów innych partii politycznych 111 Charakterystyka członków i elektoratu Unii Wolności 122 Członkowie Unii Wolności 124 Elektorat Unii Wolności – próba opisu 129 Unia Wolności w polskim systemie partyjnym 134 Podsumowanie 139 Rozdział IV. Upadek Unii Wolności – nieudolność elity czy nieuchronność historyczna? 142 Wprowadzenie 142 Nieudolność elity. Wewnętrzne przyczyny upadku Unii Wolności 144 Unia Wolności – słaba czy silna instytucja? 144 Systemowość 145 Infuzja wartości 147 Autonomia 149 Rozpoznawalność partii i jej uznanie przez innych aktorów polityki 152 Adaptacyjność 155 Marketing wyborczy Unii Wolności 157 Kampanie prezydenckie 158 Analiza rynku 160 Strategia wyborcza 164 Kampanie parlamentarne 169 Analiza rynku 169 Strategia wyborcza 174 Nieuchronność historyczna. Zewnętrzne przyczyny upadku Unii Wolności 178 Zmiana społecznej roli inteligencji polskiej 179 Inteligencja w III Rzeczypospolitej 183 Przemiany w warstwie inteligencji 186 Inteligencja a polityka 190 Bezpośrednie przyczyny upadku Unii Wolności 194 Podsumowanie 199 Zakończenie 203 Wykaz skrótów nazw partii przywoływanych w pracy 210 Spis tabel i rycin 213 Standardowe kategorie kodowania Manifesto Research Group 215 Kalendarium Unii Wolności 219 Przedstawiciele Unii Demokratycznej, Kongresu Liberalno-Demokratycznego oraz Unii Wolności w rządach III RP,w prezydiach Sejmu i Senatu 232 Przewodniczący komisji parlamentarnych będący członkami klubów parlamentarnych tworzonych przez Unię Demokratyczną, Kongres Liberalno-Demokratyczny i Unię Wolności 235 Przewodniczący Klubów Parlamentarnych Unii Demokratycznej, Polskiego Programu Liberalnego i Unii Wolności 239 Bibliografia 240