Wykładnia rozszerzająca

Większość spornych zagadnień teorii prawa oraz praktyki prawniczej dotyczy problematyki wykładni prawa. Teoretyczne ujęcia interpretacji prawniczej formułowane w polskiej teorii prawa charakteryzują się pogłębioną refleksją filozoficzną nad kulturowym paradygmatem interpretacyjnym. Świadczy o tym chociażby to, że odwołują się do różnych koncepcji znaczenia. Istotne są zwłaszcza konsekwencje akceptacji określonej koncepcji znaczenia dla ujęcia interpretacji prawniczej. Z drugiej strony wszystkie koncepcje wykładni konstruowane w nurcie analitycznym aspirują do ujęcia operatywnej interpretacji praktycznej. Zbadanie, w jakim zakresie poszczególne koncepcje udanie realizują te aspiracje, stanowi główny motyw pracy. Wykładnia rozszerzająca tradycyjnie występuje w kulturowym paradygmacie interpretacyjnym. Stąd też realizacja zamiaru badawczego polega właśnie na przeprowadzeniu swoistego testu koncepcji wykładni prawa przez wykładnię rozszerzającą. Istotą tego testu jest zbadanie możliwości ujęcia wykładni rozszerzającej w poszczególnych koncepcjach wykładni prawa i adekwatności siatki pojęciowej tych koncepcji do ujęcia wykładni rozszerzającej. W pracy poddane zostały analizie zarówno międzywojenne, jak i powojenne, w tym współczesne, analityczne koncepcje wykładni prawa z perspektywy ich adekwatności do ujęcia wykładni rozszerzającej. Dwa rozdziały poświęcone zostały problemom szczególnym: zagadnieniu roli zasady clara non sunt interpretanda w zdefiniowaniu sytuacji nterpretacyjnej, w której wystąpić może wykładnia rozszerzająca, oraz zagadnieniu ważnemu dla spółczesnej praktyki interpretacyjnej - wykładni prowspólnotowej i jej relacji do wykładni rozszerzającej.

Spis treści

Wykaz skrótów 11 Wprowadzenie 13 Rozdział I. Zagadnienia pojęciowe i ustalenia metodologiczne 15 1. Zakres ustaleń pojęciowych i metodologicznych 15 2. Tradycyjne, prawnicze rozumienie wykładni ze względu na wyniki 17 2.1. Tradycyjne ujęcie wykładni literalnej, rozszerzającej i zwężającej 17 2.2. Analiza tradycyjnych określeń wykładni rozszerzającej 22 3. Metodologiczne aspekty wykładni prawa 26 3.1. Perspektywy postrzegania wykładni prawa 29 3.1.1. Perspektywa heurezy a perspektywa uzasadnienia 30 3.1.2. Perspektywa opisowa i normatywna 36 3.1.3. Zewnętrzna i wewnętrzna perspektywa wykładni 39 3.1.4. Perspektywa filozoficzna i afilozoficzna 42 4. Uwagi końcowe 44 Rozdział II. Wykładnia rozszerzająca w ujęciu "tradycyjnej" koncepcji wykładni 47 1. "Tradycyjna" koncepcja wykładni Eugeniusza Waśkowskiego 47 2. Wykładnia rozszerzająca w koncepcji Eugeniusza Waśkowskiego 53 Rozdział III. Wykładnia rozszerzająca w konstrukcyjnej koncepcji wykładni prawa 57 1. Uwagi wstępne 57 2. Konstrukcyjna koncepcja wykładni prawa 58 3. Wykładnia rozszerzająca w ujęciu konstrukcyjnej teorii wykładni 71 Rozdział IV. Wykładnia rozszerzająca w ujęciu semantycznej, intensjonalnej koncepcji wykładni 76 1. Uwagi wstępne 76 2. Semantyczna koncepcja wykładni Jerzego Wróblewskiego 78 2.1. Analityczne podstawy koncepcji 79 2.2. Krytyka założeń koncepcji semantycznej 81 3. Wzór postępowania jako znaczenie normy 85 4. Model wykładni operatywnej 88 5. Wykładnia rozszerzająca pierwotna w semantycznej koncepcji wykładni 90 6. Krytyka ujęcia wykładni rozszerzającej pierwotnej w semantycznej koncepcji wykładni 97 7. Modelowe ujęcie wykładni rozszerzającej wtórnej w semantycznej koncepcji wykładni 104 8. Wersje semantycznej koncepcji wykładni 111 Rozdział V. Ekstensjonalna wersja semantycznej koncepcji wykładni 112 1. Założenia filozoficzne oraz metodologiczne koncepcji 112 2. Ekstensjonalna wersja semantycznej koncepcji wykładni 116 2.1. Pojęcie wykładni 120 2.2. Funkcja waluacyjna 126 3. Ekstensjonalna interpretacja modelu wykładni operatywnej 129 4. Przesłanki funkcji waluacyjnej 137 5. Wykładnia rozszerzająca w ujęciu ekstensjonalnej koncepcji wykładni 140 Rozdział VI. Wykładnia rozszerzająca w derywacyjnej koncepcji wykładni prawa 143 1. Uwagi wstępne oraz historyczne 143 2. Podstawowe założenia i pojęcia 145 3. Fazy wykładni 146 3.1. Porządkująca faza wykładni 146 3.2. Rekonstrukcyjna faza wykładni 148 3.2.1. Sytuacja komunikacyjna ustawodawcy a reguły konstrukcji tekstu prawnego 149 3.2.2. Rozczłonkowanie norm w przepisach 153 4. Percepcyjna faza wykładni 158 5. Właściwości praktycznej wersji derywacyjnej koncepcji wykładni 162 6. Dyskursywność a sekwencyjność interpretacji 165 7. Styl dyskursu interpretacyjnego a uniwersalność 169 8. Dyskurs interpretacyjny sądów 173 9. Wykładnia rozszerzająca w ujęciu derywacyjnej koncepcji wykładni 181 Rozdział VII. Zasada clara non sunt interpretanda czy omnia sunt interpretanda 187 1. Uwagi wstępne oraz historia dyskusji 187 2. Rozumienie zasady clara non sunt interpretanda 189 3. Krytyka zasady clara non sunt interpretanda 193 4. Polemika z argumentami krytycznymi 197 4.1. Argumenty epistemologiczne 197 4.1.1. O pojęciu jasności 199 4.1.2. O pojęciu jasności w filozofii 199 4.1.3. O pojęciu jasności w filozofii prawa 207 4.2. Argumenty pragmatyczne 216 4.3. Argumenty etyczne 232 Rozdział VIII. Wykładnia rozszerzająca a prowspólnotowa wykładnia prawa 236 1. Uwagi wstępne 236 2. Uwagi terminologiczne 237 3. Źródła oraz zakres obowiązku wykładni prowspólnotowej 239 4. Prawo wspólnotowe z perspektywy odróżnienia ius i lex 242 4.1. Zarys historii odróżnienia ius i lex 243 4.2. Rekonstrukcja wspólnotowego wzorca interpretacyjnego 249 5. Wykładnia prawa wspólnotowego - założenia i zasady 258 6. Funkcje wykładni prowspólnotowej 261 7. Teoretyczny model wykładni prowspólnotowej 266 8. Wykładnia rozszerzająca w modelowym ujęciu wykładni prowspólnotowej 274 Bibliografia 283 Orzecznictwo 296